Bilim insanları kara delikten ayrılan 57 bin kilometre hızındaki rüzgarı yakaladı

Evren'in en uç olaylarından biri olan kara delik patlaması, bilim insanlarını şaşırtan bir şekilde muazzam hızlarda malzeme fışkırtmıştır. Hollanda Uzay Araştırma Organizasyonu'ndan gökbilimci Liyi Gu ve meslektaşları, bir kara delik parlamasının tetiklediği ultrafast outflow adı verilen bu olayı, vakumda ışık hızının beşte biri civarında gerçekleştiğini tespit ettiler. Söz konusu kara delik patlaması, yaklaşık 130 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan NGC 3783 galaksisinin merkezinde meydana geldi ve bu gözlem, kara delik fiziğinde yeni bir çağın başlangıcını işaret etmektedir.

NGC 3783 galaksisinin merkezdeki kara delik

NGC 3783, Dünya'ya doğrudan yüzünü çeviren güzel bir çubuklu sarmal galaksidir ve bu konumu, araştırmacılara merkezindeki aktif süper kütleli kara deliğin mükemmel bir görüş açısı sunmaktadır. Bu kara delik, süper kütleli sınıfında nispeten mütevazı boyutlara sahip olup, Güneş'in kütlesinin yaklaşık 28 milyon katı ağırlığında bulunmaktadır. Ancak bu muazzam kütleye rağmen, kara delik çevresindeki toz ve gazı inanılmaz bir hızda yutarak, galaksi merkezinde şiddetli parlamalar ve titreşimler meydana getirmektedir. Kara deliğin etrafındaki bu güçlü yerçekimi ortamında, malzemenin etkileşimi, gözlemlenebilir enerji salınımlarına dönüşmektedir.

Kara delik patlamasının tetiklediği ultrafast outflow olayı

Temmuz 2024'te tespit edilen bu olayda, araştırmacılar sert X-ışınlarında dev bir yükselme kaydettiler ve bunu takiben yumuşak X-ışınlarında bir zirve gözlemlediler. Bu gözlem, bir kara delik parlamasının karakteristik imzasıyla tamamen tutarlı bulunmaktadır. Daha sonra, yaklaşık 12 saat içinde, ultrafast outflow ile uyumlu bir sinyal tespit edilmiştir. Bu ultrafast outflow, Güneş'teki koronal kütle atılımlarına benzer bir mekanizmayla çalışmakta, milyarlarca ton malzemenin manyetik alanlarla iç içe geçmiş halde uzaya fırlatılmasını sağlamaktadır. Kara delik patlamasının başlangıcından sonraki bu hızlı gelişme, bilim insanlarının daha önce hiç gözlemlemediği bir durumdur.

ESA'nın XMM-Newton teleskopunun ve JAXA liderliğindeki XRISM aracının X-ışınlarında yaptığı gözlemler, bu kara delik patlamasının muhtemelen kara deliğin dışındaki bir manyetik alan filamentinin kopması ve yeniden bağlanmasının sonucu olduğunu göstermektedir. Bu mekanizma, Güneş'te güçlü enerji parlamalarını serbest bırakan aynı motor ile aynıdır, ancak çok daha büyük bir ölçekte işlemektedir. Liyi Gu'nun belirttiği üzere, daha önce bir kara deliğin bu kadar hızlı rüzgarlar yarattığını izlemek mümkün olmamıştır. İlk kez, bir kara delikten gelen hızlı bir X-ışını patlamasının nasıl anında ultra hızlı rüzgarları tetiklediğini gözlemlemek, bilim insanlarına yeni bir perspektif sunmaktadır.