Başkan Erdoğan, Kabine Toplantısı'nın ardından önemli açıklamalarda bulundu.

Başkan Erdoğan'ın açıklamalarından satırbaşları:

İzmir'in Aliağa ilçesindeki demir çelik fabrikasında meydana gelen patlamada 16 kişi hayatını kaybetti, 2'si ağır, 13 kişi yaralandı.

Etrafımızı kuşatan istikrarsızlık sarmalına rağmen istikrar ve güven içinde kalkınma yolculuğumuzu kesintiye uğratmadan sürdürüyoruz

Ekim ayında ihracatımızı önceki yılın aynı ayına göre %8,1 artırarak 25,9 milyar dolara bu rakamla Cumhuriyet tarihimizin en yüksek 3. aylık ihracatını ve en yüksek Ekim ayı ihracatını gerçekleştirdik

İhracattaki bir diğer başarıyı teknoloji de yakaladık. Orta yüksek ve yüksek teknolojili ürün ihracatımız yüzde 8,8 artışla 118,6 milyar dolara ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırdı

Bu artışlar aynı zamanda hükümetimizin verdiği teşviklerin ve sunduğu desteklerin eseridir. Türkiye'nin marka değerinin sonucudur.

Nisanda başlattığımız konaklama vergisi indirimi uygulamasını bir sene daha uzatıyoruz. Turizm Bakanlığı işletme belgeli tesislerimize verdiğimiz çalışan desteğini de 2028'e kadar uzatma kararı aldık

2026 döneminde ülkemizde toplam 49 milyon 132 bin ziyaretçi ağırladık. Turizm gelirimizi 2025'in aynı dönemine göre %2,4 artırarak 51 milyar 278 milyon dolara ulaştırdık. Bu rakamla hem çeyreklik hem de 9 aylık dönemler itibarıyla turizm gelirlerini en yüksek seviyeye çıkardık. Ziyaretçilerin ülkemizdeki ortalama kalış süresi 10,34 gece olarak gerçekleşirken kişi başı gecelik ortalama harcama yüzde 4,6 artışla 107,7 dolara yükseldi.

Hem ihracatta hem de turizmde sağladığımız bu artışlar kendi kendisine oluşmuş veya dünyadaki trendlerden etkilenmiş artışlar değildir. Büyük bir özveriyle çalışan ihracatçılarımızın ve turizmcilerimizin gayreti vardır.

İstanbul'un, Antalya'nın, İzmir'in tarihi ve doğal güzelliklerini nasıl dünyanın ilgisine güvenle sunabiliyorsak Hakkari'nin, Şırnak'ın, Van'ın, Diyarbakır'ın, Ağrı'nın da tüm güzelliklerini dünyanın beğenisine sunabileceğiz

TERÖRSÜZ TÜRKİYE

Irak, Sincar'da devlet otoritesinin tesisi yolunda bir adım atıldı. Önceki hafta 4 bini aşkın örgüt mensubunun Irak Güvenlik Kuvvetleri'ne entegrasyonu başladı. Mağaraların boşaltılmasına yönelik olumlu gelişmeler yaşanıyor

Terörün gölgesi tamamen ortadan kalktığında, yıllardır göçün ve güvensizliğin baskısı altında ezilen şehirlerimiz inşallah yeniden şahlanacak

Türkiye olarak ekonomide asıl büyük atılımı o zaman gerçekleştireceğiz

Turizmden ticarete, yatırımlardan diğer alanlara kadar kapsamlı bir kalkınma seferberliğini Terörsüz Türkiye ikliminde hayata geçireceğiz

Aramadan bulunmaz şiarıyla gerek yurt içinde, gerek denizlerimizde, gerekse yurtdışında pek çok adım attık. Çalıştık, çabaladık, yatırım yaptık. Engeller karşısında vazgeçmedik

Cenab-ı Allah'a sonsuz hamdolsun ki Gabar'ın dağlarından sevindirici haberler gelmeye devam ediyor. Bölgede iki yeni sahada daha petrol keşfettik

İki yeni sahada daha petrol keşfettik. 2027'nin ikinci yarısında yaklaşık 230 kuyuyla bölgedeki günlük üretimimiz 100 bin varil barajını aşacak. Bu ekonomimize senede 4,4 milyar dolarlık katkı demektir

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamada, Medine sınırları içerisinden geçen Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'na yönelik bir saldırı gerçekleştirildiği bildirildi. Saldırı nedeniyle hat üzerinde sınırlı çapta yangın meydana geldiği, zamanında müdahaleyle yangının tamamen söndürüldüğü aktarıldı.

CAN KAYBI YAŞANMADI

Olayda herhangi bir can kaybı veya yaralanmanın yaşanmadığı vurgulanırken, boru hattındaki petrol akışının ve genel faaliyetlerin saldırıdan etkilenmediği kaydedildi. Acil müdahale ve uzman teknik ekiplerin olayın hemen ardından sahada çalışmalara başladığı, bölge güvenliğinin temini ve gerekli teknik kontrollerin tamamlanması amacıyla acil durum planları ile güvenlik prosedürlerinin eksiksiz uygulandığı ifade edildi.

DOĞU-BATI BORU HATTI DAHA ÖNCE DE HEDEF ALINMIŞTI

Suudi Arabistan'ın en önemli petrol taşıma hatlarından biri olan Doğu-Batı Boru Hattı, İran'ın ABD saldırılarına misilleme olarak Suudi Arabistan dahil Körfez ülkelerine düzenlediği saldırılarda defalarca hedef alınmış ve hattaki petrol akışı zaman zaman durmuştu.

Doğu-Batı Boru Hattı, ülkenin doğusundaki Bukayk kentinden batıda Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na kadar yaklaşık 1200 kilometre uzanıyor. Hattın günlük yaklaşık 7 milyon varil taşıma kapasitesi bulunuyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NA ALTERNATİF GÜZERGAH

ABD-İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin aksaması karşısında söz konusu hat, Suudi Arabistan'ın doğusundan Kızıldeniz limanlarına petrol taşımak için kara yolu üzerinden alternatif bir güzergah sağlıyor. Böylece ham petrolün bir kısmının boğazdan geçmeden ihraç edilmesine imkan tanıyor.

ABD ve İran arasında tırmanan sıcak çatışmalar nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat aksamaları küresel enerji piyasalarını sarsmıştı. Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışının aksamasından bu yana Aramco'nun, günlük yaklaşık 4 milyon varil ham petrolü Yanbu'ya yönlendirmek için söz konusu hattı kullandığı basına yansımıştı.

Bir duruma farklı bir açıdan bakmak bazen rahatlama sağlayabilir. Bilim insanları, olayları yeniden yorumlayarak duyguları değiştirme girişimine bilişsel yeniden değerlendirme adını veriyor.

Peki beyni gözlemlemek, bu çabanın ne kadar işe yaradığını ortaya çıkarabilir mi?

Nature'da yayımlanan bir çalışma, 2.175'e kadar katılımcının yer aldığı 40 veri seti üzerinden bu soruyu inceledi. Duygusal kontrolle ilişkilendirilen beyin bölgelerindeki aktivite, insanların bu stratejiyi ne kadar başarılı kullandığıyla beklenen bağlantıyı göstermedi.

Prefrontal korteks beklenen bağlantıyı göstermedi

Bu bölgeler, önceki deneylerde defalarca öne çıkmıştı. İnsanlar üzücü durumları yeniden yorumlamaya çalıştığında, alnın arkasında yer alan prefrontal korteksin bazı bölümleri etkinleşiyor. Bu alanlar, akıl yürütmeye ve bilgiyi zihinde tutmaya da katkı sağlıyor.

Bu nedenle araştırmacılar, söz konusu bölgelerdeki aktiviteyle insanların duygularını düzenleme becerisi arasında bağlantı bulunmasını bekledi. Yeni çalışma, bir kişinin bir stratejiyi kullanırken beynini gözlemlemek ile farklı insanların bu stratejiden ne ölçüde yararlandığını karşılaştırmak arasındaki ayrıma dikkat çekti.

Almanya'daki Central Institute of Mental Health'ten psikolog Maurizio Sicorello, ScienceAlert'a yaptığı açıklamada, "Duyguları düzenlemeye dâhil olan beyin bölgelerinden bazıları, aktiviteleri bize bir kişinin bunu ne kadar iyi yaptığını gösteren bölgelerle mutlaka aynı değil" dedi.

32 araştırma grubunun sonuçları birleştirildi

Ekip, araştırma için önceden kaydedilmiş standart bir planı izleyen 32 araştırma grubunun analiz sonuçlarını bir araya getirdi. Bu kadar çok katılımcının birlikte değerlendirilmesi, küçük çalışmaların gözden kaçırabileceği zayıf ilişkilerin tespit edilmesini sağladı.

Deneylerde katılımcılar genellikle bir tarayıcının içinde üzücü fotoğraflara baktı. Bazı fotoğrafları yalnızca izlerken, diğerlerini daha az sıkıntı hissetmek amacıyla yeniden yorumlamaya çalıştı.

Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme veya fMRI, beyin aktivitesiyle ilişkili kan oksijenlenmesi değişimlerini izledi. Araştırmacılar böylece yeniden değerlendirme sırasında bölgesel tepkilerin nasıl değiştiğini belirledi ve bu değişimleri katılımcıların bildirdiği rahatlama düzeyiyle karşılaştırdı.

Ekip ayrıca insanların günlük yaşamlarında yeniden değerlendirmeyi ne sıklıkla kullandığına ilişkin anketleri inceledi. Üçüncü ölçümde ise duygusal tepkilerde rol oynayan bir beyin yapısı olan amigdaladaki aktivite azalmaları takip edildi.

Beklenti, bu ölçümlerin birbirini desteklemesiydi. Yeniden değerlendirmeyi daha sık kullanan kişiler deneyler sırasında daha fazla rahatlama yaşayabilir ve bu durum beyin tepkilerindeki farklılıklarla birlikte görülebilirdi.

Üç ölçüm de beklenen sonucu vermedi

Sonuçlar bu tabloyu ortaya koymadı. Anket puanları, görevler sırasında yaşanan rahatlama veya amigdaladaki aktivite azalmasıyla anlamlı bir ilişki göstermedi. Daha fazla rahatlama bildiren kişilerde amigdaladaki aktivitenin daha fazla azalma eğiliminde olduğu görüldü, ancak bu bağlantı çok zayıftı.

Araştırmacılar, bu kadar küçük bir ilişkiyi tespit edebilmek için bir çalışmada yüzde 80 olasılıkla 1.105 katılımcının bulunması gerektiğini hesapladı. Küçük deneylerin böyle bir ilişkiyi gözden kaçırması oldukça kolaydı.

Üç ölçümün hiçbiri, yerleşik prefrontal duygu düzenleme ağlarındaki aktiviteyle beklenen bağlantıyı göstermedi. Bu ağlar hem insanlar olumsuz duygular yaşarken hem de bu duyguları değiştirmeye çalışırken etkinleşti.

Sicorello, ayrılık sonrasında bir arkadaşı teselli etme örneği üzerinden bu ayrımı açıkladı. Arkadaşın, başka bir bakış açısını değerlendirirken prefrontal korteksi muhtemelen devreye girecekti. Ancak teselli bulması, bu bakış açısının kendi deneyimiyle nasıl bağlantı kurduğuna bağlı olabilirdi.

