El Salvador'da kitlesel yargılama skandalı! Dava dosyasını görmeyen avukatlar sanıkları savunmaya çalışıyor

El Salvador'da son iki yılda uygulanan kitlesel yargılamalar, ülkede insan hakları ve adalet sistemi üzerine ciddi tartışmaları beraberinde getirdi. Human Rights Watch (HRW) tarafından yayımlanan yeni rapor, yüzlerce kişinin aynı anda yargılandığı davalarda sanıkların adil yargılanma hakkının zedelendiğini ortaya koydu. Ülkede 2022'den bu yana süren olağanüstü hal kapsamında, organize suçla mücadele adı altında 93 binin üzerinde kişi gözaltına alındı. HRW, bu sürecin adaletin temel ilkelerine aykırı şekilde yürütüldüğünü ve sanıkların savunma haklarının ciddi biçimde kısıtlandığını vurguladı.

HRW: 'Kitlesel yargılamalar adaletin alaycılığı'

Human Rights Watch'un Amerika Direktörü Juanita Goebertus, yayımlanan raporda El Salvador'daki kitlesel yargılamaları 'adaletin alaycılığı' olarak niteledi. Raporda, dört farklı iddianamede 600'den fazla sanığın yer aldığı, tek bir mahkeme kararında ise 120'den fazla kişinin toplu halde mahkum edildiği belirtildi. HRW, bu davalarda sanıkların suçlamalarla ilgili net bilgiye ulaşamadığını, delillerin çoğunlukla zayıf ve belirsiz olduğunu kaydetti. Ayrıca, savunma avukatlarının dava dosyalarına erişiminin engellendiği ve müvekkilleriyle özel görüşmelerinin kısıtlandığı da raporda yer aldı. HRW, kitlesel yargılamalarda sanıkların çoğu zaman çetelerle işbirliği yapmakla suçlandığını, ancak bu suçlamaların hukuki olarak yeterince açık ve somut delillere dayanmadığını aktardı.

93 bin kişi tutuklandı, adalet sistemi şeffaflık sınavında

El Salvador hükümeti, kitlesel yargılamaların organize suç örgütleriyle mücadele için zorunlu olduğunu savunuyor. Mart 2022'de Başkan Nayib Bukele tarafından ilan edilen olağanüstü hal, ülkede suç oranlarını düşürme amacıyla başlatıldı ve bu süreçte bazı temel sivil özgürlükler askıya alındı. Olağanüstü halin ardından, 93 binin üzerinde kişi gözaltına alındı ve toplamda 120 bin kişinin hapiste olduğu tahmin ediliyor. Bu rakam, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 2'sine karşılık geliyor ve El Salvador'u dünyada en yüksek hapis oranına sahip ülkelerden biri haline getiriyor. El Salvador Kongresi, 2023 yılında kabul ettiği yasa ile yüzlerce sanığın aynı anda yargılanmasına olanak tanıyan düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Ancak, bu uygulamalar adalet sistemi üzerinde şeffaflık ve tarafsızlık tartışmalarını da beraberinde getirdi. Özellikle Organize Suçlara Karşı Mahkemelerde görülen davalarda, yargıçların kimliklerinin gizli tutulması ve dava dosyalarına erişimin kısıtlanması eleştirilerin odağında yer aldı.

HRW: 'Sanıkların hakları ihlal ediliyor'

HRW'nin raporunda, kitlesel yargılamalarda mahkumiyetlerin büyük bölümünün, çetelerle işbirliği yapıldığı iddiasına dayandığı belirtildi. Ancak bu suçlamaların çoğunda, sanıkların çetelerle bağlantısını gösteren tek delilin, kovuşturmadan muafiyet almış anonim tanıkların ifadeleri olduğu vurgulandı. Örneğin, HRW'nin incelediği bir davada, 120'den fazla kişi yasadışı dernek kurmaktan suçlu bulundu ve 30 ila 45 yıl arasında değişen ağır hapis cezalarına çarptırıldı. Hiçbir sanık beraat etmedi. Savunma avukatları, sanıkların dosyalarına erişemediğini, delillere ulaşmada ciddi sorunlar yaşandığını ve müvekkilleriyle sağlıklı iletişim kuramadıklarını belirtti. HRW, bu koşullar altında yapılan yargılamaların adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ve hukukun üstünlüğüne gölge düşürdüğünü ifade etti.