Ayakta durduğunuz yer 200 milyon yıl önce neredeydi?

Barselona Üniversitesi'nde görevli bir araştırma ekibi, fosil buluntularının milyonlarca yıl önceki gerçek konumlarını ortaya çıkarmak için Paleocoordinates Calculator (PACA) adını verdikleri ücretsiz bir web aracı geliştirdi. Fosillerin bugünkü coğrafi yerlerinden hareketle, Dünya'nın levha hareketleriyle şekillenen tarihsel süreçte hangi bölgede yer aldıklarını tespit etmek, bilim insanları için uzun süredir büyük bir zorluktu. Ancak PACA, kullanıcıların karmaşık yazılımlar veya kodlama bilgisi olmadan, yalnızca modern koordinatları ve fosilin yaşını girerek, antik fosil konumlarını saniyeler içinde öğrenmelerini sağlıyor. Bu yenilik, özellikle paleobiyologlar ve paleoklimat uzmanları için büyük kolaylık sunarken, Dünya'nın antik coğrafyasını anlamak isteyen herkesin erişimine de açık hale geldi.

Barselona Üniversitesi PACA ile bilimde yeni bir sayfa açtı

PACA'nın geliştirilme sürecinde Barselona Üniversitesi'nden BIOST3 araştırma grubunun lideri Profesör Antonio Monleón-Getino ve ekibi, fosil araştırmalarında yaşanan teknik zorlukları aşmayı hedefledi. Geleneksel yöntemler, bilim insanlarını masaüstü yazılımlara ve ileri düzey kodlamaya mahkûm ediyordu. Bu durum, özellikle geçmişin karmaşık levha hareketlerini geriye dönük hesaplamada ciddi bir engel oluşturuyordu. PACA ise, kullanıcı dostu arayüzü sayesinde, yalnızca beş sütunluk bir elektronik tablo yüklenerek, fosil adı, modern enlem ve boylam, en genç ve en yaşlı olası yaş gibi temel verilerle çalışabiliyor. Araç, bu verileri analiz ederek, fosilin yaş aralığının ortalamasını alıyor ve ilgili koordinatları milyonlarca yıl öncesine geri döndürüyor. Sonuçlar, birkaç saniye içinde arama yapılabilir bir tablo olarak kullanıcıya sunuluyor. Profesör Monleón-Getino, bu teknolojik atılımın, fosil konumlarının belirlenmesinde metodolojik engelleri ortadan kaldırdığını vurguluyor.

PACA ile beş farklı levha modeli aynı anda karşılaştırılıyor

PACA'nın en dikkat çekici özelliklerinden biri, fosil konumunu yalnızca tek bir model üzerinden değil, beş farklı Küresel Levha Modeli (GPM) ile yeniden yapılandırabilmesi. Bu modeller; PALEOMAP, GOLONKA, MERDITH2021, TorsvikCocks2017 ve MATTHEWS2016_pmag_ref olarak sıralanıyor. Araç, kullanıcıların aynı fosil için bu beş modelin her birini eş zamanlı olarak çalıştırmasına imkân tanıyor. Böylece, antik konumun farklı modellerde ne kadar değişiklik gösterdiği açıkça görülebiliyor. Bilimsel camiada yaygın olarak kullanılan bu modellerin birbiriyle tam örtüşmemesi, özellikle karmaşık tektonik geçmişe sahip bölgelerde önemli bir sinyal oluşturuyor. Kullanıcılar, model farklılıklarını inceleyerek, fosil konumları hakkında daha sağlıklı çıkarımlar yapabiliyor. Bu yaklaşım, fosil araştırmalarında karşılaştırmalı analizlerin doğruluğunu ve güvenilirliğini artırıyor.

3D küre haritalarıyla fosil geçmişi görselleştiriliyor

PACA, yalnızca sayısal verilerle sınırlı kalmayıp, her yeniden yapılandırılmış fosil konumunu, antik dönemlere ait haritalarla kaplı dönen bir 3D küre üzerinde de görselleştiriyor. Bu haritalar, coğrafyacı Christopher Scotese'nin yıllar boyunca derlediği PALEOMAP Projesi'nden alınan verilerle oluşturuluyor. Kullanıcılar, fosil örneklerinin milyonlarca yıl önceki gerçek adreslerinin, o dönemin kıyı şeritleri ve kara parçaları üzerinde nerede yer aldığını bu küre üzerinde görebiliyor. 3D küre, gezegenin eğriliğini ve levha hareketlerinin etkisini doğru biçimde yansıtıyor. Ayrıca, PACA'nın sunduğu veriler yalnızca tarayıcıda kalmıyor; kullanıcılar, yeniden yapılandırılmış koordinatları elektronik tablo olarak indirebiliyor ve 3D dosya formatında dışa aktararak farklı yazılımlarda da kullanabiliyor.

PACA'nın doğruluğu masaüstü yazılımlarla test edildi

Geliştirici ekip, PACA'nın doğruluğunu ve güvenilirliğini kanıtlamak için aracı, yıllardır uzmanların tercih ettiği masaüstü yazılımı GPlates ile kıyasladı. 30 farklı fosil alanından alınan toplam 142 yeniden yapılandırma üzerinde yapılan testlerde, web aracı ile masaüstü yazılımı arasında neredeyse birebir örtüşen sonuçlar elde edildi. Her iki yöntem arasındaki ortalama fark 17 metrenin (56 feet) altında kaldı. Bu, gezegen ölçeğinde bakıldığında son derece küçük bir sapma anlamına geliyor. Ayrıca, yapılan kontrollerde, PACA'nın sonuçlarında herhangi bir kayma ya da önyargı tespit edilmedi. BIOST3 ekibi, masaüstü yazılımdan web tabanlı araca geçişin doğrulukta hiçbir kayba yol açmadığını özellikle belirtti. Bu da PACA'nın bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini gösteriyor.