Hava kirliliği kalp sağlığını tehdit ediyor! Uzmanlardan önlem çağrısı

Toronto'da 2012-2023 yılları arasında gerçekleştirilen ve 11 binden fazla yetişkinin kalp BT taramalarını içeren bir araştırma, hava kirliliğine uzun süreli maruz kalmanın koroner arterlerde plak birikimini ve tehlikeli damar daralmasını önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu. Toronto Üniversitesi Tıbbi Görüntüleme Bölümü'nden Dr. Kate Hanneman'ın öncülüğünde yürütülen bu çalışma, hava kirliliğinin kalp sağlığı üzerindeki etkilerini doğrudan görüntüleme yöntemiyle inceleyen en kapsamlı araştırmalardan biri olarak öne çıkıyor. Araştırmacılar, katılımcıların ev adreslerini bölgesel hava kalitesi verileriyle eşleştirerek, son 10 yıl boyunca soludukları havadaki ince partikül (PM2.5) ve nitrojen dioksit (NO2) düzeylerini belirledi. Elde edilen bulgular, bu kirleticilerin düzeyindeki küçük artışların bile koroner arterlerde kalsiyum birikimini, toplam plak yükünü ve damar tıkanıklığı riskini anlamlı ölçüde yükselttiğini gösterdi.

Dr. Kate Hanneman: 'Hava kirliliği koroner arter hastalığında belirleyici rol oynuyor'

Çalışmanın başyazarı Dr. Kate Hanneman, elde ettikleri sonuçların, hava kirliliğinin kalp damarları üzerinde yalnızca yüzeysel bir etkiyle sınırlı kalmadığını, damar içi plak birikimi ve tıkanıklık gibi ciddi sorunlara yol açtığını vurguladı. Dr. Hanneman, "Bu, kalp BT'siyle hava kirliliğinin ileri düzey koroner arter hastalığıyla ilişkisini gösteren en büyük araştırmalardan biri" diyerek, özellikle yüksek gelirli ülkelerde bile orta düzeyde kirli havaya maruz kalan topluluklarda benzer risklerin bulunduğuna dikkat çekti. Araştırmada, PM2.5 seviyesindeki her 1 mikrogram/metreküp artışın, arterlerde kalsiyum birikimini yüzde 11, plak oluşumunu yüzde 13 ve tehlikeli damar daralmasını yüzde 23 oranında artırdığı tespit edildi. Nitrojendioksit de benzer bir eğilim gösterirken, etkiler PM2.5'e kıyasla daha düşük kaldı. Ekip, yaş, gelir düzeyi, sigara kullanımı ve diğer kalp risk faktörlerini de hesaba kattı ve buna rağmen hava kirliliğinin etkisinin güçlü biçimde devam ettiğini belirledi. Dr. Hanneman, "Tıbbi görüntüleme, çevresel sağlık araştırmalarında güçlü bir araç haline geliyor" diyerek, kalp BT'sinin uzun vadeli kirli hava maruziyetinin kardiyovasküler etkilerini doğrudan ve nicel olarak ortaya koyduğunu ifade etti.

Kadınlarda hava kirliliğine bağlı kalp riski daha yüksek

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, hava kirliliğinin kadınlarda daha şiddetli damar tıkanıklığına yol açması oldu. Sonuçlar, kadınlarda yüksek kirlilik düzeylerinin obstrüktif (tıkanıklığa yol açan) kalp hastalığıyla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koydu. Erkeklerde ise bu bağlantı, diğer risk faktörleri hesaba katıldığında zayıfladı; fakat hem kadınlarda hem de erkeklerde plak ve kalsiyum birikimi ile hava kirliliği arasında net bir ilişki saptandı. Araştırmacılar, kadınların aynı kirlilik düzeyinde daha hızlı nefes almalarının, östrojenin iltihaplanma yanıtını artırmasının ve kadınlarda kalsifiye olmamış yumuşak plakların daha fazla görülmesinin bu farkı açıklayabileceğini belirtti. Ancak ekip, cinsiyetler arasındaki farklılığın kesin olarak kanıtlanmadığını, erkeklerde riskin sıfır olmadığına da dikkat çekti.

Hava kirliliği için güvenli bir eşik olmayabilir

Toronto'daki araştırmada ölçülen PM2.5 ve NO2 seviyeleri, Kanada'nın mevcut hava kalitesi standartlarının altında kaldı. Ancak, bu nispeten düşük seviyelerde bile koroner arter hastalığı riskinin anlamlı biçimde arttığı gözlendi. Dr. Hanneman, "Mevcut standartların altında kalan maruziyetlerde bile, hava kirliliğinin kalp damarlarında ölçülebilir bir etki yarattığını tespit ettik" diyerek, güvenli bir eşik olmadığını vurguladı. Araştırmacılar, hava kirliliğini değiştirilmesi mümkün bir kardiyovasküler risk faktörü olarak değerlendiriyor ve kan basıncı, kolesterol, sigara kullanımı gibi klasik risklerle aynı önemde ele alınması gerektiğini belirtiyor. Çalışma, hava kirliliğinin yalnızca gözle görülür etkilerle sınırlı kalmadığını, damar içinde sinsi şekilde ilerleyen plak birikimiyle kalp sağlığını tehdit ettiğini gösteriyor.