Daha önce toparlandığını hatırlamak güvence sağlayabilirdi. Kendi ilgi alanlarını yeniden keşfetmek umut verebilirdi. Bu olasılıkların o anda anlamlı gelip gelmediği ise ayrı bir soruydu.

Sicorello, "Yeniden değerlendirmeye dâhil olan beyin bölgelerini etkinleştirmek, yeniden değerlendirmenin kişisel olarak anlamlı veya duygusal açıdan etkili olduğu anlamına gelmez" dedi.

Beyin aktivitesi tek başına yeterli değil

Bulgular, beyin taramalarıyla duygusal güçlükleri değerlendirmeye çalışan araştırmalar açısından önem taşıyor. Belirli bir bölgedeki aktivite, tek başına bir kişinin duygularını yönetme becerisini değerlendirmek için yetersiz bir temel sunuyor. Bölgeler arasındaki iletişimi ve kişisel deneyimlerle bağlantılı durumları incelemek daha fazla bilgi sağlayabilir.

Analiz, terapinin duygusal becerileri geliştirip geliştirmediğini test etmedi. Sicorello, mevcut tedavilerin yararlarına ilişkin kanıtların hâlâ geçerli olduğunu, ancak bu yararlardan sorumlu beyin süreçlerinin henüz açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirtti.

Veri setleri klinik olmayan yetişkin örneklemlerini kapsıyordu. Bu nedenle bulgular, daha ağır ruh sağlığı belirtileri yaşayan kişiler de dâhil olmak üzere diğer gruplara genellenemeyebilir.

Bir tarayıcıda bir fotoğrafı yeniden yorumlamak, kişinin kendi hayatında bir ayrılıkla başa çıkmasını tam olarak yansıtamaz. Bu kişisel deneyimlere daha fazla yaklaşmak, araştırmalar için önemli bir sonraki adım olabilir.

Daha hızlı biyolojik yaşlanma, yaşam süresinin kısalması ve ilerleyen yaşlarda daha fazla sağlık sorunu yaşanması eğilimiyle ilişkilendiriliyor. German Centre for Neurodegenerative Diseases (DZNE) bünyesindeki ekibin öncülük ettiği araştırmada, 30 yaş ve üzerindeki 6 bin 470 katılımcının verileri incelendi.

Araştırmacılar, katılımcıların 10 beslenme kılavuzuna göre aldığı puanları biyolojik yaşı gösteren kan biyobelirteçleriyle karşılaştırdı. Tüm beslenme düzenlerinde daha sağlıklı beslenme, daha yavaş biyolojik yaşlanmayla ilişkilendirildi.

DZNE'den epidemiyolog Monique Breteler, etkilerin büyük olmadığını ancak ölçülebilir ve korunma açısından önemli olduğunu belirtti. Breteler, yaşlanma sürecini yavaşlatarak demans veya kalp-damar hastalıkları gibi yaşa bağlı hastalıkların riskinin azaltılabileceğini söyledi.

Breteler, farklı beslenme biçimlerinin daha yavaş yaşlanmayla bağlantılı olduğunu, bazılarının bu ilişkiyi daha güçlü, bazılarının ise daha zayıf gösterdiğini ifade etti. Bu sonucun, sağlıklı beslenmenin kişisel ve kültürel tercihlere, bütçeye ve damak tadına göre uyarlanmasına olanak tanıdığını kaydetti.

Araştırmada 10 beslenme düzeni incelendi

Çalışmada Akdeniz diyeti, Nordik diyet, kan basıncını düşürmeye yönelik DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) diyeti ve beyin sağlığını desteklemeye yönelik MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay) diyeti ele alındı.

Araştırmacılar ayrıca Alternate Healthy Eating Index (AHEI-2010), Plant-based Diet Index (PDI), Healthful Plant-based Diet Index (hPDI) ve EAT-Lancet Diet düzenlerini değerlendirdi.

Unhealthful Plant-based Diet Index (uPDI) ve Dietary Inflammatory Index (DII) ise sağlıksız beslenmeyi ölçmek için kullanıldı. Şekerli içecekler ve tatlılar gibi sağlıksız seçeneklerle ilişkilendirilen bu iki düzende daha düşük puanlar, yani daha düşük bağlılık, daha yavaş yaşlanmayla bağlantılı bulundu.

DNA metilasyonu biyolojik yaşlanmayı gösterdi

Yaşlanma biyobelirteçlerini belirlemek için DNA metilasyon örüntüleri incelendi. Bu örüntüler, biyolojik yaşla birlikte değiştiği bilinen kimyasal etiketlerdeki farklılıkları ifade ediyor.

DZNE'den epidemiyolog Juliana Tavares, biyolojik yaşlanmayı DNA metilasyonundan okumak için epigenetik saatler olarak adlandırılan üç farklı yaklaşım kullandıklarını belirtti.

Tavares, DNA'daki yaklaşık 850 bin bölgeyi incelemeye olanak tanıyan son teknoloji bir teknolojiden yararlandıklarını ve bu sayının önceki çalışmaların çoğundakinin yaklaşık iki katı olduğunu söyledi.

Katılımcıların neredeyse hiçbiri tüm beslenme kılavuzlarında yüksek sağlık puanlarına ulaşmadı. Bulgular, biyolojik yaşın kronolojik yaşın önüne geçmesi riskini azaltmak için bu beslenme düzenlerinden yalnızca birinin seçilmesinin yeterli olabileceğine işaret etti.

Beslenme düzenlerinin etkileri örtüşüyor

Araştırmacılar, beslenme düzenlerinin biyolojik yaşlanmanın farklı yönleriyle ilişkili olduğunu belirledi. Örneğin DASH diyeti kalple, MIND diyeti ise biliş ve hafızayla bağlantılı bulundu. Bununla birlikte, beslenme düzenleri arasında önemli ölçüde örtüşme de görüldü.

Tavares, etkilenen biyolojik yolların yüzde 70'inden fazlasının tüm beslenme düzenlerinde ortak olduğunu belirtti. Bu yollar, hücre yapısı, hücre sinyal iletimi ve metabolizma gibi yaşlanma ile kronik hastalıkların merkezinde yer alan süreçleri kapsıyor.

Sonuçlar, ilk grupla aynı şekilde analiz edilen 1.034 kişilik ayrı bir örneklemle doğrulandı. Genel olarak aynı ilişkiler görüldü: Daha sağlıklı beslenme, daha yavaş biyolojik yaşlanmayla bağlantılıydı.

Araştırma doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi göstermiyor; yalnızca güçlü bir bağlantıya işaret ediyor. Veriler belirli bir zaman dilimindeki durumu yansıtıyor. Daha ileri çalışmalar, uzun dönemde beslenmede yaşanan değişikliklerin DNA metilasyonunu nasıl etkilediğini inceleyebilir.

Tavares, kusursuz bir beslenme düzenine ihtiyaç olmadığını söyledi. Bulguların, beslenme düzenine özgü yollar ve hedefli beslenme müdahaleleri üzerine araştırmalara yön verebileceğini belirten Tavares, bunun hedefli sağlık önerilerinin tasarlanmasına yardımcı olabileceğini ifade etti.

Papua Yeni Gine'den çıkarılan bir kaya, bilim insanlarının bu bölgelerdeki sıcaklıklara ilişkin anlayışında bir boşluk bulunduğunu ortaya koydu. Kaya, dört milyon yıl önce Dünya yüzeyinden 90 kilometreden daha derine indi. Ancak yolculuğunun yaklaşık yarısında, mevcut modellerin öngördüğünden çok daha yüksek sıcaklıklara maruz kaldı.

Mineraller kayanın derin yolculuğunu kaydetti

Göttingen Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, dalma-batma zonlarında yüksek basınç altında oluşan kırmızı ve yeşil bir kaya olan eklojiti inceledi. Kayadaki mineraller, yer altında maruz kaldığı koşullara ilişkin kanıtları koruduğu için araştırmacılar kayaç tarihini aşamalı olarak yeniden oluşturabildi. Bulgular Nature Geoscience dergisinde yayımlandı.

Ekip, farklı analiz tekniklerini birlikte kullanarak kayanın oluşumu sırasında başka bir mineralin içinde hapsolmuş küçük koezit kapanımları tespit etti. Oluşması için son derece yüksek basınç gereken koezit, kayanın en az 90 kilometre derinliğe ulaştığını gösterdi. Araştırmacılar bu derinlikte sıcaklığın yaklaşık 800°C'ye, yani 1.470°F'ye çıktığı sonucuna vardı.

Sığ derinlikteki sıcaklık modelleri zorladı

Kaya yaklaşık 45 kilometre derinlikteyken sıcaklık yalnızca 100°C daha düşüktü. Bu, 180°F'lik bir farka karşılık geliyor. Başka bir ifadeyle kaya, derinliğinin yaklaşık yarısında yaklaşık 700°C'ye, yani 1.290°F'ye ulaşmıştı.

Sığ derinliklerdeki bu alışılmadık sıcak koşulların aksine, daha derinlerdeki koşullar dalma-batmanın daha yaygın ve görece soğuk örüntüsüne uyuyordu. Buradaki "soğuk" ifadesi kayanın battıkça soğuduğu anlamına gelmiyor; sıcaklığının yolculuğun önceki bölümüne kıyasla bulunduğu derinliğe göre daha düşük olduğunu ifade ediyor.

Göttingen Üniversitesi Yerbilimleri Merkezi'nden Dr. Jan Schönig, sıcak dalma-batmadan soğuk dalma-batmaya geçişin bu şekilde tespit edilmesinin beklenmedik olduğunu belirtti. Schönig, bulgunun dalma-batma zonlarına ilişkin mevcut termal modellerle çeliştiğini söyledi.

Araştırmacılar daha önce beklenmedik derecede yüksek sıcaklıklara maruz kalmış kayaçlar bulmuştu. Ancak bir kayanın sığ koşullardan derin koşullara ilerlerken, derinliğine göre görece daha düşük sıcaklıklara geçiş yaptığını bu kadar açık biçimde gösterdiği ilk kez görüldü.

Aşırı sıcaklığın iki olası nedeni

Araştırmacılara göre olası açıklamalardan biri, levhalar birbirine karşı hareket ederken oluşan kesme geriliminin sığ derinliklerdeki kayaçları varsayılandan daha fazla ısıtması. Diğer olasılık ise dalma-batma zonunun, burada beklenen daha düşük sıcaklıkları oluşturmak için henüz yeterli zamana sahip olmaması. Her iki süreç de sıcaklıklara katkıda bulunmuş olabilir.

Bu sıcaklıkların daha doğru anlaşılması, dalma-batmanın depremleri, volkanik faaliyetleri ve karbondioksit de dahil kimyasalların Dünya'nın içindeki hareketini nasıl etkilediğinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Bulgular ayrıca dalma-batmanın milyonlarca ila milyarlarca yıl boyunca nasıl işlediğini ve günümüzde nasıl sürdüğünü açıklığa kavuşturabilir.

24 TV Arafta Sorular programında Star Gazetesi Yazarı Esra Elönü'nün sorularını yanıtlayan Beyin Ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. İsmail Hakkı Aydın, "Sadece domuz yemek haram değil. Başkasının hakkını da yemek, haramdır. Haram yiyeni tok, helal yiyeni de aç görmedim. Kur'an-ı Kerim'de açıkça olmasına rağmen, birileri çıkıp "bana göre böyle" diyor. Helale haram, harama helal demek küfürdür. Herkes kendisine göre bir İslam tasavvuru ortaya koymuş. 'Adem ettiğin bulur bu alemde, kendi bulmaz ise ceza, miras kalır evladına'. Aman Allah'ım, çok tehlikeli.' dedi.

