Balıklarda öz farkındalık sinyalleri bilim dünyasında heyecan yarattı

Japonya'nın Osaka kentinde faaliyet gösteren Osaka Üniversitesi bilim insanları, temizleyici wrasse olarak bilinen Labroides dimidiatus türü balıkların ayna karşısındaki davranışlarını detaylı biçimde inceledi. Ekip, bu küçük resif balıklarının yalnızca yansımalarını tanımakla kalmadığını, aynı zamanda ayna ile etkileşime girerken beklenmedik derecede karmaşık ve memelilere özgü bilişsel tepkiler sergilediğini tespit etti. Araştırmanın sonuçları, balıkların sahip olduğu bilişsel kapasitenin bugüne kadar düşünüldüğünden çok daha ileri düzeyde olabileceğine işaret etti.

Dr. Sogawa: 'Ayna karşısında hızlı tepki şaşırttı'

Çalışmayı yürüten ekibin başında Osaka Üniversitesi Fen Bilimleri Lisansüstü Okulu'ndan Dr. Shumpei Sogawa ve Prof. Masanori Kohda yer aldı. Bilim insanları, temizleyici wrasse balıklarının üzerine parazitleri taklit eden işaretler koyduktan sonra, balıkları ilk kez bir ayna ile karşılaştırdı. Deneyde, daha önce hiç ayna görmemiş balıkların bile yansımalarını kullanarak üzerlerindeki işareti bulup çıkarmaya çalıştığı gözlemlendi. Özellikle bazı balıkların, aynayı gördükten sonraki ilk saat içinde işareti kazıma girişiminde bulunması, araştırmacıları şaşırttı. Ortalama olarak, işaret odaklı sürtünme davranışı 82 dakika sonra ortaya çıktı. Bu süre, önceki deneylerde kaydedilen 4 ila 6 günlük alışma süreciyle kıyaslandığında, temizleyici wrasse balıklarının ayna karşısında çok daha hızlı bir bilişsel tepki verdiğini ortaya koydu. Dr. Sogawa, balıkların önce işaretlenip ardından ayna ile karşılaştırılması sayesinde, hayvanların vücutlarında olağandışı bir şeyin farkına varıp çözümü hızla bulduğunu vurguladı.

Temizleyici wrasse balığında 'durumsal test' davranışı

Ayna ile temasın ardından geçen birkaç gün içinde, balıkların sergilediği yeni bir davranış bilim dünyasında ilgiyle karşılandı. Araştırmacılar, bazı temizleyici wrasse balıklarının tankın tabanından küçük bir karides parçası alıp yukarı yüzdüğünü ve bu yiyeceği kasıtlı olarak aynanın önüne bıraktığını gözlemledi. Karides parçası düşerken, balıkların aynadaki yansımasını dikkatle takip ettiği ve cam yüzeyine ağızlarıyla tekrar tekrar dokunduğu kaydedildi. Bu davranış, bilim insanları tarafından 'durumsal test' olarak tanımlandı. Temizleyici wrasse balıkları, bu şekilde kendi bedenlerini kullanmak yerine, dış bir nesnenin yansıma içindeki hareketini inceleyerek aynanın işleyişini anlamaya çalıştı. Benzer bilişsel süreçlerin daha önce yalnızca yunuslar ve manta rayları gibi gelişmiş deniz memelilerinde gözlemlendiği biliniyordu. Bu bulgu, balıkların ayna ile ilgili davranışlarının yalnızca koşullandırmadan veya kafa karışıklığından ibaret olmadığını, aksine esnek ve kendine referans veren düşünme biçimlerine sahip olabileceklerini gösterdi.