Beyaz Saray'ın sızdırılan belgesi nükleer atık planını ortaya çıkardı

ABD'nin nükleer atık yönetiminde yıllardır çözülemeyen sorunlara karşı Beyaz Saray yeni bir yol haritası hazırladı. Sızdırılan bir belgeye göre, Trump yönetimi, Nevada'daki Yucca Dağı'nın tek depolama seçeneği olma özelliğini sona erdirerek, nükleer atıkların istekli eyaletlerde depolanmasını mümkün kılacak yasal değişiklikler için Kongre'ye baskı yapıyor. Bu plan, ABD genelinde 95 bin tonun üzerinde biriken nükleer atığın güvenli ve sürdürülebilir biçimde yönetilmesini hedefliyor. Beyaz Saray, Enerji Bakanlığı'nın nükleer reaktörlerden çıkan atıkları depolamak isteyen eyaletlerle ortak hareket edebilmesini sağlayacak yeni bir yasa taslağı hazırladı. Belgede, mevcut yasal düzenlemenin Yucca Dağı haricinde başka bir depolama alanına izin vermediği, bu nedenle federal hükümetin hareket kabiliyetinin kısıtlandığı vurgulanıyor.

Enerji Bakanı Wright: 'Nükleer atık büyüyor, çözüm şart'

Enerji Bakanı Chris Wright, ABD genelinde nükleer atık miktarının her geçen yıl arttığına dikkat çekti. Wright, bu yılın başlarında 28 eyaletin, Enerji Bakanlığı'nın yaşam döngüsü yenilik kampüsleri kurma çağrısına yanıt verdiğini açıkladı. Utah ve Tennessee, atık depolama ile yakıt yeniden işleme potansiyelini içeren öneriler sundu. Wright, Kongre üyelerine "Nükleer atık büyüyor. Genişliyor. Sadece görmezden gelirsek yok olmayacak" diyerek acil çözüm ihtiyacını vurguladı. ABD'de nükleer enerji üretiminden kaynaklanan atıkların çoğu, ülkenin elektriğinin beşte birini sağlayan ve on yıllar önce inşa edilen reaktörlerden kaynaklanıyor. 1987'de Kongre, nükleer atıkların federal bir depoda saklanmasını zorunlu kılan bir yasa çıkarmış ve tek adres olarak Yucca Dağı'nı belirlemişti. Ancak 2012'de Nevada'daki yerel yönetimlerin ve kabilelerin itirazları nedeniyle proje askıya alındı. Bugün ise Yucca Dağı, yasal olarak hâlâ tek seçenek olsa da, siyasi ve toplumsal direnç nedeniyle fiilen kullanılmıyor.

Beyaz Saray'dan Kongre'ye yasal değişiklik çağrısı

Beyaz Saray'ın hazırladığı yeni plan, Enerji Bakanlığı'nın nükleer atıkların depolanacağı yerleri, gönüllü eyaletlerle iş birliği içinde seçmesini öngörüyor. Bu kapsamda kurulacak "nükleer yaşam döngüsü yenilik kampüsleri", yakıt üretimi, geri dönüşüm ve bertaraf gibi faaliyetleri tek çatı altında toplayacak. Plan, Nükleer Düzenleme Komisyonu'nun atıkların sınıflandırılmasında esneklik sağlamasını ve eyaletlere daha fazla yetki verilmesini de içeriyor. Ayrıca, geçmişte mahkeme kararıyla durdurulan nükleer atık bertaraf ücretinin yeniden başlatılması gündemde. Beyaz Saray, bu girişimin eyaletlere nükleer santraller ve veri merkezleri gibi yeni ekonomik fırsatlar sağlayacağını savunuyor. Yönetim, federal hükümetin bu kampüslerde geçici depolama hizmeti sunabilmesi için Kongre'den onay istiyor. Sızdırılan belge, federal yasalarda değişiklik yapılmadan mevcut durumun aşılamayacağına dikkat çekiyor. Bir sanayi yetkilisi, "Mevcut yasa, federal hükümetin nükleer atıkları yalnızca Yucca Dağı'nda bertaraf etmesine izin veriyor ve sadece Yucca Dağı için fon toplanıp harcanabiliyor" diyerek değişikliğin zorunlu olduğunu belirtti.

ABD'de nükleer atık yeniden işleme tartışmaları sürüyor

ABD'de nükleer yakıtın yeniden işlenmesi konusu, son yıllarda iki partinin de desteğini alarak yeniden gündeme geldi. Ancak, bazı yasama organları bu konuda hâlâ çekimser davranıyor. 1977'de eski Başkan Jimmy Carter döneminde getirilen nükleer yakıt yeniden işleme yasağı, birkaç yıl sonra Ronald Reagan tarafından kaldırılmıştı. Bu süreçte, uluslararası alanda nükleer yakıtın yeniden işlenmesi ve plütonyumun geri dönüştürülmesi, güvenlik ve denetim açısından tartışma konusu olmaya devam etti. George W. Bush döneminde Enerji Bakanlığı'nda görev yapan Lake Barrett, "Hintliler 1974'te bombalarını patlattıklarında, her şey değişti. Yeniden işleme, geri dönüşüm uluslararası bir mesele haline geldi" ifadeleriyle bu sürecin etkisini özetledi. Nükleer uzmanlar ise, yeniden işleme yapılsa bile, uzun vadeli bir depolama alanına olan ihtiyacın ortadan kalkmadığını belirtiyor. Kongre'nin Harcanmış Nükleer Yakıt Çözümleri Grubu eş başkanı Temsilci Mike Levin, "Yeniden işleme yapsanız bile, uzun vadeli bir depoya ihtiyacınız olacak çünkü yeniden işleme tesislerinden çıkan atık ürünler de bertaraf edilmeli" dedi. ABD'nin nükleer atık yönetiminde kalıcı çözüm bulamaması, enerji politikası ve çevre güvenliği açısından büyük bir risk oluşturuyor.