"Sadece domuz yemek haram değil. Başkasının hakkını da yemek, haramdır. Haram yiyeni tok, helal yiyeni de aç görmedim. Kur'an-ı Kerim'de açıkça olmasına rağmen, birileri çıkıp "bana göre böyle" diyor. Helale haram, harama helal demek küfürdür. Herkes kendisine göre bir İslam tasavvuru ortaya koymuş. 'Adem ettiğin bulur bu alemde, kendi bulmaz ise ceza, miras kalır evladına'. Aman Allah'ım, çok tehlikeli.'

"Kendi bulmazsa ceza, miras kalır evladına. Aman Allah'ım, çok tehlikeli!

Sadece domuz eti yemek haram değildir. Haramı yalnızca domuz etiyle sınırlamamak lazımdır. Başkasının hakkını yemek de haramdır. Yani helal insanı tok tutar, haram ise aç bırakır. Onun için ben hep diyorum ki hiç haram yiyeni tok, helal yiyeni de aç görmedim.Bakın, iman önemlidir. Kur'an'ın bir harfini bile inkâr etmek küfürdür. Adam çıkıp 'Ya, bana göre bu böyledir.' diyor. Oysa Kur'an'da açıkça haram olduğu belirtilen bir şeyi helal, helal olanı da haram saymak küfürdür. Herkes kendisine göre bir İslam tasavvuru ortaya koymuş.Dedik ya, ben haram yiyeni tok, helal yiyeni de aç görmedim. O yüzden buna dikkat edeceğiz. Hatta haram yemenin cezası evlada da sirayet eder. Bakın, bu ceza evladına, soyuna, sülalesine kadar uzanır.

Hani şairin meşhur bir sözü vardır:'Nikûbet, âdem ettiğini bulur bu âlemde;

Kendi bulmazsa ceza, miras kalır evladına.'

Eğer evladınıza böyle bir ceza bırakmak istiyorsanız haram yiyebilirsiniz. Bakın, bu çok önemli! Nikûbet, iyilik ve kötülük... Âdem ettiğini bulur bu âlemde; kendi bulmazsa ceza, miras kalır evladına.

Aman Allah'ım, çok tehlikeli!"

"Cahilliğini bilmek de bir ilimdir"

"Evet, çok megalomanım. Ben beyin cerrahisinde burnumdan kıl aldırmam. Dünya beni bilir. Beyin bulursak ameliyatını yapıyoruz.Şimdi bakın, ben cehaletimle iftihar ediyorum. Çünkü insan cehaletiyle iftihar ederse ne kadar cahil olduğunu bilir.

'Men kâle ene âlimün fehüve câhilün.' Yani 'Ben âlimim.' diyen kişi cahildir.

'Lâ yezâlü'r-racülü âlimen mâ talebe'l-ilme, fe izâ zanne ennehû kad alime fekad cehile.'Bir insan, ilim talep ettiği müddetçe âlimdir. Ne zaman ki 'Tamam, ben âlim oldum, cahil değilim.' derse işte o zaman cahildir.Ben de cehaletimle iftihar ediyorum. Çünkü cahilliğini bilmek de bir ilimdir.Bakın, ahmaklık başka şeydir, cahillik başka şeydir. Ahmaklık çok kötüdür. Ben bilmediklerimi ayaklarımın altına koysam başım göğe, arşa değer.Şimdi eğitim ve edep çok önemli bir konu. Hani şöyle bir söz vardır:'Ehl-i irfan arasında aradım, kıldım talep;

Her hüner makbul imiş, illâ edep, illâ edep.'"

Yeni tanımlanan genetik göz rahatsızlığına sahip kişiler yaşamlarının büyük bölümünde iyi görebiliyor. Ancak zamanla çevresel görmelerini kaybediyor ve alacakaranlıkta ya da geceleri görmekte zorlanıyor. Rahatsızlık, daha önce farklı bir göz hastalığıyla ilişkilendirilmiş bir gene bağlı. Söz konusu hastalıkta önce merkezi görme etkileniyor.

İki rahatsızlık, EFEMP1 geninin farklı varyantlarından ya da versiyonlarından kaynaklanıyor. Yeni tanımlanan p.Arg140Trp varyantı, gözdeki hücreler arasında anormal derecede kalın bir materyalin birikmesine neden oluyor. Araştırmacılar bu rahatsızlığı, henüz resmî olarak adlandırılmamış olsa da EFEMP1 ilişkili geç başlangıçlı retinal dejenerasyon veya L-ORD olarak adlandırıyor.

Karanlığa yavaş uyum hastalığa işaret ediyor

L-ORD, retinanın çevresinde yavaş yavaş başlıyor. Gözün arkasında bulunan retina, ışığı beynin görme olarak yorumladığı sinyallere dönüştürüyor. Hastalığın kademeli ilerlemesi, tespit edilmesini zorlaştırıyor.

Yararlı ipuçlarından biri, kişinin aydınlık bir ortamdan düşük ışıklı bir ortama geçmesinin ardından görmesinin olağandışı derecede yavaş toparlanması. Bu uyum sürecinde, loş koşullarda görme konusunda uzmanlaşmış retina hücreleri olan çubuk fotoreseptörler rol oynuyor.

Göz hastalıkları araştırmacısı ve Center for Hereditary Retinal Degenerations eş direktörü Artur V. Cideciyan, yapısal olarak hâlâ sağlam görünen retinada çubuk fotoreseptörlerin karanlıkta toparlanma biçiminde önemli bir anormallik tespit edebildiklerini söyledi. Cideciyan, bunun fotoreseptör hücreleri henüz kaybolmamışken hastalığa ilişkin işlevsel bir belirteç elde edilmesini sağladığını belirtti.

Aynı gen görme kaybında iki farklı örüntü oluşturuyor

Araştırma, 1998 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde bir ailenin klinik olarak tanımlanmasıyla başladı.

Cideciyan, bu ailedeki farklı hastalık görünümünün, C1QTNF5 gen varyantlarının neden olduğu bir rahatsızlığa benzediğinin düşünüldüğünü söyledi. Ancak bu hastalıkla ilişkili varyantların hiçbirinin bulunamadığını belirten Cideciyan, daha sonra işbirliği yaptıkları araştırmacıların EFEMP1 geninde yeni bir varyant keşfettiğini aktardı. Bu gen, normalde makulanın, yani merkezi görmeyle bağlantılı bölgenin önce etkilendiği farklı bir hastalığa neden oluyor.

Genetik bulgu, araştırmacıların incelemeyi çok sayıda Avrupa ailesini kapsayacak şekilde genişletmesini sağladı. Farklı ülkelerde yaşayan ve p.Arg140Trp varyantını taşıyan, birbiriyle akraba olmayan üç aileyi incelediler. Bu aileleri, merkezi görmeyi etkileyen ve daha önce bilinen rahatsızlıktan sorumlu EFEMP1 varyantı p.Arg345Trp'yi taşıyan ayrı bir aileyle karşılaştırdılar.

JAMA Ophthalmology'de yayımlanan araştırmaya, University of Pennsylvania'daki Perelman School of Medicine bünyesinde bulunan Scheie Eye Institute'tan bilim insanlarının da yer aldığı uluslararası bir ekip katıldı. University of Edinburgh, University of Basel, Charles University ve University of Bonn'dan araştırmacılar da çalışmaya katkıda bulundu.

Nadir hastalıklar yaygın retina sorunlarına ışık tutabilir

Araştırmacılar, p.Arg140Trp'nin ne kadar yaygın olduğunu veya L-ORD'nin bu formuna kaç kişinin sahip bulunduğunu henüz bilmiyor. Bunun görece nadir olabileceğinden şüpheleniyorlar ancak yaygınlığını belirlemek için daha büyük araştırmalara ihtiyaç var.

Center for Hereditary Retinal Degenerations'ın diğer eş direktörü ve göz hastalıkları profesörü Tomas S. Aleman, yaşlanmanın, yaşlanmayla birlikte görülen en yaygın retina rahatsızlığı olan yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi retina hastalıkları da dâhil olmak üzere birçok tıbbi durum için risk faktörü olduğunu söyledi.

Aleman, seyrek görülen bu geç başlangıçlı genetik göz hastalıklarından çıkarılan derslerin, çok daha sık görülen retina sorunlarında hastalığın olası mekanizmalarına dair ipuçları sunduğunu belirtti.

Science dergisinde yayımlanan çalışma, elektronları göreli etkilerden güçlü biçimde etkilenen ağır bir element olan bizmutla karbonun yer aldığı deneylere dayanıyor. Çalışmanın sorumlu yazarı ve Brown University kimya profesörü Lai-Sheng Wang, göreliliğin ağır elementlerde önemli olduğu fikrinin 1970'lerden beri bilindiğini, ancak elde edilen sonuçların ağır elementlerdeki kimyasal bağlanmaya ilişkin doğrudan spektroskopik kanıt sunduğunu söyledi.

Görelilik kimyasal bağları değiştiriyor

Kimyasal bağlar, atomlar elektronlarını paylaştığında oluşuyor ve pozitif yüklü çekirdekleri bir arada tutan çekim meydana geliyor. Üçlü bağın geleneksel tanımında paylaşılan üç elektron çifti, bir sigma bağı ile iki pi bağı oluşturuyor. Sigma bağı çekirdekleri birleştiren eksen boyunca doğrudan örtüşmeyle oluşurken pi bağları bu eksenin iki tarafına uzanan elektron yoğunluğunu içeriyor.

Bu düzen, daha hafif elementleri içeren birçok bağı doğru biçimde açıklıyor. Ancak daha ağır atomlarda çekirdeğin güçlü pozitif yükü, bazı elektronların göreli etkilerin önem kazandığı hızlarda hareket etmesine neden oluyor. Bu etkiler, elektronun spinini yörüngesel hareketine bağlayan spin-yörünge eşleşmesini güçlendiriyor ve elektronların bağlanmaya katılma biçimini değiştiriyor.

Wang, sigma ve pi bağları arasındaki sınırın ağır elementlerde bulanıklaştığını belirterek hâlâ üç bağ bulunduğunu, ancak bunların kesin biçimde sigma ya da pi bağı olarak sınıflandırılamayacağını söyledi.

Deneyler farklı bir üçlü bağı ortaya koydu

Bu etkiyi incelemek için Wang ile çalışan Brown University doktora öğrencileri Deniz Kahraman ve Jie Hui, karbon ve bizmut içeren moleküller üretti. Araştırmacılar molekülleri mutlak sıfıra yakın sıcaklıklara kadar soğuttu. Ardından elektronları dışarı çıkarmak için ışık kullanan ve bağlanma güçlerini belirlemek üzere elektronların enerjisini ölçen fotoelektron spektroskopisi tekniğiyle molekülleri inceledi.

Elde edilen spektrumlar, geleneksel düzene benzemeyen bir üçlü bağa işaret etti. Karbon-bizmut bağı, bir sigma bağı ve iki pi bağı yerine bir pi bağı ile iki hibrit sigma-pi bağının özelliklerini gösterdi.

