ANASAYFA
TV PROGRAMLARI
PROGRAMLAR
YAYIN AKIŞI
CANLI YAYIN
24 RADYO
REKLAM
İLETİŞİM VE KÜNYE

Çin, Jüpiter'in uydusuna gözünü dikti! Hedefte ne var?

Çin Ulusal Uzay İdaresi, Tianwen-4 görevi kapsamında Jüpiter'in uydusu Callisto'nun yörüngesine girip yüzeyine iniş yapmayı planlıyor. Görev için Raman spektrometresi ve manyetometre taşıyan bir iniş aracı tasarlanıyor.

Ayşegül Gedik - | Son Güncelleme Tarihi:
Çin, Jüpiter'in uydusuna gözünü dikti! Hedefte ne var?

Çin, Jüpiter'in uydusu Callisto'ya iniş yapmayı planlıyor. Çin Ulusal Uzay İdaresi (CNSA), 2018'den bu yana Jüpiter sistemine yönelik Tianwen-4 görevinden söz ediyor. Görev, 2024'te Ay'ın uzak yüzünden ilk örneği getiren Chang'e 6 gibi yakın dönemdeki başarıların üzerine kurulacak.

Tianwen-4'ün açıkça bir örnek getirme görevi olmayacağı belirtiliyor. Ancak son gelişmeler, görevin oldukça zorlu bir hedefi deneyeceğini gösteriyor: Callisto'ya iniş.

CNSA, Tianwen-4'ün Jüpiter görevi kapsamında taşınacak bilimsel cihazlar için yeni bir fırsat duyurdu. Kurum, Çin'den ve uluslararası ortaklardan cihaz önerileri istedi.

Duyuruda, "Tianwen-4 görevinin temel amaçları, Jüpiter yörüngesine girmek, ayrıca Callisto yörüngesinde dolaşmak ve Callisto'ya iniş yaparak keşif gerçekleştirmek ve Jüpiter sistemi üzerindeki bilimsel araştırmaları ilerletmektir" ifadeleri yer aldı.

Callisto iniş aracı iki cihaz taşıyacak

Yörünge aracında 10 cihaz bulunacak. Faydalı yükte çok sayıda kamera, görüntüleyici ve spektrometrenin yanı sıra parçacık dedektörü ve manyetometre de yer alacak. Duyuruda Callisto iniş aracının ihtiyaçlarına da değinildi.

İniş aracının iki bilimsel faydalı yük taşıması planlanıyor: Callisto Yüzey Bileşimi Analizörü ve Callisto İniş Aracı Manyetometresi.

Yüzey bileşimi analizörü, kayaçların yapısını lazer ışığıyla inceleyen bir Raman spektrometresi olacak. Raman spektrometreleri, gezegen görevlerinde giderek daha yaygın kullanılıyor.

NASA'nın Perseverance keşif aracı, ince ölçekli mineralojiyi ölçmek ve organik maddeleri tespit etmek için morötesi Raman spektrometresi kullanıyor. Avrupa Uzay Ajansı'nın yaklaşan Rosalind Franklin keşif aracı da bu tür bir cihaz taşıyacak. JAXA'nın Martian Moons Explorer görevi kapsamında IDEFIX keşif aracında da Raman spektrometresi bulunacak.

Callisto'nun yüzeyi küçük ölçeklerde heterojen bir yapı sergiliyor. Saf su buzu gibi görünen küçük ve parlak bölgeler, kaya ile buz karışımından oluştuğu düşünülen alanlar ve buz içermeyen daha geniş koyu bölgeler bir arada bulunuyor. Ancak bu yapıların spektral tanımlaması kesinleşmiş değil.

Tianwen-4 iniş aracındaki Raman spektrometresinin, yüzeydeki bileşenlerin yapısını belirlemesi bekleniyor. Yüzeyde bol miktarda karbon da bulunuyor. Cihazın bu karbonun ilkel mi yoksa değişime uğramış mı olduğunu ortaya koyması hedefleniyor.

Ölçümler Callisto'nun iç yapısını aydınlatabilir

Jüpiter'in Ganymede ve özellikle Europa uydularında yer altı okyanuslarının bulunduğuna dair güçlü kanıtlar var. Callisto'nun bileşimi ve yapısı ise daha belirsiz. Uydunun kısmen farklılaşmış olduğu düşünülüyor ve manyetometre ölçümleri olası bir okyanusun varlığı konusunda kesin sonuç vermiyor.

Raman spektrometresi, yüzey bileşiminin bir bölümünün sulu süreçlerle değişime uğrayıp uğramadığını belirleyebilirse bu sonuç, yer altı okyanusu ihtimalini destekleyen bir kanıt sağlayabilir.

İniş aracındaki yüzey manyetometresinden elde edilen veriler, yörünge aracındaki manyetometrenin ölçümleriyle birleştirilecek. Böylece iyonosferden gelen sinyaller ile uydunun yüzeyinden kaynaklanan sinyaller birbirinden ayrılabilecek. Bu ölçümler, özellikle olası yer altı okyanusu açısından Callisto'nun iç yapısına ilişkin daha fazla bilgi sağlayacak.

