Alet kullanan inek keşfi hayvan zekası tartışmasını yeniden açtı

Onlarca yıl boyunca bilim insanları ve geniş halk tarafından kabul gören bir inanış, ineklerin alet kullanımını destekleyecek düzeyde zihinsel kapasiteye sahip olmadığı yönündeydi. Ünlü Far Side karikatürü serisinden "Cow Tools" adlı çizgi roman, bu önyargıyı mizahi bir şekilde işleyerek, bir ineğin yanında anlamsız görünen garip aletleri göstermişti. Çünkü genel kanaat, bir ineğin hiçbir zaman faydalı bir araç icat edemeyeceği veya kullanamayacağı şeklindeydi. Ancak son zamanlarda yürütülen yeni bir bilimsel çalışma, bu uzun süredir devam eden önyargıyı tamamen çürütmektedir.

Veronika'nın olağandışı davranışı

Viyana'daki Veteriner Tıp Üniversitesi'nden bilişsel biyolog Alice Auersperg ve meslektaşı Antonio Osuna-Mascaró, sadece bir nesneyi alıp kendisine sürtmeyen Veronika adlı bir İsviçre Kahverengi ineğe dayanan, sığırlarda belgelenmiş ilk alet kullanımı vakasını raporlamışlardır. Veronika, tipik bir çiftlik düzeninin parçası değildir. Witgar Wiegele adlı organik bir çiftçi ve fırıncı tarafından evcil hayvan olarak tutulmuş, uzun ömürlü bir inektir. Ona aile üyesi gibi davranılan bu hayvan, çoğu sığırın deneyimlediğinden çok daha farklı ve zengin bir ortamda yaşamıştır.

On yıldan fazla bir süre önce, Wiegele garip bir davranış fark etti: Veronika bazen çubukları alıp kendini kaşımak için kullanıyordu. Zamanla, bu ilginç davranışın görüntüleri Auersperg'e ulaştı. Araştırmacı bu videoları ilk kez gördüğünde, bunun tamamen tesadüfi olmadığını hemen anlamıştır. Auersperg'e göre, bu davranış bilişsel perspektiften nadiren değerlendirilen bir türde anlamlı bir alet kullanımı örneğiydi. Keşfin bu noktasında, araştırmacılar daha derinlemesine inceleme yapma kararı aldılar.

Kontrollü deneyler ve tutarlı bulgular

Anekdotlar ilginç olsa da, araştırmacılar kontrollü ve bilimsel kanıt istediler. Auersperg ve Osuna-Mascaró, Veronika'yı gözlemlemek ve yapılandırılmış davranışsal denemeler yürütmek için seyahat ettiler. Basit fakat etkili bir düzenek kullandılar: yere rastgele yönlerde yerleştirilmiş bir güverte fırçası. Tekrarlanan oturumlarda, araştırmacılar iki ana şeyi kaydettiler: Veronika'nın fırçanın hangi ucunu aldığı ve vücudunun hangi kısmını hedef aldığı.

Temel bulgu, Veronika'nın seçimlerinin tutarlı ve kasıtlı olduğu yönündeydi. Seçimleri rastgele veya özensiz değildi. Zamanla, farklı vücut bölgelerinin pratik ihtiyaçlarıyla eşleşen istikrarlı desenler gösterdi. Osuna-Mascaró, "Bir ineğin gerçekten esnek alet kullanımıyla meşgul olabileceğini gösteriyoruz" demiştir. Veronika sadece kendini kaşımak için bir nesne kullanmıyor. Aynı aletin farklı kısımlarını farklı amaçlar için kullanıyor ve aletin işlevine ve vücut bölgesine bağlı olarak farklı teknikler uyguluyor.

Fırça Veronika'ya seçenekler sundu: kıllı bir uç ve pürüzsüz bir sopa ucu. Veronika bu uçları birbirinin yerine geçebilir olarak görmedi. Sırtı gibi geniş, sert bölgeleri kaşıdığında, genellikle kıllı ucu seçti. Ancak daha yumuşak, daha hassas alt vücut bölgeleri üzerinde çalıştığında, bunun yerine daha pürüzsüz uca geçti. Bu davranış, sadece "bir nesne kullanmak" değildir. Bu, istediği sonuca göre nesnenin belirli bir özelliğini bilinçli olarak seçmektir.

Alet kullanımında teknik ve esneklik

Veronika'nın alet kullanımı, sadece hangi ucu seçeceğiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda nasıl hareket ettiğini de değiştirmektedir. Üst vücut kaşıma geniş ve güçlü hareket tarzı gösterirken, alt vücut kaşıma daha yavaş, daha dikkatli ve sıkı kontrol edilmektedir. Başka bir deyişle, sadece alet seçimi değişmedi, tüm kullanım tarzı ve tekniği değişmiştir. Bu davranış, ineğin farklı durumlar için farklı stratejiler geliştirdiğini ve uyguladığını göstermektedir.

Alet kullanımı tipik olarak mekanik yollarla bir hedefe ulaşmak için harici bir nesneyi manipüle etmek olarak tanımlanır. Veronika açıkça bu tanıma uyuyor. Ancak araştırmacılar daha ileri gidiyorlar ve onun davranışını esnek, çok amaçlı alet kullanımı olarak tanımlıyorlar. Bu, aynı nesnenin farklı özelliklerini farklı işlevleri gerçekleştirmek için kullanmak anlamına gelir. Bu tür çok amaçlı alet kullanımı son derece nadir olarak kabul edilir. Araştırmacılar, insanların dışında, bunun daha önce ikna edici bir şekilde yalnızca şempanzelerde belgelendiğini belirtmektedir.