Deneyde gözlemlenen yapı, göreli spin-yörünge eşleşmesinin ağır elementlerdeki bağlanmayı temelden değiştirebileceğine ilişkin teorik öngörüleri destekledi.

Bulgular geleceğin malzemelerini etkileyebilir

Sonuçlar, özellikle ağır elementlerin gelişmiş teknolojilerdeki potansiyeli araştırılırken, kimyagerlerin bu elementleri içeren bağları tanımlama biçimini etkileyebilir. Bizmut, yeni nesil güneş hücrelerinde zehirli kurşuna olası bir alternatif olarak ilgi görüyor. Element ayrıca kuantum malzemeleri ve kuantum hesaplamayla ilgili araştırmalarda inceleniyor.

Göreli etkilerin bizmut içeren bileşiklerin ve diğer ağır element malzemelerinin kimyasal bağlarını nasıl değiştirdiğini anlamak, bilim insanlarının bu bağları daha doğru tanımlamasına yardımcı olabilir. Yeni kanıtlar, ileride bu bağların kimya ders kitaplarında sunuluş biçimini değiştirebilir.

Wang, ağır elementlerin kimyasına ilişkin çalışmalar arttıkça elde edilen bulguların ders kitaplarında yeni bir anlayış hâline gelebileceğini söyledi.

Yaklaşık 416 bin yıl önce Camp Century'nin altındaki zemin gökyüzüne açıktı. University at Buffalo öncülüğünde yürütülen yeni çalışmada, bölgedeki yazların günümüzden 4,7 derece Celsius daha sıcak olduğu tahmin edildi. Bulgular, buz tabakasının büyük ölçüde geri çekilmesine eşlik eden koşullara ilişkin nadir bir bakış sunuyor.

UB RENEW Institute'ta doktora sonrası araştırmacı olan başyazar John Michael Aguilar, orta derecede daha sıcak sıcaklıkların buz tabakasının böylesine önemli bir geri çekilmesiyle aynı döneme denk gelmesinin dikkat çekici olduğunu söyledi.

Climate of the Past dergisinde yayımlanan araştırma, Grönland'ın geleceği açısından yüksek sıcaklıkların ne kadar süre devam ettiğinin önemine de işaret ediyor.

Soğuk Savaş üssünün altındaki iklim kaydı

Camp Century, ABD Ordusu'nun başarısız Project Iceworm projesine ev sahipliği yaptı. Proje, nükleer füzeleri Grönland buzunun altına gizlemeyi amaçlayan gizli bir plandı. Araştırmacılar 1960'larda yürüttükleri sondaj sırasında yüzeyin yaklaşık 1,6 kilometre altından tortul örnekleri çıkardı. Bu örnekler zamanla Grönland'ın iklimine ilişkin beklenmedik bir arşive dönüştü.

Önceki çalışmalar, tortulun güneş ışığını en son yaklaşık 416 bin yıl önce gördüğünü ortaya koymuştu. Camp Century'de zeminin açığa çıkması, bölgedeki buz tabakası sınırının mevcut konumundan 97 kilometreden fazla geri çekilmesini gerektiriyordu.

Yeni çalışma, buzun ortadan kaybolduğunu ortaya koymakla kalmadı. Ekip, tortul içinde korunan ve bakteriler tarafından üretilen yağ moleküllerini inceleyerek geri çekilmeye eşlik eden yaz sıcaklıklarını yeniden oluşturdu.

Aguilar, bu moleküllerin türlerinin ve oranlarının sıcaklığa göre değiştiğini belirtti. Araştırmacılar, molekülleri günümüz Arktik göllerindeki benzer örneklerle karşılaştırarak Camp Century'de havanın ne kadar sıcak olduğunu tahmin etti.

Isınmanın süresi buzun tepkisini değiştirdi

Araştırmacılar, bulgularının Grönland'ın herhangi bir yerinde bu kadim sıcak dönem sırasında karadaki yaz sıcaklıklarına ilişkin ilk nicel tahmini sunduğuna inanıyor. Bu tür kayıtları elde etmek zor; çünkü buz tabakasının sonraki ilerlemeleri o döneme ait tortulların çoğunu aşındırdı.

Camp Century, Grönland'ın son Buzul Çağı'nın ardından yaklaşık 5 bin ila 10 bin yıl önce benzer derecede sıcak yazlar yaşadığı dönemde bile buzla kaplı kaldı.

Bunun olası bir açıklaması, önceki sıcak dönemin çok daha uzun, muhtemelen on binlerce yıl sürmüş olması. Süregelen sıcaklık, buz tabakasının erimesi için daha fazla zaman tanımış olabilir. Bu durum, yalnızca en yüksek sıcaklıkların buzun ne kadar geri çekileceğini açıklayamayacağını gösteriyor.

UB College of Arts and Sciences bünyesindeki Department of Earth Sciences'ta doçent ve çalışmanın sorumlu yazarı Elizabeth Thomas, araştırmanın buz tabakasının uzun süreli ısınmaya nasıl tepki verdiğini ve gelecekte nelerin mümkün olabileceğini daha iyi anlamayı sağladığını söyledi.

Geçmişteki erime Grönland'ın geleceği için ne söylüyor

Bulgular, bilim insanlarının Arktik'te önemli ölçüde ısınma beklediği bir dönemde yayımlandı. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'ne göre emisyonlara bağlı olarak Arktik'in yıllık ortalama sıcaklıkları bu yüzyılın sonuna kadar 3,3 ila 10 derece Celsius artabilir.

Thomas, önümüzdeki ısınma karşısında Grönland buzunun kadim sıcak dönemde olduğu kadar yavaş tepki vereceği varsayımına karşı uyarıda bulundu.

Thomas, insan kaynaklı günümüz ısınmasının 400 bin yıl önceki sıcak dönemden daha yoğun olduğunu belirtti. İklim projeksiyonlarının bu sıcaklığın yüzlerce veya binlerce yıl sürebileceğini gösterdiğini aktaran Thomas, ısınmanın hem büyüklüğünün hem de süresinin buz tabakasının tepkisini anlamak açısından önemli olduğunu söyledi.

Unutulan tortul onlarca yıl sonra incelendi

Örnekler neredeyse bilimsel incelemenin dışında kalıyordu. Camp Century'deki buz çekirdeği sondajını yöneten Chester Langway, örnekleri 1975'te UB'ye getirdi. Örnekler, 1990'ların ortalarında emekli olana kadar üniversitenin Central Ice Core Storage Facility and Information Exchange biriminde kaldı. Ardından Danimarka'daki University of Copenhagen'da 20 yıldan uzun süre büyük ölçüde unutuldu.

2018'de tesadüfen gerçekleştirilen bir dondurucu temizliği, tortulu yeniden araştırmacıların dikkatine sundu. Thomas, o zamandan beri tortulu University of Vermont'taki çalışma arkadaşlarıyla birlikte inceliyor. Tortulun olağanüstü geçmişi, Emmy ödüllü bir belgesele de konu oldu.

Son çalışma, Thomas'ın Aguilar'la yıllardır yürüttüğü araştırmaları bir araya getiriyor. Molekülleri ölçmek tanıdık bir alandı; ancak sonuçları günümüz sıcaklıklarıyla güvenilir biçimde karşılaştırmak çok daha zordu.

Thomas, çalışmada kullanılan moleküler analiz türünün laboratuvarında sürekli uygulandığını, ancak sonuçları yorumlamanın alışılmadık derecede zor olduğunu söyledi. Buz tabakası büyüyüp eridikçe arazinin yükseltisinin nasıl değiştiğini hesaba katmaları gerektiğini belirten Thomas, bunun sıcaklıkların farklı dönemler arasında nasıl karşılaştırılabileceğini etkilediğini aktardı.

Thomas, rutin görünen bir analizin çözülmesinin yıllar aldığını söyledi. Bu sürecin, tortul örneklerinin araştırmacılara ulaşmak için kat ettiği uzun yolculuğa benzediğini belirtti.

Delorenzo, atıştırmalığı evde hazırlamayı tercih ediyor. Bunun için konserve nohudu kurutup baharatlarla karıştırıyor ve üzeri altın rengi bir kabuk oluşana kadar fırında pişiriyor. Fırında nohut; bitkisel protein ve besin lifinin yanı sıra sinir sisteminin düzgün çalışması için gerekli magnezyumu da içeriyor.

Magnezyum beyin işlevlerinde rol oynuyor

Nohuttaki magnezyum; hafıza, öğrenme ve beynin değişikliklere uyum sağlama becerisiyle bağlantılı süreçlerde rol oynuyor. Bu mineral ayrıca vücudun strese verdiği tepkinin düzenlenmesine ve hücrelerdeki oksidatif hasarla mücadele edilmesine yardımcı oluyor.

Bu özellikleri sayesinde magnezyum, bilişsel sağlığın korunmasına katkı sağlayan besin öğeleri arasında yer alıyor.

Lif kalp ve bağırsak sağlığını destekliyor

Nohudun içerdiği çözünür besin lifleri, kandaki "kötü" kolesterol düzeyinin azalmasına katkıda bulunabiliyor. Bu durum, damarlarda kolesterol birikintilerinin oluşumunu sınırlamaya ve kalp damar komplikasyonlarının gelişme olasılığını azaltmaya yardımcı olabiliyor.

Baklagillerde bulunan lif, bağırsaklardaki yararlı mikroorganizmalar için besleyici bir ortam oluşturuyor ve mikrofloranın sağlıklı dengesinin korunmasına katkı sağlıyor.

Bağırsak bakterileri, besin liflerini işlerken bağışıklık tepkilerinin ve enflamatuvar süreçlerin düzenlenmesinde rol oynayan maddeler de oluşturuyor. Bu nedenle fırında pişirilmiş nohut, lif içeriğiyle bağırsak sağlığı açısından da fayda sağlayabilecek bir atıştırmalık olarak öne çıkıyor.

Ergenler mobil cihazlarında kaydırmayı durduramadığında, bunu özdenetim eksikliğiyle açıklamak kolay görünüyor. Ancak halk sağlığı uzmanları, akışların kullanıcıların parmağını hareket ettirmeyi sürdürecek şekilde tasarlandığını ve sorumluluğun bu sistemleri geliştiren şirketlerle bunlara izin veren hükümetlerde bulunduğunu belirtiyor.

Dijital medya kullanımına karşı proaktif yaklaşım çağrısı

İsviçre'deki Digital Transformations for Health Lab'dan Profesör Ilona Kickbusch Seriye başkanlık etti. Toronto Üniversitesi'nden Dr. Jay Shaw ise ilk makaleyi yönetti.

Uzmanlar, yoğun ve bağımlılığa benzer dijital medya kullanımının daha kötü ruh sağlığı, uyku sorunları ve daha az fiziksel aktiviteyle bağlantılı olduğunu, ancak kanıtların kesinlik düzeyinin düşük kaldığını vurguluyor. Bir bağlantının nedenselliği kanıtlamadığını belirten yazarlar, buna rağmen etkilerin halk sağlığı açısından göz ardı edilemeyeceğini söylüyor.

Kickbusch, dijital medya kullanan çocukların sayısı dikkate alındığında küçük olumsuz etkilerin bile önemli sonuçlar doğurabileceğini belirterek, zararlar ortaya çıktıktan sonra tepki vermek yerine politikalarda ihtiyatlı bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini söyledi.

