Çin'in uzay enkazı krizi! Askeri ve ticari uydular alarmda

Çin, son dört yıl içinde düşük Dünya yörüngesinde (LEO) terk ettiği roket gövdelerinin sayısını önceki yıllara kıyasla iki katından fazla artırarak uzayda çarpışma riskini ciddi şekilde yükseltti. LeoLabs'ın yayımladığı yeni rapora göre, 2021 Ocak ve 2025 Ocak arasında Çin, 650 kilometre yükseklikte toplam 51 harcanmış roket gövdesi bıraktı. Bu sayı, önceki beş yıldaki rakamı ikiye katlayarak toplamda 96'ya ulaştı. Söz konusu gelişme, özellikle askeri ve ticari uyduların bulunduğu kalabalık yörüngede, çarpışma ve uzay enkazı riskinin dramatik biçimde arttığını gösteriyor. Uzay izleme firması LeoLabs'ın analizi, Çin'in bu dönemde küresel ölçekte LEO'da bırakılan roket gövdelerinin yüzde 86'sından sorumlu olduğunu ortaya koydu. ABD'nin aynı dönemde yalnızca dört, Rusya'nın ise bir roket gövdesi bıraktığı belirtildi. Çin'in bu tutumu, uzayda faaliyet gösteren tüm ülkeler için endişe verici bir tablo yaratıyor.

LeoLabs: Çin'in roket enkazı LEO'da rekor seviyeye ulaştı

LeoLabs'ın raporunda, Çin'in LEO'daki roket gövdesi kütlesinde de çarpıcı bir artış yaşandığı vurgulandı. 650 kilometrenin üzerindeki yüksekliklerde terk edilen roket gövdelerinin toplam kütlesi, 98 bin kilogramdan 305 bin kilograma yükseldi. Bu artış, küresel ölçekte terk edilen roket gövdesi kütlesinin yüzde 98'inin Çin kaynaklı olduğunu gösteriyor. Uzay nesnelerinin büyüklüğü arttıkça, olası bir patlama veya çarpışma durumunda yaratılan enkaz miktarı da katlanarak artıyor. LeoLabs çalışmasının yazarı Darren McKnight, Çin'in diğer ülkelere kıyasla çok daha büyük roketler kullandığına dikkat çekerek, "Son dört yılda üç Çin roket gövdesi patladı. Bu patlamalar, on yıllar hatta yüzyıllar boyunca yörüngede kalabilecek ve başka nesnelerle çarpışma riski taşıyan tehlikeli enkazlar oluşturdu" dedi. McKnight, bu durumun askeri uzay aktörleri için gereksiz bir belirsizlik ve risk yarattığını vurguladı.

Uzmanlar uyardı: Çin'in yaklaşımı uzay güvenliğini tehdit ediyor

Secure World Foundation'da uzay güvenliği ve istikrarı baş direktörü olan Victoria Samson, Çin'in 650 kilometre üzerindeki roket gövdesi terklerinde yaşanan artışı "göz açıcı" olarak nitelendirdi. Samson, "Bu kontrolsüz kütle, yörüngede on yıllar boyunca kalacak ve uzayda faaliyet göstermek isteyen herkes için tehlike oluşturacak" ifadelerini kullandı. ABD'nin PWSA (Yaygın Savaşçı Uzay Mimarisi) gibi projelerinin hedeflediği 1000 kilometre yüksekliklerde, Çin'in bıraktığı roket gövdeleriyle çarpışma riski daha da artıyor. Samson, Çin'in SpaceX'in Starlink projesine rakip olarak başlattığı Qianfan takımyıldızının da bu riski büyüttüğünü belirtti. Qianfan projesi kapsamında 800 ile 1160 kilometre arasında yörüngeye yerleştirilen 200 uydu bulunuyor. Pekin yönetiminin toplamda 15 bin uyduyu uzaya göndermeyi planlaması, LEO'daki enkaz sorununu daha da derinleştiriyor. Samson, "Çin yaklaşımını değiştirmezse, uzayda çarpışma riski çok daha ciddi boyutlara ulaşabilir" uyarısında bulundu.

Çin'in uluslararası standartlara uymadığı iddia ediliyor

Uluslararası en iyi uygulama kılavuzlarına göre, harcanmış roket gövdelerinin 25 yıl içinde yörüngeden çıkarılması veya kontrollü şekilde Dünya'ya düşürülmesi gerekiyor. ABD ve birçok ülkenin lisanslama yasaları bu kuralları zorunlu kılarken, LeoLabs verileri Çin'in bu standartlara uymadığını ortaya koyuyor. Teknik önlemler arasında, kalan yakıtı kullanarak roket aşamalarını daha alçak yörüngelere indirmek ve 25 yıl içinde doğal olarak atmosfere girmesini sağlamak yer alıyor. Ayrıca, harcanmış fırlatıcı aşamalarının daha düşük yörüngelerde bırakılması ve uyduların kendi operasyonel yüksekliklerine elektrikli iticilerle taşınması gibi yöntemler de tercih ediliyor. Pekin yönetimi ise, Birleşmiş Milletler Barışçıl Uzay Kullanımları Komitesine yaptığı açıklamada, kendi ulusal yasaları gereği 25 yıllık enkaz hafifletme kuralına uyduğunu savunuyor. Ancak, LeoLabs'ın analizleri ve uzmanların değerlendirmeleri, Çin'in uygulamalarının uluslararası standartlarla örtüşmediğine işaret ediyor.