İnsan zekasına yakın yetenekler gösteren şempanze Ai öldü

Batı Afrika'da doğup 1977 yılında Japon enstitüsüne gelen ve burada dört dekattan fazla süre araştırma programının merkezinde yer alan şempanze Ai, 9 Ocak tarihinde 49 yaşında vefat etti. Kyoto Üniversitesi'nin açıklamasına göre, Ai'nin ölümü yaşlılık ve organ yetmezliğinin bir sonucu olmuş ve enstitü personeli tarafından çevrelenmiş bir ortamda gerçekleşmiştir.

Araştırma programının adaşı olan şempanze

Ai, Kyoto Üniversitesi'nde yürütülen 'şempanze zihni' üzerine kapsamlı bir araştırma programı olan Ai Projesi'nin adını taşımıştır. Bu proje, primatların bilişsel yeteneklerini anlama ve insan zekasıyla karşılaştırma amacıyla tasarlanmıştır. Enstitünün araştırma ekibi, Ai'nin üzerinde çalışarak hayvan davranışı ve öğrenme mekanizmaları hakkında önemli bulgulara ulaşmıştır. Şempanze Ai, bu araştırmaların temel öznesi olarak bilim tarihinde yerini almıştır.

Sayıları tanıyan ve renkleri ayırt eden yetenekler

Araştırmacılar tarafından 18 aylık yaşında bilgisayara bağlı özel bir klavyeyle tanıştırılan Ai, zamanla olağanüstü bilişsel beceriler sergilemiştir. Beş yaşına geldiğinde, Ai birden altıya kadar sayısal adlandırmada tam bir ustalık göstermiş ve 300 farklı örneğin sayısını, rengini ve nesnesini doğru şekilde adlandırabilen bir yetenekle dikkat çekmiştir. Primatolog Tetsuro Matsuzawa'nın 1985 yılında yayımlanan bilimsel makalesinde belirtildiği üzere, bu başarılar Ai'nin insan benzeri bilişsel kapasitesinin kanıtı niteliğindedir. Hafızası ve öğrenme hızı, onu türünün diğer bireylerinden belirgin şekilde ayırmıştır.

Sanat yapmaktan hoşlanan şempanze

Bilişsel testlere katılmadığı zamanlar, Ai'nin çizim ve resim yapma faaliyetlerine ilgi gösterdiği gözlemlenmiştir. Merkezindeki diğer şempanzelerden farklı olarak, Ai yiyecek ödülü gibi harici motivasyonlara ihtiyaç duymadan boş kağıt üzerine keçeli kalemlerle sanat eserleri oluşturmayı tercih etmiştir. Bu davranış, onun sadece bilişsel açıdan değil, yaratıcı ve estetik yönden de gelişmiş bir birey olduğunu göstermiştir. Sanat yapma eğilimi, Ai'nin kişiliğinin ve zeka düzeyinin derinliğini ortaya koyan önemli bir özellik olmuştur.

Japon medya kuruluşu Kyodo News tarafından aktarılan bir olaya göre, Ai bir kez başka bir primatla birlikte kafesinden kaçmayı başarmış ve bu sırada kafesinin kilidini açmak için bir anahtar kullanmıştır. Bu olay, onun problem çözme yeteneğinin ve zeka seviyesinin ne kadar yüksek olduğunun çarpıcı bir örneğidir.