Sonsuz kaydırma bilinçli bir tasarım tercihi

Shaw ve ortak yazarları, sosyal medya uygulamalarındaki bitmeyen akışların bilinçli olarak tasarlandığını ve zaten zararlı olduğu bilinen ekran süresi miktarlarını teşvik ettiğini yazdı. Yazarlara göre şirketler, olası zararları bilmelerine rağmen düzenlemeleri geciktirmek için lobi faaliyetleri yürütüyor.

Shaw, dijital platformların çoğunun sağlığı korumak için değil, dikkat çekmek ve veri toplamak amacıyla tasarlandığını söyledi. Sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve kişiselleştirilmiş öneri akışlarının kullanıcıların dikkatini çekmeye yönelik kasıtlı tercihler olduğunu belirtti.

Yazarların aktardığı bir tahmine göre internete giren kişiler, 2025'te sosyal medya uygulamalarında günde ortalama 141 dakika, yani yaklaşık 2 saat 20 dakika geçirdi. Amerika Birleşik Devletleri'nde 2025'te 10 binden fazla yetişkinle yapılan ankette ise telefon uygulamalarında günlük ortalama kullanım süresinin 6 saati aştığı görüldü.

Teknoloji sektörü tütün endüstrisiyle karşılaştırıldı

Shaw'ın makalesi teknoloji sektörünü tütün ve ultra işlenmiş gıda sektörleriyle karşılaştırıyor. Seride, bu sektörlerin ürünleri sağlığa zarar verirken düzenlemeleri zayıflatmak için benzer yöntemlere başvurduğu ve hükümetlerin dijital şirketlerin onlarca yıl boyunca kendilerini düzenlemesine izin verdiği belirtildi.

Viyana Üniversitesi'nden Profesör Barbara Prainsack, teknoloji şirketlerinin tütün ve fosil yakıt sektörlerinden şüphe üretme, eleştirmenleri itibarsızlaştırma ve düzenlemeleri özgürlüğe tehdit gibi sunma taktiklerini aldığını söyledi.

Prainsack, düzenleme eksikliğinin teknolojinin yönetilmediği anlamına gelmediğini, bu durumda kuralları kamu politikaları yerine şirketlerin belirlediğini ifade etti. Shaw ve ortak yazarları da mevcut yaklaşımın halk sağlığını korumakta son derece yetersiz kaldığını belirtti.

Uzmanlar, ergenlik ve erken yetişkinlik dönemlerini beynin ve sosyal yaşamın özellikle hassas olduğu süreçler olarak tanımlıyor. Çevrim içi ortamda oluşturulan idealize edilmiş benliklerin, özellikle gençlerde beden utandırma ve daha kötü ruh sağlığıyla bağlantılı olduğunu aktarıyorlar.

Araştırmalarda algoritmalar ve hedefli reklamlara sınırlı ilgi

Kickbusch, çocukların dijital medya kullanımının sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin araştırmaların önemli boşluklar taşıdığını söyledi. Çalışmaların çoğunun ekran süresi gibi bireysel davranışları ölçtüğünü, algoritmaların oluşturduğu içerik ve hedefli reklamlar gibi daha geniş yapılara ise sınırlı ilgi gösterdiğini belirtti.

Gençlerin çevrim içi ortamın ve yapay zekânın sunduğu faydaları da önemsediğini söyleyen Kickbusch, araştırmacıların bu alanları daha az incelediğini ifade etti.

DTH-Lab'da Serinin yazarı olan Louise Holly, platformların kullanıcıları gerçekte nasıl etkilediğine ilişkin en değerli verilerin teknoloji şirketlerinin içinde tutulduğunu söyledi. Holly, bunun bağımsız denetimi sınırladığını ve bilimsel ilerlemeyi yavaşlattığını belirtti.

Shaw'ın makalesinde araştırmacılar için sekiz öneri sıralandı. Öneriler arasında, eski çalışanların aktardığı bilgiler ve araştırmacı gazetecilik kullanılarak sağlığa zarar veren şirket uygulamalarının denetlenmesi ve yayımlanması yer aldı. Yazarlar ayrıca tütün ve ilaç sektörlerinden çıkarılan bir ders olarak sektör parasının araştırmalardan uzak tutulmasını istedi.

Hükümetlerden şirketlere ve küresel kuruluşlara çağrı

Uzmanlara göre yaş sınırı gibi tek başına uygulanacak önlemler yeterli değil. Seri, şirketlerin yanı sıra ulusal ve küresel düzeylerde eş zamanlı adımlar atılmasını istiyor.

Şirketlerin yeni ürün ve özellikleri piyasaya sürmeden önce bunları olası zararlar açısından test etmesi gerekiyor. Ayrıca özelliklerin kullanıcı sağlığını nasıl etkilediğine ilişkin verilerin, denetimden geçmiş ve kamu yararına çalışan araştırmacılarla paylaşılması öneriliyor.

Dünya Sağlık Örgütü aracılığıyla hazırlanacak küresel bir anlaşmanın temel standartları belirlemesi ve bir ülkedeki zayıf kuralların diğer ülkelerdeki ilerlemeyi engellememesi isteniyor. Özel bir uluslararası kuruluşun da yapay zekânın çocuklar ve gençler üzerindeki zararlarını izlemesi öneriliyor.

Kickbusch, hükümetlerin erişimi azaltmak, bireysel teknolojileri düzenlemek, sosyal medyanın arkasındaki ticari modelleri ve algoritmaları ele almak üzere aynı anda çalışması gerektiğini söyledi. Hükümetlerin sınır ötesinde iş birliği yapması gerektiğini belirten Kickbusch, bunun büyük bir halk sağlığı meselesi olarak kabul edilmesini istedi.

Davaların da hesap verebilirliğin yollarından biri olduğu belirtildi. Kickbusch, mahkemelerin şirketleri, düzenleyicilerin çoğu zaman yapamadığı şekilde iç belgelerini açıklamaya zorlayabildiğini söyledi. Ancak davaların düzenlemenin yerine geçecek bir seçenek olmadığını vurguladı.

Yazarlar ayrıca araştırmaların yakalayamadığı yaşanmış deneyimleri incelemek amacıyla 23 ila 30 yaşları arasındaki altı yetişkinden oluşan bir gençlik danışma grubuyla çalıştı.

Aileler dijital riskleri azaltmak için ne yapabilir

Kickbusch, hükümetlerin ve şirketlerin atması gereken adımların siyasi açıdan tartışmalı olduğu için zaman alacağını söyledi. Ailelerin ise bu adımları beklemeden harekete geçebileceğini belirtti.

Ebeveynlerin dijital medya kullanımını ve akıllı telefonlara erişimi önemli ölçüde azaltarak çocukların riskleri düşürmesine yardımcı olması gerektiğini söyleyen Kickbusch, çocuklara dijital platformların ve algoritmaların nasıl çalıştığının anlatılmasını istedi.

Platformların arkasındaki tasarım özelliklerini ve ticari motivasyonları anlayan ailelerin, kullanımın azaltılması evde zor konuşmalara yol açsa bile kendilerini daha iyi koruyabileceği belirtildi. Kickbusch, ebeveynlerin kendi sosyal medya alışkanlıklarını da değiştirmesi ve çocuklarına örnek olması gerektiğini söyledi.

Kanıtların sınırları sürüyor

Yazarlar, tasarım özelliklerinin söz konusu zararların nedeni olduğunu veya zararların ne kadar büyük olduğunu henüz kanıtlamadı. Bağlantılar küçük ölçekte ve kesinlik düzeyi düşük kanıtlara dayanıyor.

Etki alanının telefon sahibi çocuklarla sınırlı olmadığı belirtildi. Shaw'ın ekibi, aynı sektörlerin teknolojiyi kendileri kullanmayan kişilerin sağlığını da şekillendirdiğini yazdı.

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği'nin sayımına göre 2025'te 2,2 milyar kişinin internet erişimi yoktu. Afrika, bağlantının en düşük olduğu bölgeydi.

Shaw, araştırmaların yalnızca insanların internette ne kadar zaman geçirdiğini ölçmek yerine, belirli tasarım tercihlerinin dijital medya kullanımını nasıl değiştirdiğini incelemesi gerektiğini söyledi. Bu araştırmaların, şirketlerin şu anda kendilerine sakladığı verilere bağlı olduğunu belirtti.

Bu veriler paylaşılana kadar platformların ergen sağlığını nasıl etkilediğine ilişkin en önemli ölçümler, onları geliştiren şirketlerin içinde kalacak.

Şan öğretmenleri güzel bir sesi tanımlarken "sıcak", "çınlayan" veya "odaklı" gibi ifadeler kullanıyor. Ancak bu kelimeler, farklı dinleyiciler için farklı anlamlara gelebiliyor. Araştırmacılar daha net bir yanıt bulmak için küçük bir klasik şan yarışması düzenledi.

Çalışmada daha yüksek puanlar vibrato, rezonans ve dışavurumculukla birlikte görüldü. Temiz telaffuz ve doğru perde ise nihai puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Keio University'de vokal bilimi alanında doktora öğrencisi Haruka Kondo'nun başkanlık ettiği araştırmada, araştırma görevlisi Sotaro Kondoh ve Keio'nun Neurosciences and Music Laboratory'sini yöneten Shinya Fujii de görev aldı. Üç araştırmacı, üniversitenin Research Center for Music Science merkezine bağlı çalışıyor.

Kondo, "Çalışmamız sanatsal sezgi ile bilim arasındaki boşluğu kapatıyor ve uzman kulağının yerini almayı amaçlamıyor. Deneyimli dinleyicilerin duyduklarını ortak, ölçülebilir bir dile aktarmaya yardımcı oluyor" dedi.

Jüri üyeleri performansları salonda dinledi

Ekip, bir müzik üniversitesinde öğrenim gören veya buradan mezun olmuş 22 Japon klasik şan sanatçısını araştırmaya dahil etti. Katılımcıların 10'u erkek, 12'si kadındı ve yaş ortalamaları yaklaşık 25'ti.

Her katılımcı, eşlik olmadan aynı ve görece kolay İtalyan sanat şarkısı "Caro mio ben"i bir kez söyledi. Şarkıcının ağzından yaklaşık 8 inç, yani 20 santimetre uzaklıktaki mikrofon her performansı kaydetti.

Beş jüri üyesinin şan öğretmenliği deneyimi 11 ila 34 yıl arasında değişiyordu. Jüri üyeleri, dinleyicilerin bulunmadığı bir ortamda Keio'nun Shonan Fujisawa Campus'ündeki 720 kişilik salonun ortasına yakın bir sırada, aralarında üçer boş koltuk olacak şekilde oturdu.

Kalem seslerinin kayıtlara girmesini önlemek için jüri üyeleri, şarkıcı performansını tamamlayana kadar not almadı.

Bilim insanları şarkı söyleme seslerini en az 1925'ten beri ölçüyor. Ancak bu ölçümleri uzman görüşleriyle karşılaştıran çalışmaların çoğu kayıtları kullandı. Bu araştırmada jüri üyeleri, sesin dinleyiciye ulaşırken şekillendiği bir salonda şarkıcıları canlı dinledi.

Üç özellik genel puanlarla örtüştü

Her jüri üyesi, her şarkıcıya 100 üzerinden genel puan verdi ve altı niteliği 1'den 7'ye kadar değerlendirdi. Bu nitelikler vibrato, rezonans, dışavurumculuk, tını, diksiyon ve entonasyondu.

