Hürmüz Boğazı'nda gübre krizi! Küresel tarım alarm veriyor

Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tedarik krizi, küresel gübre piyasasında eşi benzeri görülmemiş bir kaosa yol açtı. İran ve ABD arasında tırmanan gerilimle birlikte, gübre taşımacılığı neredeyse tamamen durdu. Bu kritik gelişme, özellikle bahar aylarında tarlalarını gübrelemeye hazırlanan Kuzey Yarımküre'deki çiftçileri doğrudan etkiliyor. Güney yarımkürede ise çiftçiler kış gelmeden mahsullerini hasat etmeye çalışırken, artan fiyatlar ve tedarik sıkıntısı nedeniyle ciddi bir belirsizlikle karşı karşıya kaldı. Uzmanlar, yaşanan krizin sadece petrol ve gazı değil, aynı zamanda gübre gibi tarım için hayati öneme sahip ürünleri de kapsadığını belirtiyor. Küresel gıda güvenliği için alarm zilleri çalıyor; çünkü gübre fiyatlarında yaşanan rekor artışlar, tarımsal üretimi ve dolayısıyla dünya genelinde gıda arzını tehdit ediyor.

Uzmanlar: Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik kesintisi gübre fiyatlarını uçurdu

Birleşmiş Milletler'in verilerine göre, dünya genelinde deniz yoluyla taşınan gübrenin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Ancak İran'ın güney sınırında yaşanan askeri hareketlilik ve ABD-İsrail saldırıları nedeniyle, bu hayati su yolunda taşımacılık neredeyse tamamen durdu. Savaşın başlamasından bu yana, bölgede çok sayıda gemi saldırıya uğradı ve sevkiyatlar ya ertelendi ya da iptal edildi. Bu gelişmeler, özellikle Orta Doğu'nun en büyük gübre ihracatçılarından olan İran, Suudi Arabistan, Katar ve Bahreyn gibi ülkelerden yapılan ihracatın ciddi şekilde azalmasına yol açtı. CRU Piyasa İstihbaratı Başkan Yardımcısı Chris Lawson, Hürmüz Boğazı'ndaki bu kesintinin küresel gübre ticaretinde büyük bir boşluk yarattığını ve toplam ihracatın yaklaşık yüzde 30'unun piyasadan çekildiğini açıkladı. Lawson'a göre, İran azot bazlı gübre üretiminde ve ihracatında dünyanın en önemli ülkeleri arasında yer alıyor. Savaş öncesi 400-490 dolar seviyesinde olan Mısır çıkışlı granül üre fiyatı, kısa sürede 700 dolara yükseldi. Oxford Economics'in Alpine Macro biriminin analizine göre, savaşın etkisiyle üre fiyatları yüzde 50, amonyak fiyatları ise yüzde 20 oranında arttı. Potasyum ve kükürt gibi diğer temel gübrelerde de benzer artışlar gözleniyor. Uzmanlar, bu fiyat dalgalanmasının çiftçiler için ciddi bir maliyet baskısı yarattığını ve tarımsal üretimde verim kayıplarının kaçınılmaz olduğunu vurguladı.

Gübre tedarik zinciri kırıldı: Gıda güvenliği küresel risk altında

Gübre krizi, sadece fiyat artışlarıyla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda küresel tedarik zincirinde de büyük bir kırılmaya yol açıyor. Dawid Heyl, Ninety One'da küresel doğal kaynaklar stratejisi ortak portföy yöneticisi olarak yaptığı açıklamada, özellikle azotlu gübrelerin Orta Doğu krizinden en çok etkilenen ürünler arasında yer aldığını belirtti. Heyl, azotun bitkiler için her yıl mutlaka verilmesi gereken tek element olduğunu, potasyum veya fosfat gibi diğer gübrelerin ise kısa süreli atlanabileceğini söyledi. Bu nedenle, azot gübresindeki tedarik kesintisi, mısır, buğday, kanola gibi temel tarım ürünlerinde verim kaybına yol açacak. Heyl, "Azot uygulamanız ile tarımsal veriminiz arasında doğrudan bir ilişki var" diyerek, bu durumun Rusya-Ukrayna savaşından bile daha ciddi sonuçlar doğurabileceğini ifade etti. Sarah Marlow, Argus'ta gübre fiyatlandırma küresel başkanı olarak, Orta Doğu'da yaşanan krizin küresel ticarete etkisinin Rusya-Ukrayna savaşından daha büyük olduğunu vurguladı. Marlow, küresel kükürt ticaretinin yüzde 50'sinin, ürenin üçte birinin ve amonyağın yüzde 25'inin bu bölgeden geldiğini hatırlattı. Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden yapılan ihracatların tamamı sekteye uğradı. Ayrıca, QatarEnergy'nin sıvılaştırılmış doğal gaz üretimini ve buna bağlı olarak üre üretimini durdurması, tedarik krizini daha da derinleştirdi. Çin de iç piyasasını korumak için gübre ihracatına kısıtlama getirdi. Tüm bu gelişmeler, küresel gübre arzında ciddi bir daralma yarattı ve fiyatların daha da yükselmesine neden oldu.