Dünyanın en uzun süren laboratuvar deneyi! 100 yıla yaklaşan sabır

Avustralya'nın Queensland Üniversitesi'nde neredeyse bir asırdır devam eden katran damlası deneyi, bilim dünyasında sabrın ve uzun vadeli gözlemin sembolü haline geldi. 1927 yılında başlatılan ve aralıksız süren bu laboratuvar deneyi, dünyanın en uzun süreli bilimsel çalışması olarak kayıtlara geçti. Deney, katran damlası olarak bilinen ve suya kıyasla 100 milyar kat daha viskoz olan bir maddenin hareketini gözlemlemeyi amaçlıyor. Bugüne kadar sadece dokuz damlanın düştüğü deney, hem bilimsel merakın hem de insan sabrının sınırlarını zorluyor.

Bir asırlık bilimsel sabır: Katran damlası deneyi nasıl başladı?

Katran damlası deneyi, 1927 yılında Queensland Üniversitesi'nde fizikçi Thomas Parnell tarafından başlatıldı. Parnell, o dönemde gemileri suya karşı korumak için kullanılan katranı bir huninin içine doldurdu ve üç yıl boyunca bu şekilde bekletti. 1930 yılında huninin ucunu keserek, katranın çok yavaş bir şekilde akmasını sağladı ve deney resmen başlamış oldu. Katran damlası, oda sıcaklığında katı gibi görünse de aslında son derece yoğun ve akışkan bir sıvı. Bu özelliğiyle, suya göre 100 milyar kat daha viskoz olması, damlaların düşmesinin yıllar almasına neden oluyor. İlk damlanın beherin içine düşmesi tam sekiz yıl sürdü. Sonraki damlalar ise yaklaşık her sekiz yılda bir düştü; ancak 1980'lerde binaya klima kurulunca, katranın akış hızı daha da yavaşladı.

Gözden kaçan anlar ve deneyin bakıcıları

Katran damlası deneyi, bugüne kadar toplam dokuz damlanın düştüğüne tanıklık etti. Ancak ilginç olan, hiçbir bilim insanı ya da gözlemci, damlanın düşme anını doğrudan göremedi. Deney, yıllar içinde çeşitli teknolojik imkanlarla canlı olarak yayınlansa da, teknik aksaklıklar ve şanssızlıklar nedeniyle o kritik an her seferinde kaçırıldı. Deneyin ilk bakıcısı Thomas Parnell'in ardından, 1961 yılında fizikçi John Mainstone görevi devraldı. Mainstone, 52 yıl boyunca deneyin başında bulundu; ancak o da bir damlanın düşüşüne tanıklık edemeden 2013 yılında hayatını kaybetti. Özellikle 2000 yılında yaşanan bir fırtına nedeniyle canlı yayın kesilince, bir damlanın düşüşü yine gözden kaçtı. Son damla ise 2014 yılında düştü. Şu anda deneyin başında fizik profesörü Andrew White bulunuyor ve onuncu damlanın düşmesini sabırla bekliyor.