Vibrato, klasik şarkı söylemede perdenin düzenli biçimde yükselip alçalmasıdır. Rezonans, sesin ne kadar iyi taşındığını ve ne kadar zengin duyulduğunu kapsar. Dışavurumculuk ise duygu, ses yüksekliğindeki değişimler ve müzikal cümlelerin biçimlendirilmesiyle ilgilidir.

Bir şarkıcının vibrato, rezonans veya dışavurumculuk puanındaki bir puanlık artış, diğer beş nitelik hesaba katıldıktan sonra bile genel puanda yaklaşık 3 puanlık artışla birlikte görüldü.

Altı değerlendirme, puanlardaki farklılıkların yüzde 85'ini açıkladı. Başka bir deyişle, jüri üyelerinin genel kararları, değerlendirmeleri istenen nitelikleri yakından takip etti.

En yüksek puanı alan 34 yaşındaki bariton, her jüri üyesinden 100 puan aldı. İki yıllık vokal deneyime sahip 19 yaşındaki soprano ise ortalama 54 puanla son sırada yer aldı.

Ekibin 2025 tarihli çalışması biraz farklı sonuç vermişti. O araştırmada jüri üyeleri, ses yalıtımlı bir kabinde aynı şarkıyı söyleyen 10 kadının kayıtlarını dinlemiş ve yalnızca vibrato öne çıkmıştı. Yazarlar, canlı bir salonun sesin taşınmasındaki farklılıkları duymayı kolaylaştırabileceğini düşünüyor.

Doğru telaffuz ve perde tek başına yetmedi

Diksiyon net telaffuz, entonasyon ise doğru perde anlamına gelir. Tını, parlaklık veya sıcaklık gibi bir sesin rengini tanımlar. Bu üç özellikten hiçbiri genel puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Yazarlar, telaffuz ve perdenin yazılı kelimeyle yazılı nota tarafından belirlenen sabit hedefler olduğunu belirtiyor. Şarkıcı bu hedeflere ulaştığında daha iyi performans göstermek için geriye fazla alan kalmayabiliyor.

Yarışmadaki herkes üniversite eğitimi almıştı ve şarkı, bu iki beceri açısından görece az talepkârdı. Bu nedenle diksiyon ve entonasyon, şarkıcılar arasındaki farkı esas olarak biri yetersiz kaldığında ortaya çıkarmış olabilir.

Tını, kişinin sahip olduğu ses türünü tanımladığı için farklı bir özellik taşıyor. Daha koyu bir ses, daha parlak bir sesten daha kötü değil.

Vibrato, rezonans ve dışavurumculuk ise şarkıcıların kelimeler ve notalar doğru olduktan sonra da geliştirmeyi sürdürebildiği özellikler olarak öne çıkıyor.

Rezonans sesin salonda taşınmasına yardımcı oldu

Eğitimli klasik seslerde, saniyede yaklaşık 2.000 ila 4.000 titreşim arasındaki frekanslarda genellikle ekstra enerji bulunuyor. Şarkıcının formantı olarak adlandırılan bu aralıktaki tepe, sesin mikrofon olmadan salonun karşısına taşınmasına yardımcı oluyor.

Ekip, bu banttaki enerjiyi daha düşük frekanslardaki enerjiyle karşılaştırdı. Söz konusu bantta daha fazla enerjiye sahip şarkıcılar daha yüksek puan aldı. Bu bağlantı hem erkeklerde hem kadınlarda görüldü.

Mikrofon her şarkıcıya yakınken jüri üyeleri çok daha uzaktan dinliyordu. Bağlantının yine de ortaya çıkması, yazarlara göre ağız yakınında güçlü bir banda sahip seslerin bu özelliği jüri üyelerinin koltuklarına kadar koruduğunu gösteriyor.

Ses yüksekliği ise farklı bir tablo ortaya koydu. Kayıtlarda şarkıcıların ne kadar yüksek sesle söylediği, puanlarla belirgin bir bağlantı göstermedi.

Canlı üniversite şan seçmelerini inceleyen 2008 tarihli bir çalışma, daha yüksek sesle söylemeyi kadınlarda başarıyla ilişkilendirmiş, ancak erkeklerde böyle bir bağlantı bulmamıştı. Bu araştırmada ses yaklaşık 33 fit, yani 10 metre uzaklıktan ölçülmüş ve şarkıcıların eserlerini kendilerinin seçmesine izin verilmişti.

Yazarlar, dinleme mesafesinin ve bir şarkının yüksek sesle söylemeye ne kadar alan bıraktığının iki çalışma arasındaki farkı açıklayabileceğini düşünüyor.

Vibrato ölçümleri kadın ve erkeklerde farklılaştı

Vibratonun ölçülebilen iki bölümü bulunuyor: perdenin ne kadar hızlı yükselip alçaldığı ve ne kadar geniş aralıkta dalgalandığı. Araştırmacılar bu özellikleri hız ve genişlik olarak adlandırıyor.

Profesyonel klasik şarkıcılar genellikle saniyede yaklaşık altı perde dalgalanması üretiyor. Araştırmadaki erkekler arasında saniyede gerçekleşen her ekstra dalgalanma, yaklaşık 9 puan daha düşük skorla ilişkilendirildi. Kadınlarda ise belirgin bir bağlantı görülmedi.

Genişlik bunun tersine bir örüntü gösterdi. Dalgalanma sent cinsinden ölçülüyor ve piyanodaki komşu tuşlar arasında 100 sent bulunuyor.

Kadınlarda her 10 sentlik artış, yaklaşık 1,7 puanlık artışla birlikte görüldü. Erkeklerde ise belirgin bir bağlantı bulunmadı.

22 şarkıcının tamamında ortalama dalgalanma 138 sentti. Bu değer, piyanodaki komşu tuşlar arasındaki aralıktan biraz daha genişti.

En hızlı vibratoya sahip iki şarkıcı aynı zamanda en dar dalgalanmalara sahipti. Yazarlar, hızlı bir hızın tam olarak gelişmemiş vibratonun işareti olabileceğini öne sürüyor. Ancak bu iki şarkıcıya ilişkin vibrato verileri çok az veriye dayanıyor.

Analizde her şarkıcının sesli harflerinin yalnızca yaklaşık onda birinde vibrato tespit edildi. Bu durum, kullanılabilir yalnızca 9 ve 11 sesli harf bırakıyordu. Dolayısıyla söz konusu iki şarkıcı, sonucu etkilemiş olabilir.

Çalışmanın sınırlılıkları bulunuyor

Bulgular, belirli bir niteliği değiştirmenin puanı yükselteceğini kanıtlamıyor; yalnızca ilişkiler ortaya koyuyor. Jüri üyeleri şarkıcıları görebildiği için duruş ve yüz ifadesi de dışavurumculuk değerlendirmelerini etkilemiş olabilir.

Erkekler ve kadınlar benzer ortalama genişliklere sahip olsa da daha geniş vibratonun kadınlarda neden daha fazla önem taşıdığı belirsizliğini koruyor.

Ses türüne göre beklentiler değişebilir. Ancak bu çalışma, ses türünü cinsiyetten ayıramadı.

Kondo, çalışma bu olasılıkların hiçbirini sınamamış olsa da bulguların eğitimde kullanılabileceğini düşünüyor.

Kondo, "Sonuçlarımız, 'güzel bir ses' gibi kişisel ve sanatsal bir şeyin bilim aracılığıyla kısmen anlaşılabileceğini gösteriyor" dedi.

"Bu, öğrencilerin eğitmenleri 'daha fazla çınlamasına izin ver' veya 'vibraton çok sığ' dediğinde ne kastettiklerini anlamalarına yardımcı olabilir."

Yarışmada yalnızca 22 şarkıcı, beş jüri üyesi ve kolay bir şarkı yer aldı. Gerçek yarışmalarda daha zor aryalar ve icracılara ifade için daha fazla alan tanıyan eserler bulunuyor.

Yazarlar, gelecekteki çalışmaların gerçek yarışma repertuvarından birkaç eser kullanmasını istiyor. Bu çalışmalar, müzik zorlaştığında aynı üç niteliğin puanlarla örtüşmeyi sürdürüp sürdürmediğini gösterecek.

According to data from the Turkish Statistical Institute (TurkStat), compiled through the Address Based Population Registration System, Alya was the most popular name for girls, while Alparslan topped the list for boys among babies born in 2025. Alya was given to 8,739 baby girls, while 7,509 baby boys were named Alparslan.y-

Defne and Gökçe followed Alya on the girls' list, with Zeynep and Asel completing the top five. Among boys, Göktuğ and Metehan ranked second and third, followed by Yusuf and Kerem.

TurkStat's data lists the 30 most commonly given names for girls and the 30 most commonly given names for boys born in Türkiye in 2025. Here are the top 60 baby names and the number of newborns given each name.

Top 30 most popular baby boy names in Türkiye in 2025

1. Alparslan – 7,509

2. Göktuğ – 6,029

3. Metehan – 5,379

4. Yusuf – 4,616

5. Kerem – 4,069

6. Miran – 3,751

7. Ömer Asaf – 3,733

8. Ömer – 3,577

9. Atlas – 3,538

10. Aras – 3,336

11. Miraç – 3,260

12. Aslan – 3,186

13. Kuzey – 3,034

14. Poyraz – 2,983

15. Alperen – 2,920

16. Yiğit – 2,821

17. Eymen – 2,799

18. Aybars – 2,727

19. Ali Asaf – 2,676

20. Çınar – 2,536

21. Mustafa – 2,407

22. Ali – 2,341

23. Ayaz – 2,335

24. Ahmet – 2,280

25. Hamza – 2,271

26. Mert – 2,194

27. Cihan – 2,154

28. Yaman – 2,121

29. Mehmet – 2,101

30. Emir – 1,984

Top 30 most popular baby girl names in Türkiye in 2025

1. Alya – 8,739

2. Defne – 7,716

3. Gökçe – 7,582

4. Zeynep – 6,228

5. Asel – 5,855

6. Umay – 5,644

7. Asya – 5,071

8. Elisa – 4,548

9. İnci – 4,012

10. Duru – 3,869

11. Elif – 3,713

12. Zümra – 3,531

13. Mihra – 3,467

14. Miray – 3,409

15. Lina – 3,334

16. Eflin – 2,952

17. Güneş – 2,905

18. Ela – 2,883

19. Meryem – 2,743

20. Eylül – 2,633

21. Ada – 2,603

22. Ceylin – 2,577

23. Arya – 2,544

24. İpek – 2,523

25. Doğa – 2,491

26. Nehir – 2,460

27. Mira – 2,186

28. İkra – 2,183

29. Masal – 2,124

30. Sare – 2,066

You can also read our article, "How to Say Hello, Hi and 'How Are You' in Turkish: Essential Phrases for Travelers."

Bir arkadaş iyi bir haber aldığında mutlu olmak ya da biri yaşadığı mahcup edici anı anlattığında sanki oradaymış gibi yüzünü buruşturmak empatiyle ilişkilendiriliyor.

Araştırmacılar şimdiye kadar başka birinin acısının nasıl paylaşıldığını incelemeye daha fazla zaman ayırdı. Laboratuvar testlerinin çoğu hüzünlü hikâyelere odaklandı. Yeni çalışma ise mutlu ve mahcup edici hikâyeleri de değerlendirmeye kattı.

