Deniz kuşlarının gizli düşmanı! Okyanus kirliliği hücreleri nasıl etkiliyor?

Okyanuslardaki görünmez kirleticiler, en uzak ve izole adalarda bile deniz kuşlarının sağlığını tehdit ediyor. Sicilya Kanalı'ndaki Linosa Adası'nda yürütülen yeni bir araştırma, okyanus kirliliğinin deniz kuşlarının hücrelerinde enerji üretimini olumsuz etkilediğini ortaya koydu. Cıva ve PFAS gibi sonsuz kimyasalların, kuşların mitokondrilerinde yol açtığı bozulmalar, hayatta kalma ve üreme gibi temel biyolojik süreçleri riske atıyor. Araştırma, okyanus kirliliğinin, sanayiden uzak bölgelerde bile ekosistemleri derinden etkileyebileceğini gösteriyor.

Kirlilik okyanusları aşıyor: Sonsuz kimyasallar ve cıva tehdidi

Okyanus kirliliği, sadece kıyı bölgeleriyle sınırlı kalmıyor; atmosferik taşınım ve deniz akıntıları yoluyla en uzak adalara kadar ulaşabiliyor. Cıva, kömür yakma, madencilik ve atık bertarafı gibi endüstriyel faaliyetler sonucunda okyanuslara karışıyor. Bakteriler tarafından metilcivaya dönüştürülen bu element, gıda zincirinin üst basamaklarındaki canlılarda birikerek özellikle uzun ömürlü yırtıcı deniz kuşları için ciddi bir tehdit oluşturuyor. PFAS olarak bilinen ve çevrede neredeyse hiç parçalanmayan sentetik kimyasallar ise, yapışmaz mutfak gereçlerinden tekstil ürünlerine kadar birçok endüstriyel üründe kullanılıyor. Bilim insanları bu bileşikleri, dayanıklılıkları nedeniyle 'sonsuz kimyasallar' olarak adlandırıyor. PFAS ve cıva, okyanus kirliliği kapsamında en çok endişe yaratan maddeler arasında yer alıyor ve deniz kuşlarının hücresel düzeyde enerji üretimini doğrudan etkiliyor.

Mitokondrilerde enerji kaybı ve hücresel etkiler

Deniz kuşlarının sağlığı üzerindeki okyanus kirliliği etkilerini anlamak için Max Planck Biyolojik Zeka Enstitüsü araştırmacıları, Linosa Adası'nda üreyen Scopoli'nin albatroslarını inceledi. Adanın izole yapısı ve sanayiden uzaklığı, küresel kirliliğin etkilerini gözlemlemek için ideal bir ortam sundu. Araştırmada, kuşların aktif mitokondrileri barındıran kırmızı kan hücrelerinde enerji üretimi ölçüldü. Mitokondriler, hücrelerin enerji santrali olarak görev yapıyor ve ATP üretimiyle canlıların temel yaşamsal faaliyetlerini sürdürüyor. Cıva, mitokondri zarlarının geçirgenliğini artırarak proton sızıntısına neden oldu. Bu durum, enerji üretiminde verimliliğin düşmesine ve hücrelerin daha fazla enerji harcamasına yol açtı. Sonuç olarak, deniz kuşlarının üreme ve göç gibi yüksek enerji gerektiren dönemlerde metabolizmaları zorlandı. Okyanus kirliliği, bu kuşların yaşam sürelerini ve bağışıklık sistemlerini de olumsuz etkileyebiliyor.

Sonsuz kimyasalların gizli tehlikesi

PFAS grubuna dahil olan kimyasallar, deniz kuşlarının enerji yönetimini farklı bir şekilde etkiliyor. Araştırmada, toplam PFAS miktarının etkisinden ziyade, PFOS ve PFOA gibi belirli türlerin hücresel enerji yönetimini değiştirdiği tespit edildi. İlk bakışta enerji kaybının azalması olumlu gibi görünse de, mitokondrilerdeki bu değişiklik hücrelerin zararlı oksijen yan ürünlerinden korunmasını zorlaştırıyor. Okyanus kirliliği kaynaklı bu kimyasallar, hücrelerin doğal savunma mekanizmasını zayıflatıyor ve zamanla hücresel hasara yol açabiliyor. Laboratuvar bulguları, PFAS'ın enerji verimliliğini artırıyor gibi görünse de, uzun vadede hücre sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteriyor. Bu nedenle, okyanus kirliliği kapsamında PFAS'ın deniz kuşları üzerindeki etkileri, ekosistem sağlığı açısından büyük önem taşıyor.

Deniz kuşlarının maruziyetinde diyetin rolü

Yapılan kararlı izotop analizleri, deniz kuşlarının diyetlerinin okyanus kirliliğine maruz kalmalarında belirleyici bir rol oynadığını ortaya koydu. Azot izotop değerleri, gıda zincirinin üst basamaklarında beslenen kuşların daha fazla cıva taşıdığını gösterdi. Karbon izotop değerleri ise, kıyıya yakın bölgelerde avlanan kuşların kirliliğe daha fazla maruz kaldığını işaret etti. PFAS için ise diyet, yaş veya cinsiyetle doğrudan bir bağlantı tespit edilemedi. Bu durum, PFAS'ın okyanus kirliliği yoluyla daha çok atmosferik taşınım veya yerel su kaynakları üzerinden kuşlara ulaştığını düşündürüyor. Cıva açısından bakıldığında, yaşlı kuşların vücutlarında zamanla daha fazla cıva biriktiği, erkek kuşların ise dişilere göre daha yüksek cıva seviyelerine sahip olduğu belirlendi. Dişi kuşların yumurta bırakma sırasında cıva yükünün bir kısmını atabilmesi, bu farklılığın temel nedeni olarak öne çıkıyor.