Bilim insanları uzay çöplerinin düşüşünü ses dalgalarıyla takip ediyor

Johns Hopkins Üniversitesi ve Imperial College London'dan bilim insanları, uzay çöplerinin yeryüzüne düşüşünü anlık olarak izleyebilecekleri yeni bir yöntem üzerinde çalıştı. Bu yöntemde, başlangıçta depremleri kaydetmek amacıyla kurulan küresel sismometre ağı kullanılarak, uzay çöplerinin atmosferdeki hareketleri sismik verilerle takip ediliyor. Özellikle "uzay çöpleri" olarak adlandırılan eski uydu ve parça kalıntılarının yeryüzüne iniş güzergahını kesin şekilde belirlemek, fırlatma faaliyetlerinin artmasıyla birlikte giderek daha karmaşık bir hal aldı. Klasik takip araçları olan radar ve teleskoplar, atmosferde oluşan plazma nedeniyle çoğu zaman yetersiz kalıyor. Yeni geliştirilen bu yaklaşımda ise, uzay çöplerinin süpersonik hızlarda ilerlerken oluşturduğu ses dalgaları sismik istasyonlar tarafından kaydediliyor ve bu veriler üzerinden çöplerin rotası, yüksekliği, hızı ve parçalanma biçimi detaylı şekilde analiz edilebiliyor.

Ses dalgalarıyla anlık takip ve doğruluk artışı

Uzay çöpleri, atmosferde Mach 30'a kadar ulaşan hızlarda hareket ederken yoğun ses dalgaları üretiyor. Bu ses dalgaları, yeryüzündeki sismik istasyonlar tarafından algılanıyor ve bilim insanları bu verileri analiz ederek uzay çöplerinin izlediği yolu, düşüş yüksekliğini ve hızını tespit edebiliyor. Nisan 2024'te Çin'in "Shenzhou-15" yörünge modülünde yapılan testte, Kaliforniya ve Nevada'daki 120 sismik istasyondan elde edilen veriler, uzay çöplerinin yerleşim alanları üzerindeki rotasını doğru şekilde ortaya koydu. Elde edilen sonuçlar, uzay çöplerinin izlediği yolun, önceden yapılan tahminlerden önemli ölçüde farklı olduğunu gösterdi. Bu da yöntemin doğruluk payının yüksek olduğunu kanıtladı.

Tehlikeli maddeler için hızlı müdahale imkânı

Uzay çöpleri, zaman zaman toksik yakıtlar veya radyoaktif maddeler içerebiliyor. Bu tür tehlikeli maddelerin yeryüzüne düşmesi durumunda, hızlı ve kesin takip büyük önem taşıyor. Araştırmanın başındaki Benjamin Fernando, bu yeni yöntemin uzay çöplerinin düşüş yerini 100 saniye gibi kısa bir sürede belirleyebildiğini, böylece risklerin hızlıca değerlendirilip gerekli önlemlerin alınabileceğini ifade etti. Örneğin, geçmişte Rusya'nın "Mars-96" istasyonunun parçalarının Şili'deki bir buzulda kirliliğe yol açtığı iddia edilmişti. Yeni yöntem sayesinde, benzer olaylarda halkın korunması ve çevreye zarar verilmesinin önlenmesi mümkün olabilecek.