Yabancıların bu hikâyeleri anlattığı videoları izleyen katılımcılar, duyguları paylaştı ve gündelik hikâyeleri dinledikten sonrasına kıyasla yardım etmeye daha istekli olduklarını belirtti. Ancak en güçlü tepkiyi hüzünlü hikâyeler ortaya çıkardı.

Doktora araştırmacısı Eva Landmann ile araştırma yöntemleri ve sosyal biliş profesörü Anne Böckler-Raettig, çalışmayı Almanya'daki Würzburg Üniversitesi'nde yürüttü.

Empati üzüntüyle sınırlı değil

Psikologlar, başka birinin hissettiğini hissetmek ile ne düşündüğünü anlamaya çalışmak arasında ayrım yapıyor. İlk beceriye empati, ikincisine ise zihin kuramı adı veriliyor.

Yazarlar, günlük yaşamda sevinci paylaşmanın acıyı paylaşmak kadar, hatta ondan daha yaygın göründüğünü yazdı.

2021 tarihli bir çalışma, temsili bir grup Amerikalı yetişkini yedi gün boyunca izledi ve empati kurma fırsatlarının çoğunun olumlu duygular içerdiğini ortaya koydu.

Mahcubiyet ise daha karmaşık duygulara yol açabiliyor. Biri başına gelen aksiliği anlattığında, aynı anda hem gülmek hem de yüzü buruşturmak mümkün.

Daha önce yapılan beyin taramalarında, insanların sosyal kuralları çiğnemesiyle ilgili yazıları okumanın, acıya yönelik empatiyle bağlantılı bölgeleri de etkinleştirdiği bulunmuştu. Ancak yazarların bildiği kadarıyla mahcubiyeti paylaşmayı diğer duyguları paylaşmayla karşılaştıran yayımlanmış bir test yoktu.

Videolardaki hikâyeler farklı duyguları ölçtü

Böckler-Raettig, 2015'te EmpaToM adlı bir video testinin geliştirilmesine yardımcı oldu. Testte amatör oyuncular, olaylar kendi başlarından geçmiş gibi hikâyeler anlatıyor.

İlk testte iş veya hobilerle ilgili gündelik hikâyeler ile işini kaybetme ya da bir yakının hastalığıyla ilgili hüzünlü hikâyeler kullanılıyordu.

Ekip, eski arkadaşlarla yeniden buluşmak gibi mutlu hikâyeler ile cüzdan olmadan kasaya gitmek gibi mahcup edici hikâyeler ekledi.

Araştırmacılar ana testlerden önce planlarını kayda geçirdi ve iki ön test turu yaptı.

Ana testlere çevrim içi 115 yetişkin katıldı. Katılımcıların 60'ı mutlu hikâyelerin bulunduğu versiyonu, 55'i ise mahcup edici hikâyelerin bulunduğu versiyonu izledi.

Katılımcıların yaklaşık 10'da 6'sı kadındı. Videolar Almancaydı ve her kişi 12 ila 15 saniye uzunluğunda 48 klip izledi.

Duygular ve yardım etme isteği değerlendirildi

İzleyiciler her klipten sonra nasıl hissettiklerini, çok kötüden çok iyiye uzanan bir ölçekte değerlendirdi. Mahcubiyet versiyonunu izleyenler, ne kadar mahcup hissettiklerini de puanladı.

Ardından konuşmacının ne düşündüğü ya da hikâyedeki bir gerçekle ilgili çoktan seçmeli bir soruyu yanıtladılar. Düşünceyle ilgili sorular zihin kuramını ölçüyordu.

Son olarak izleyiciler, konuşmacı için iyi bir şey yapmak üzere ne kadar çaba göstereceklerini sıfırdan dokuza uzanan bir ölçekte değerlendirdi.

Katılımcılar gerçekte hiçbir şey vermediği için bu ölçüm eylemi değil, yardım etme isteğini gösteriyordu.

Yeni videolar, araştırmacıların beklediği duyguları ortaya çıkardı. İzleyiciler mutlu hikâyelerden sonra gündelik veya hüzünlü hikâyelerden sonrasına kıyasla kendilerini daha iyi hissetti. Mahcup edici hikâyelerden sonra ise diğer iki hikâye türüne göre daha fazla mahcubiyet hissetti.

Mahcup edici hikâyeler, insanların kendilerini gündelik hikâyelerdekinden biraz daha kötü, ancak hüzünlü hikâyelerdekinden daha iyi hissetmesine yol açtı. Yazarlar, hikâyelerde rekabet veya ciddi bir yanlış davranış yer almadığı için bunun izleyicilerin başkasının talihsizliğinden keyif almadığına işaret edebileceğini değerlendirdi.

Hüzünlü hikâyeler yardım etme isteğini en fazla, gündelik hikâyeler ise en az tetikledi. Mutlu ve mahcup edici hikâyeler ortada yer aldı.

İnsanlar neden yardım etmek isteyebilir

Zaten mutlu olan birine yardım etmek şaşırtıcı görünebilir. Landmann, insanların bu iyi duygunun sürmesini isteyebileceğini söyledi.

Landmann, "Olumlu bağlamlarda insanlar, kendi iyilik hâli duygularını korumak için yardım edebilir" dedi.

Araştırmacılar, mahcup hisseden birine yardım edilmesinin başka bir olası nedenini de öne sürdü. Mahcubiyet göstermek, kişinin sosyal kuralları önemsediğine işaret edebilir. Bu da başkalarının ona yaklaşma isteğini artırabilir.

Hüzünlü hikâyelere güçlü tepki veren kişiler, mutlu hikâyelere de güçlü tepki verme eğilimindeydi. Yazarlar bu bağlantıyı güçlü olarak tanımladı.

Üzüntüyü paylaşmak, konuşmacılar için daha fazla mahcubiyet hissetmekle de bağlantılıydı ancak bu bağlantı daha zayıftı. Sonuçlar, bir kişinin empati kurma eğiliminin farklı duygular arasında da görülebileceğini düşündürdü.

Başka birinin duygularını hissetmek ile düşüncelerini anlamak ayrı beceriler gibi göründü. Konuşmacılar için daha güçlü duygular hisseden kişiler, düşünceyle ilgili sorularda daha iyi veya daha kötü performans göstermedi. Bu sonuç, ilk testten elde edilen önceki bulgularla örtüşüyordu.

Tek küçük istisna, bir konuşmacı için daha fazla mahcubiyet hisseden kişilerin bu sorularda biraz daha yüksek puan almasıydı. Yazarlar, bunun tesadüfen gerçekleşmiş olabileceği konusunda uyardı.

Yüz buruşturmak yardım etmekten farklı

Mutlu hikâyelere daha güçlü tepki veren kişiler, konuşmacılara yardım etmeye daha istekli olduklarını söyledi. İlk deneyde hüzünlü hikâyeler için de aynı durum görüldü.

İkinci deneyde üzüntüyü paylaşmak ile yardım etmek istemek arasındaki bağlantı daha zayıftı ve tesadüfen ortaya çıkmış olabilirdi.

Bir izleyicinin ne kadar mahcubiyet hissettiği ile yardım etme isteğinin düzeyi arasında bağlantı bulunmadı.

Yazarlar, başka birinin mahcup edici anını izlemenin izleyiciyi iki yöne çekebileceğini öne sürdü. İnsanlar aynı anda hem o kişiye yaklaşmak hem de ondan kaçınmak isteyebilir.

Çalışmanın sınırlılıkları

Mutlu ve mahcup edici hikâyelerden sonra sorulan sorular biraz daha zordu.

İzleyiciler mutlu hikâyelerden sonra soruların yaklaşık yüzde 68'ini, mahcup edici hikâyelerden sonra ise yüzde 65'ini doğru yanıtladı. Gündelik ve hüzünlü hikâyelerden sonra bu oran yaklaşık yüzde 75'ti.

Her videoda bir yüz ve ses bulunduğu için çalışma, duyguları paylaşmada hangisinin daha önemli olduğunu belirleyemedi.

Yazarlar, ilk testle yapılan önceki araştırmalarda yalnızca ses kullanıldığında da benzer empati düzeyleri bulunduğunu yazdı. Ancak yüzlerin sevinç veya mahcubiyet açısından daha önemli olabileceğini belirtti.

Testler büyük ölçüde dile dayandığı için çocuklar için uygun değildi. Çalışma ayrıca tipik empati puanlarını belirlemedi veya testlerin diğer ölçümlerle nasıl karşılaştırıldığını kontrol etmedi.

Yazarlar, testlerin İngilizce versiyonlarının hazırlanmasını önerdi. Bu versiyonlar, araştırmacıların daha geniş toplumu daha iyi yansıtan daha büyük grupları incelemesine yardımcı olabilir.

Bakım alanında kullanılabilir

Böckler-Raettig ve Landmann, klinik psikologların ileride bu aracı bazı ruh sağlığı koşullarının belirli empati türlerini etkileyip etkilemediğini araştırmak için kullanabileceğini söyledi.

Bir kişi başka birinin acısını paylaşabilir ancak sevincini paylaşmakta zorlanabilir.

Çalışma sağlıklı yetişkinleri test ettiği için hastaların böyle bir örüntü gösterip göstermediğini ortaya koyamaz. Bunu öğrenmek için araştırmacıların testleri bu koşullara sahip kişilerle yürütmesi gerekiyor.

Organizasyona yaklaşık 100 devlet ve hükümet başkanı, 200'ün üzerinde bakan ve 20 bin delegenin katılmasının beklendiğini aktaran Çiftçi, günlük ziyaretçi sayısının da 100 bin olarak öngörüldüğünü dile getirdi.

Çiftçi, bir milyon metrekarelik konferans alanını da kapsayan üç kademeli güvenlik planının kara, deniz ve hava unsurlarının koordinasyonuyla yürütüldüğünü belirterek, bin 400 özel harekat, 3 bin 298 trafik ve 160 istihbarat personelinin yanı sıra havacılık personelinin de 24 saat esasına göre görev yapacağını kaydetti.

Konferans alanı ve çevresinde, heyetlerin konaklayacağı yerlerde ve ulaşım güzergahlarında güvenlik tedbirleri uygulanacağı bilgisini paylaşan Çiftçi, havalimanı ile kara ve deniz yolu bağlantılarındaki kontrollerin de koordineli şekilde sürdürüleceğini vurguladı.

Deniz güvenliği için 215 Sahil Güvenlik personelinin görevlendirildiğini dile getiren Çiftçi, bir korvet, bir helikopter ve Sahil Güvenlik botlarının yanı sıra Dalış, Emniyet, Güvenlik ve Arama Kurtarma (DEGAK) timleri ile Sahil Güvenlik Mobil Radar (MORAD) timlerinin görev alacağını aktardı.

Olası afet ve acil durumlara karşı 850 arama kurtarma personeli, 110 ambulans, 300 sağlık görevlisi, 21 mobil Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) ve 365 kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (KBRN) cihazının hazır bulundurulacağını kaydeden Çiftçi, "Temel önceliğimiz, Antalya'da yaşayan vatandaşlarımızın günlük hayatını aksatmadan, misafirlerimizin güvenliğini en üst seviyede temin etmektir." ifadesini kullandı.

