100 yıllık sır çözüldü! Bu taşlar nasıl hareket ediyor

Death Valley Ulusal Parkı'ndaki Racetrack Playa'nın kurak tabanında uzun yıllar boyunca gözlemcileri ve bilim insanlarını şaşırtan bir fenomen yaşanmaktadır. Ağır kayaların çöl yüzeyinde kendi kendilerine hareket ederek yüzlerce metre uzunluğunda izler bırakması, geçtiğimiz yüzyılın başından itibaren araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Ancak bu gizemli olayın gerçek nedeni ancak 2014 yılında, kapsamlı bir bilimsel çalışma sonucunda ortaya çıkarılmıştır.

Yelkenli taşların uzun tarihi

Yelkenli taşlar olarak bilinen bu ilginç jeolojik oluşumlar, 20. yüzyılın başlarından beri araştırmacıların merakını uyandırmıştır. Death Valley'deki kuru göl yatağında bulunan bu taşlar, görünüşte hiçbir dış müdahale olmaksızın playa boyunca kayarak hareket etmektedir. Yıllar içinde bu fenomeni açıklamaya yönelik pek çok teori ortaya atılmıştır. Güçlü rüzgarlardan manyetik kuvvetlere, hatta dünya dışı etkiler gibi çeşitli hipotezler ileri sürülmüştür. Ancak tüm bu teoriler, nadir bir çevresel koşullar kombinasyonunun bir araya gelmesiyle açıklanabilecek kadar basit değildir. Bilim insanları, bu fenomenin çözümü için uzun yıllar boyunca sabırla çalışmışlardır.

Kamerada yakalanan hareket: Araştırmanın dönüm noktası

Gerçek atılım, Aralık 2013'te Richard D. Norris ve kuzeni James M. Norris'in öncülüğünde başlatılan Slithering Stones Research Initiative projesiyle gerçekleşmiştir. Bu araştırma ekibi, GPS donanımlı taşlar ve hızlandırılmış çekim kameraları kullanarak taşların hareketini belgelemek amacıyla çalışmaya başlamıştır. Racetrack Playa'ya toplam 15 adet böyle taş yerleştiren araştırmacılar, herhangi bir hareketi gözlemlemek için on yıla kadar sürebileceğini tahmin etmişlerdir. Ancak bu beklenti, beklenmedik bir şekilde kırılacaktır.

Aralık ayının 4. ve 20. günlerinde, yerleştirilen kameralar taşların dakikada 15 feet'e kadar bir hızla sürünerek hareket ettiğini kaydetmiştir. Bu dönemde yaşanan en dikkat çekici olaylardan biri, 60'tan fazla kayanın playa boyunca uyum içinde kaymasıdır. Enstrümanlı taşlardan bazıları Aralık 2013 ile Ocak 2014 arasında 224 metre kadar yer değiştirmiştir. Richard Norris, bu beklenmedik başarıyı şöyle açıklamıştır: "Bilimin bazen bir şans unsuru vardır. Hiçbir şey hareket etmeden beş ya da 10 yıl beklemeyi umuyorduk, ancak projeye başladıktan sadece iki yıl sonra, bunu bizzat görmek için tam doğru zamanda orada olmamız tesadüf oldu."

Ince buz tabakaları: Hareketin gerçek nedeni

Araştırma ekibinin bulguları, taşları hareket ettiren şeyin kasırga gücündeki rüzgarlar veya kalın buz levhaları olmadığını ortaya koymaktadır. Bunun yerine, ekibin "pencere camı" buzu olarak tanımladığı, sadece 3 ila 6 milimetre kalınlığındaki narin buz panelleri sorumludur. PLOS One dergisinde yayınlanan çalışmaya göre, bu kırılgan tabakalar sıcaklıklar düştükçe gece boyunca oluşmakta, ardından sabah güneşinin ısısıyla erimeye başlamaktadır. Buz tabakaları parçalandıkça, bazen onlarca metre genişliğindeki yüzen buz panelleri, su basmış playa boyunca yavaşça sürüklenmektedir.