Hazar Denizi'nde çölleşme tehlikesi büyüyor

Avrupa ile Orta Asya'nın kesişim noktasında bulunan Hazar Denizi, son yıllarda su seviyesindeki dramatik düşüşle birlikte tarihinin en büyük ekolojik ve insani krizlerinden birini yaşıyor. 15 milyona yakın insanın doğrudan geçimini sağladığı, flamingolar ve Hazar foku gibi endemik türlerin yaşam alanı olan bu dev iç deniz, iklim değişikliğinin etkisiyle rekor düzeyde su kaybediyor. Bilim insanları, Hazar Denizi'ndeki bu hızlı çekilmenin sadece çevreyi değil, aynı zamanda bölgenin jeopolitik ve ekonomik dengesini de tehdit ettiğine dikkat çekiyor.

Bilim insanları: Hazar Denizi'nde su kaybı rekor seviyeye ulaştı

Hazar Denizi'nde yaşanan su kaybı, 21. yüzyılın başından bu yana yılda ortalama 6 santimetre seviyesinde ilerlerken, 2020'den sonra bu oran yılda 30 santimetreye yükseldi. Temmuz 2025'te Rus bilim insanları, deniz seviyesinin ölçümlerin başladığı günden bu yana en düşük noktaya gerilediğini açıkladı. Uzmanlar, bu olağanüstü düşüşün temel nedeninin iklim değişikliği olduğunda hemfikir. Deniz yüzeyindeki buharlaşmanın artması ve bölgeye akan nehirlerdeki su miktarının azalması, Hazar Denizi'ni her geçen gün daha da küçültüyor. Bilimsel projeksiyonlara göre, küresel ısınmanın Paris Anlaşması'nda belirlenen 2°C sınırında tutulması halinde bile, Hazar'ın su seviyesi 2010 kıyı çizgisine göre on metre kadar gerileyebilir. Emisyonlar bu hızla devam ederse, kayıp 18 metreye kadar çıkabilir ve bu, altı katlı bir binanın yüksekliğine eşdeğer bir çekilmeye işaret ediyor.

Ekosistemler ve milyonlarca insan için tehlike çanları çalıyor

Hazar Denizi'ndeki su kaybı, yalnızca doğal yaşamı değil, bölgedeki insan topluluklarını da derinden etkiliyor. Deniz seviyesindeki düşüş, kuzey kıyıdaki sulak alanların çölleşmesine, balıkçı limanlarının kurumasına ve petrol şirketlerinin açık denizdeki tesislerine ulaşmak için daha uzun kanallar açmak zorunda kalmasına yol açıyor. Özellikle Hazar foku ve mersin balığı gibi tehlike altındaki türler, yaşam alanlarının büyük kısmını kaybetme riskiyle karşı karşıya. Bilimsel çalışmalar, deniz seviyesindeki 10 metrelik düşüşün 112 bin kilometrekarelik deniz tabanını açığa çıkaracağını ve bu alanın İzlanda'dan daha büyük olduğunu gösteriyor. Ayrıca, açığa çıkan deniz tabanından yayılacak toksik tozlar, bölgede ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Milyonlarca insanın yerinden edilmesi, ekonomik faaliyetlerin aksaması ve altyapının kullanılamaz hale gelmesi gibi sonuçlar da, Hazar Denizi'ndeki krizin insani boyutunu ortaya koyuyor.

Hazar Denizi'nde limanlar ve altyapı risk altında

Hazar Denizi'ne kıyısı olan Azerbaycan, İran, Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan, çekilmenin etkilerini azaltmak için çeşitli önlemler almaya çalışıyor. Aktau ve Bakü gibi önemli liman şehirlerinde, denizle bağlantıyı sürdürebilmek için sürekli kazı çalışmaları yürütülüyor. Petrol ve gaz şirketleri ise, kuzey Hazar'daki açık deniz tesislerine ulaşmak amacıyla her yıl daha uzun ve derin kanallar açmak zorunda kalıyor. Bu altyapı yatırımlarının maliyeti milyarlarca doları buluyor ve gelecekte daha da artması bekleniyor. Hazar Denizi, Çin'i Avrupa'ya bağlayan "Orta Koridor"un da merkezinde yer aldığı için, çekilme yük taşımacılığında ciddi aksamalara ve maliyet artışlarına yol açıyor. Ayrıca, denizden uzaklaşan şehirler ve limanlar, izole olma riskiyle karşı karşıya kalıyor.