116 ışık yılı ötede şaşırtıcı gezegen! İmkansız olduğunu düşünüyorlardı

NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) teleskoplarıyla tespit edilen LHS 1903 sistemi, gezegenlerin oluşumuna dair uzun süredir kabul gören teorileri ciddi şekilde sorgulatıyor. Dünya'dan yaklaşık 116 ışık yılı uzaklıkta yer alan bu sistemde, kırmızı cüce bir yıldızın etrafında dönen dört gezegenin alışılmışın dışında bir düzende dizildiği belirlendi. Özellikle, içte ve dışta yer alan kayalık gezegenlerin arasında gaz devlerinin bulunması, bugüne kadar galaksimizde yaygın olarak gözlenen gezegen dizilimlerine meydan okuyor. Bu bulgu, gezegen oluşumuna dair bilimsel anlayışımızda köklü değişikliklere yol açabilecek nitelikte görülüyor.

LHS 1903 sisteminde sıra dışı gezegen dizilimi

LHS 1903 yıldızının çevresinde dönen dört gezegen, evrendeki en yaygın yıldız türlerinden biri olan kırmızı cücenin etrafında yer alıyor. Sistemdeki en içteki gezegen kayalık bir yapıya sahipken, onu takip eden iki gezegen gazdan oluşuyor. Ancak en dıştaki gezegenin de kayalık olması, bilim insanlarının alışık olduğu gezegen dizilimiyle çelişiyor. Güneş Sistemi'nde, kayalık gezegenler genellikle yıldızlarına daha yakın konumlanırken, gaz devleri dış bölgelerde yer alıyor. LHS 1903'te ise, kayalık bir gezegenin gaz devlerinin ardından gelmesi, gezegenlerin oluşum ve evrim süreçlerine dair mevcut modellerin yeniden gözden geçirilmesini gerektiriyor.

Bu sıra dışı dizilim, gezegenlerin genç bir yıldızın etrafındaki gaz ve toz diskinde oluştuğu, sıcaklık farklarının ve "kar çizgisi" adı verilen sınırların gezegen tiplerini belirlediği klasik modele ters düşüyor. Normalde, yıldızına yakın bölgelerde yüksek sıcaklık nedeniyle yalnızca dayanıklı minerallerden oluşan kayalık gezegenler oluşabiliyor. Daha uzakta ise, sıcaklıkların düşmesiyle su ve diğer uçucu bileşikler buz halini alıyor ve bu da çekirdeklerin hızla büyüyerek gaz devlerine dönüşmesini sağlıyor. Ancak LHS 1903'teki bu sıra dışı düzen, bilim insanlarını yeni açıklamalar aramaya yöneltti.

"Süper Dünya" LHS 1903 e: Bilimsel paradigmayı zorlayan gezegen

LHS 1903 sistemindeki en dikkat çekici gezegenlerden biri, "LHS 1903 e" olarak adlandırılan ve Dünya'nın yaklaşık 1,7 katı büyüklüğünde olan kayalık gezegen. Bilim insanlarının "süper Dünya" olarak tanımladığı bu gezegen, yoğunluğu ve bileşimiyle Dünya'ya benzerlik gösteriyor. Ancak konumu itibarıyla, gaz gezegenlerin ardından gelmesi, mevcut gezegen oluşum teorilerine meydan okuyor. Warwick Üniversitesi'nden fizikçi Thomas Wilson, bu tür bir gezegenin, ev sahibi yıldızdan bu kadar uzakta ve gaz açısından zengin gezegenlerin hemen ardından yer almasının ilk kez gözlemlendiğini belirtti.

Wilson, bu gezegenin diğerlerinden daha sonra oluşmuş olabileceğini, dolayısıyla gezegenin oluştuğu sırada diskde yeterli miktarda gaz ve toz kalmamış olabileceğini ifade etti. Bu durum, standart gezegen oluşum modellerinin ötesinde yeni bir mekanizmanın varlığını gündeme getiriyor. LHS 1903 e'nin varlığı, gezegenlerin birbirinden farklı ortamlarda ve zamanlarda oluşabileceğine dair önemli ipuçları sunuyor.

Gezegen oluşumuna dair yeni hipotezler

LHS 1903 sistemi, ilk olarak 2018 yılında NASA'nın Geçiş Yapan Dış Gezegen Araştırma Uydusu (TESS) ile keşfedildi. Ardından, 2019'da ESA'nın Cheops uydusu ve dünya genelindeki çeşitli teleskoplardan elde edilen verilerle detaylı bir şekilde incelendi. Araştırmacılar, en dıştaki kayalık gezegenin nasıl oluştuğunu anlamak için çeşitli hipotezler üzerinde durdu. Öncelikle, bu gezegenin bir çarpışma sonucu ortaya çıkıp çıkmadığı veya başlangıçta gaz zengini olup sonradan atmosferini kaybedip kaybetmediği değerlendirildi. Ancak yapılan dinamik analizler, bu senaryoların gezegenin oluşumunu tam olarak açıklayamadığını gösterdi.

Sonuç olarak, araştırma ekibi "gazdan yoksun" bir oluşum mekanizmasını gündeme getirdi. Bu modele göre, gezegenler yıldızdan dışarıya doğru sırayla oluştu ve en dıştaki gezegen, içteki gezegenlerden milyonlarca yıl sonra meydana geldi. Bu süreçte, diskdeki gaz ve toz miktarı azaldığı için, en dıştaki gezegenin kayalık yapıda oluşması mümkün oldu. Bu hipotez, gezegenlerin oluşum sırasının ve çevresel koşulların, gezegenlerin tipini belirlemede ne kadar etkili olabileceğini ortaya koyuyor.