ABD'nin Grönland planı: Perde arkasında neler var?

ABD'nin Grönland'a yönelik ilgisi, yalnızca son dönem siyasi tartışmalarla sınırlı kalmadı; kökleri 19. yüzyıla kadar uzanan bu stratejik arayış, farklı dönemlerde çeşitli girişimlerle tekrar tekrar gündeme taşındı. Dünya siyasetinde önemli bir jeopolitik konuma sahip olan Grönland, ABD'nin hem askeri hem de ekonomik çıkarları açısından uzun yıllardır radarında yer alıyor. Özellikle doğal kaynaklar bakımından zenginliği ve Arktik bölgesindeki stratejik önemi, ABD'nin bu bölgeye yönelik ilgisini sürekli canlı tuttu.

ABD'nin Grönland'a olan ilgisinin tarihi arka planı

Grönland, yüzölçümüyle dünyanın en büyük adası olmasının yanı sıra, ABD ile Avrupa arasında kritik bir köprü vazifesi görüyor. Ada, Arktik Okyanusu ile Atlantik Okyanusu'nu birbirine bağlayan ve askeri açıdan büyük öneme sahip GIUK boşluğunun tam üzerinde yer alıyor. Bu coğrafi avantaj, Grönland'ı ABD'nin savunma stratejileri açısından vazgeçilmez kılıyor. Ayrıca adanın petrol, gaz ve nadir toprak mineralleri gibi zengin doğal kaynaklara sahip olması, ABD'nin ekonomik çıkarlarının da bu bölgeye yönelmesinde etkili oldu.

ABD'nin Grönland'a yönelik ilk ciddi ilgisi, Alaska'nın 1867 yılında Rusya'dan satın alınmasının hemen ardından gündeme geldi. Dönemin Dışişleri Bakanı William H. Seward, Alaska'nın alınmasının ardından gözünü Danimarka'ya çevirdi ve Grönland ile İzlanda'nın da ABD topraklarına katılması fikrini ortaya attı. O dönemde resmi bir teklif yapılmasa da, ABD yönetimi Arktik bölgesindeki varlığını güçlendirmek için fırsat kollamaya devam etti. Hatta bir dönem, Filipinler'deki ABD toprakları ile Grönland arasında takas önerileri dahi masaya yatırıldı.

1910 yılına gelindiğinde, ABD'nin Danimarka Büyükelçisi Maurice Francis Egan, dönemin Dışişleri Bakanı Yardımcısına "çok cesur bir öneri" sundu. Bu öneride, ABD'nin Grönland ve Danimarka Batı İkiz Adaları'nı, o dönemde ABD'ye ait olan Filipinler'in Mindanao adası karşılığında alması teklif edildi. Ancak bu fikir, Birinci Dünya Savaşı'nın yaklaşması ve uluslararası gündemin değişmesiyle rafa kaldırıldı. Yine de ABD, kısa süre sonra Danimarka Batı İkiz Adaları'nı 25 milyon dolara satın alarak bölgedeki etkisini artırdı.

II. Dünya Savaşı sonrası ve Truman'ın 100 milyon dolarlık teklifi

İkinci Dünya Savaşı, Grönland'ın ABD açısından stratejik önemini daha da artırdı. Almanya'nın Danimarka'yı işgal etmesinin ardından, ABD Grönland'ın savunmasını üstlendi ve adada askeri varlık oluşturdu. Savaşın ardından, 1946 yılında Başkan Harry Truman yönetimi, Grönland'ı tamamen ABD'ye katmak için Danimarka'ya 100 milyon dolar değerinde altın teklif etti. Bu teklif, dönemin şartlarında oldukça yüksek bir rakam olarak dikkat çekti. Ancak Danimarka, Grönland'ın satılık olmadığını belirterek bu teklifi reddetti. O dönemde yapılan bu teklif uzun süre gizli tutuldu ve ancak 1991 yılında belgelerin gizliliği kaldırılınca kamuoyuna açıklandı.

ABD'nin Grönland'a yönelik bu tür girişimleri, yalnızca ekonomik çıkarlarla sınırlı değildi. Askeri ve jeopolitik açıdan, Arktik bölgesinde söz sahibi olmanın, özellikle Soğuk Savaş yıllarında ABD'nin güvenliği açısından hayati olduğu düşünülüyordu. ABD'li yetkililer, Grönland'ın kontrolünün ülkenin savunma politikaları ve küresel ticaret üzerindeki etkisini artıracağını sık sık vurguladı. Bu nedenle, Grönland'ın ABD'nin ulusal güvenlik öncelikleri arasında yer alması, yalnızca dönemsel bir yaklaşım değil, uzun vadeli bir stratejinin parçası olarak değerlendirildi.

Trump dönemiyle yeniden gündeme gelen Grönland tartışmaları

ABD'nin Grönland'a olan ilgisi, Donald Trump'ın başkanlığı döneminde yeniden alevlendi. Trump, 2019 yılında Grönland'ı satın alma arzusunu kamuoyuna açıkça dile getirdi ve bu girişimi "büyük bir gayrimenkul anlaşması" olarak tanımladı. Ancak bu teklif, Grönland ve Danimarka yetkilileri tarafından kesin bir dille reddedildi. Her iki ülke de adanın satılık olmadığını vurguladı ve ABD'nin bu yöndeki taleplerine kapılarını kapattı.