Callisto ve diğer Galilei uydularının, Güneş Sistemi'ndeki bazı uyduların aksine bulundukları yerde oluştuğu düşünülüyor. Bazı uydular ise yakalanmış gökcisimleri gibi görünüyor. Bu nedenle Callisto'yu anlamak, Jüpiter sisteminin oluşumunu anlamaya yardımcı olabilir.

Callisto'ya iniş diğer uydulara göre daha kolay

Galilei uydularından herhangi birine iniş zorlu bir görev olacak. Ancak Callisto, bu uydular arasında muhtemelen en az zorlayıcı hedef. Bilimsel açıdan en iyi hedef olmayabilir fakat ulaşılması daha kolay.

Callisto, Jüpiter'in hassas cihazları kısa süreli maruziyetlerin ardından bozabilecek kadar güçlü radyasyon kuşaklarının dışında bulunuyor. NASA'nın Juno uzay aracı bile bu kuşaklara yalnızca kısa süreli dalışlar yapıyor ve en hassas bölümlerini titanyum bir kasa içinde koruyor.

Callisto, diğer üç Galilei uydusuna göre Jüpiter'den daha uzakta olduğu için daha sığ bir kütleçekim kuyusuna sahip. Bu nedenle iniş için daha az itici yakıt gerekiyor. Tianwen-4, yörüngeye giriş hazırlığında Callisto'nun kütleçekim desteklerinden de yararlanabilir.

Callisto'nun yüzeyi de görev için avantaj sağlıyor. Yüzey yaşlı, kraterli ve istikrarlı. Io'da görülen gelgit ısınması ve sürekli volkanik hareketlilik Callisto'da bulunmuyor. Dağ veya volkan yerine, eski kraterlerin üzerine oluşmuş daha eski kraterler görülüyor.

Bu durum, iniş sırasında tehlikelerden kaçınmayı kolaylaştırabilir. Yörüngeden çekilen görüntüler ile iniş aracının bölgeye ulaşması arasında geçen sürede yüzeyin değişmiş olma ihtimali düşük.

İniş otonom gerçekleşecek

Callisto yine de zorlu bir hedef. Atmosferi bulunmayan uyduda atmosferik frenleme yapılamıyor. Sinyal gecikmesi yaklaşık 35 ila 50 dakika arasında değişiyor; gidiş-dönüş iletişim süresi bunun iki katına çıkıyor. Bu nedenle inişin otonom olması gerekiyor.

Callisto'nun en iyi yüzey görüntüleri Galileo görevinden geliyor. Galileo, uydunun büyük bölümünü düşük çözünürlükte görüntüledi. Yalnızca bazı küçük bölgelerde piksel başına onlarca metre çözünürlük elde edildi.

Görev planına göre Tianwen-4, Callisto'nun 300 kilometre yüksekliğindeki yörüngesine girecek. Galileo, uydunun 138 kilometre yakınına kadar yaklaşmıştı ancak bu olay 25 yıl önce gerçekleşti. Kamera teknolojisi o zamandan bu yana ilerledi ve Tianwen-4 bir çift görünür ışık görüntüleme kamerası taşıyacak.

Geniş açılı kamera JWAC, Callisto'nun yüzeyini ve topografyasını haritalayacak. Tianwen-4 için önerilen haritalama yörüngesi 300 kilometre yükseklikte bulunuyor. JWAC, bu yükseklikten piksel başına yaklaşık 90 metre çözünürlükle çalışacak.

Tianwen-4'ün 2035'te Jüpiter'e ulaşması bekleniyor

CNSA, 2020'de Tianwen-4 için görevin Eylül 2029'da fırlatılmasını öngören bir takvim açıklamıştı. Uzay aracı, itici yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla Nisan 2030'da Venüs yakınından bir sapan manevrasıyla geçecek. Ardından 2031 ve 2033'te Dünya'nın yanından iki sapan manevrası gerçekleştirecek.

Uzay aracının 2035'te Jüpiter'e ulaşarak gaz devinin yörüngesine girmesi planlanıyor. Bu süreçte düzensiz uyduların yakınından da geçecek.

İkinci aşama, Callisto'da gerçekleştirilecek iki kütleçekim desteğiyle başlayacak. Uzay aracının Şubat 2038'de Callisto çevresindeki yörüngeye girmesi, ardından iniş aracının serbest bırakılması planlanıyor.

Bu plan ilk olarak 2020'de ortaya kondu ve zaman içinde değişebilir. Yörünge aracındaki cihazların özellikleri, haritalama kamerası ve çözünürlüğü de dahil olmak üzere farklılaşabilir. Ancak CNSA'nın cihaz önerileri çağrısı, Callisto'ya iniş hedefinin planın merkezinde olduğunu açıkça gösteriyor.

Kapat

HABERİN DEVAMI


Etiketler:
Çin Tianwen-4 Callisto Jüpiter uzay CNSA uzay araştırmaları