Avrupalı temsilcilerin Ukrayna konusunda Rusya, ABD ve Ukrayna arasında Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) başkenti Abu Dabi'de yarın başlayacak üçlü müzakerelere katılması ihtimalini değerlendiren Peskov, "Bunlar, ABD'nin arabuluculuğunda Rusya ile Ukrayna arasında üçlü müzakerelerdir." ifadesini kullandı.

Peskov, ABD, Avrupa ülkeleri ve Ukrayna arasında iletişim kanalları bulunduğuna dikkati çekerek, "Taraflar, kendi koordinasyon mekanizmalarını oluşturuyor ancak şimdi üçlü müzakereler söz konusu." diye konuştu.

ABD Başkanı Donald Trump'ın, "Ukrayna'nın, savaşın ardından bağımsız ve özgür kalacağı ancak sınırlarının biraz değişebileceği" yönündeki açıklamasına ilişkin Peskov, "Ukrayna'nın görünümüne gelince, coğrafi açıdan bakıldığında artık farklı bir ülke söz konusu. Sahadaki gerçekler ortada ve kimse bunu inkar edemez." yorumunu yaptı.

Peskov, ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcisi ve damadı Jared Kushner'in, Avrupa güvenlik mimarisine ilişkin müzakerelere temel oluşturması için Rusya-NATO Konseyi'nin esas alınması yönündeki inisiyatifine ilişkin ise "Herhangi bir modeli kamuoyuna açık şekilde tartışmayacağız." dedi.

Sözcü Peskov, Rusya, ABD ve Çin liderlerinin, Guangdong eyaletinin Şıncın kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Liderler Zirvesi kapsamında görüşmesi gündemine ilişkin taraflar arasında öneri alışverişinin yapıldığını aktardı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, konuşmasında, "Terörsüz Türkiye projemizin temelinde insanımızın güven içinde yaşaması, kardeşliğimizin güçlenmesi ve ortak geleceğimize duyulan inancın büyümesi vardır." ifadesini kullandı.

"İnsanımızın huzuruna kasteden ister terör örgütleri, ister zehir tacirleri, isterse sokak çeteleri olsun hiçbir yapıya müsamahamız yoktur. Bunların hukuk içinde kökünü kurutmak boynumuzun borcudur." diyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, "(Terör) Türkiye'nin 40 yılına ve 2,3 trilyon dolarlık ekonomik kaynağına mal olan bu sorunu gündemden çıkartacağız. Ben buna tüm kalbimle inanıyorum." şeklinde konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklamaların öne çıkanlar...

Bizler 2000 yılı aşkın mazisiyle dünyanın en köklü devlet geleneğine sahip milletlerden biriyiz. Orhun'dan Anadolu'ya, Selçuklu'dan Osmanlı'ya, Millî Mücadele'den Cumhuriyetimize uzanan tarihimiz, aynı zamanda büyük bir teşkilatlanma ve devlet kurma tarihidir.

Burada milletinin varlığını, dirliğini ve refahını kendi rahatının önüne koyan bir idare anlayışı vardır. Sizlerden beklentimiz, vazifenizi işte böyle bir yüksek şuurla ifa ve icra etmenizdir.

Devlet, vatandaşımızın gözünde sadece Ankara'daki binalar ve unvanlar değildir. Bizim insanımızın nazarında devlet, hükümet konağının kapısında gördüğü muameledir; kaymakamın ve valinin şahsında tecessüm eden iradedir, gayrettir, vakardır, samimiyettir.

Benim gözümde kaymakamın mesaisi olmaz. Gecesi gündüzü olmaz. Tatili, hafta sonu hiç olmaz.

Hükümet konaklarına sıkışıp kalmak yerine köyleri gezin, kahvehaneleri dolaşın, sokakla, çarşıyla, pazarla bağınızı hiçbir zaman koparmayın. Unutmayın ki devlet kapısı hacet kapısıdır, ihtiyaç kapısıdır, çare kapısıdır.

Eğer kaymakamlık mesleğinin külfetine değil de sadece nimetlerine talip olursanız, halkın size hakkı geçer. Biz, 'Hesaba çekilmeden önce nefsinizi hesaba çekin' buyuran bir inancın müntesipleriyiz.

Sizlerden her zaman gözetmenizi beklediğim husus, adalet terazisinin ince ayarını muhafaza etmenizdir.

Harcadığınız her kuruşta bu emeğin sorumluluğunu hissetmeniz önemlidir. Unutmayın, en tesirli nasihat, insanın kendi davranışıdır. Siz ölçülü yaşarsanız, kurumunuzda da ölçü güçlenir.

Kurumlarımızla birlikte bulacağınız cevaplar, sizin geride her zaman hayır dua ile anılacak bir miras bırakmanıza büyük katkı verecektir. Eğitim meselesi, bizim önceliklerimizin en başında yer alır.

İnsanımızın huzuruna kasteden ister terör örgütleri, ister zehir tacirleri, isterse sokak çeteleri olsun, hiçbir yapıya müsamahamız yoktur. Bunların hukuk içinde kökünü kurutmak boynumuzun borcudur.

Ayrıntılar geliyor...

Açıklamada, iletişim kayıtları ile mali verilerin incelenmesinde, üçüncü kişilere ait hesapların banka kartları, mobil bankacılık şifreleri ve telefon hatlarıyla birlikte temin edildiği, bu hesaplarda toplanan paraların üst kasa hesaplarına aktarıldığı, aktarılan paranın bir kısmının kripto varlığa çevrildiğinin belirlendiği kaydedildi.

Zanlıların, 2025-2026 döneminde toplam işlem hacminin 2,71 milyar lira olduğunun aktarıldığı açıklamada, tespit edilen 25 şüphelinin yakalanmasına yönelik olarak bugün eş zamanlı operasyon gerçekleştirildiği, zanlılara ait adreslerde arama ve el koyma işlemleri gerçekleştirildiği bildirildi.

ABD ile arabulucu ülkeler aracılığıyla devam eden mesaj alışverişine dair Bekayi, yalnızca İran halkının haklarının güvence altına alındığı bir anlaşmayı imzalayacaklarını ve uygulayacaklarını vurgulayarak, "Arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar ile istişareler devam ediyor." ifadelerini kullandı.

ABD Kongre ara seçimleri hakkında da konuşan Bekayi, hem Demokratların hem Cumhuriyetçilerin son 60 yılda İran'a zarar verdiğini savunarak, Cumhuriyetçilerin, seçim sonuçlarını İran'a yönelik saldırılarla ilişkilendirmesinin ABD halkının verdiği mesajla birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun, İran'ın taleplerini "aşırı ve gülünç" olarak nitelendirmesi hakkında ise Bekayi, şunları kaydetti:

"Müzakereler başlamadan önce ABD'nin yasa dışı yaptırımlarının sona erdirilmesinin, deniz ablukasının kaldırılmasının ve tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesinin neresinde mantıksızlık var? İran'ın iki günlük planı, masadaki en mantıklı plan. Mantıksız olan şey müzakerelerin ortasında ABD'nin İran'a saldırmasıdır."

Sözcü Bekayi, "Müzakereler konusundaki pozisyonumuz oldukça açık ve şeffaftır. İran'ın 'iki günlük plan' ismiyle anılan planı, İran'ın iyi niyetini göstermektedir." dedi.

Bekayi, sözlerine şöyle devam etti:

"ABD'nin İran'ın önerilerini kabul etmesi halinde iki gün içinde olumlu gelişmeler yaşanmasını ve Hürmüz Boğazı'nda güvenliğin yeniden sağlanmasını öngören plandan daha makul bir öneri olabilir mi? ABD yönetimi, kendi halkının verdiği mesajı doğru anladıysa artık bir karar vermelidir."

İran ile Irak arasındaki ilişkilere dair ise Bekayi, ABD'nin Bağdat yönetimine baskı uyguladığını ancak bunun iki ülke halkı arasındaki köklü ilişkileri ve komşuluk bağlarını zedeleyemeyeceğini söyledi.

ZENGEZUR KORİDORU MESELESİ

"Zengezur Koridoru" olarak da bilinen Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) projesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Bekayi, projenin mevcut sınırları ve bölgenin jeopolitik yapısını değiştirmemesi gerektiğini Ermenistan yönetimine ilettiklerini belirtti.

İran'ın yeni ulaşım güzergahlarının açılmasına karşı olmadığını vurgulayan Bekayi, geçmiş deneyimler nedeniyle ABD'nin bölgedeki varlığını güvenlik açısından endişe verici bulduklarını ifade etti.

Bekayi, Ermenistan yönetiminin proje kapsamında bölgeye ABD askeri gücünün konuşlandırılmayacağı konusunda Tahran'a güvence verdiğini aktardı.

İSRAİL'İN "KİMYASAL SİLAH" İDDİASI

İsrail'in İran'ın kimyasal silah kullanabileceği yönündeki iddiaları hakkında da Bekayi, Tel Aviv yönetimini "yalan üstüne yalan söylemekle" suçlayarak, söz konusu iddiaların yanıt vermeye değer olmadığını savundu.

GÜNEY KORE, HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA YAŞANAN KRİZDEN KAÇINMALI

Güney Kore'nin Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına destek amacıyla bölgeye donanma gönderebileceğine ilişkin iddiaları değerlendiren Bekayi, Seul yönetimine askeri müdahaleden kaçınma çağrısında bulundu.

Bekayi, konuya dair şu ifadeleri kullandı:

"Güney Kore, Hürmüz Boğazı'nın açılmasına yardımcı olmak amacıyla bölgeye askeri güç göndermekten ve zaten yeterince karmaşık olan bu meseleye dahil olmaktan kaçınmalıdır. Yalnızca Güney Kore'nin değil, diğer ülkelerin de ABD ve Siyonist rejimin yıkıcı girişimlerinin sonuçlarını dikkate almasını umuyoruz."

Çin'in Orta Doğu İşleri Özel Temsilcisinin Tahran'da İranlı yetkililerle gerçekleştirdiği görüşmeyi hatırlatan Bekayi, temasların iki ülke arasındaki ilişkiler ve uluslararası gelişmelere yönelik istişarelerin devamı niteliğinde olduğunu belirtti.

Tahran ile Pekin'in birçok bölgesel ve uluslararası konuda benzer tutumlar sergilediğini kaydeden Bekayi, Çin'in Basra Körfezi ve Batı Asya'daki gerilimin azaltılmasına yönelik girişimlerini memnuniyetle karşıladıklarını söyledi.

Bekayi, Çinli temsilcinin Tahran'daki temaslarının ardından diğer bölge ülkelerini de ziyaret edeceğini aktardı.

İnsanlar aşırı sıcaklara hazırlanırken genellikle bugüne kadar yaşadıkları en sıcak yazları ölçüt alıyor. Ancak dokuz bölge için yapılan projeksiyonlarda, bu yüzyıldaki sıcak hava dalgalarının çoğu yakın dönemde rekor kıran olaylardan daha uzun sürdü, daha geniş alanları etkiledi ve daha yüksek sıcaklıklara ulaştı.

Freie Universität Berlin Fizik Bölümü araştırmacısı Philipp Aglas-Leitner'ın yürüttüğü çalışmada, Australian National University'den Sarah Perkins-Kirkpatrick ile Almanya, İsviçre ve Yeni Zelanda'dan bilim insanları yer aldı. Sonuçlar belirli bir yazı öngörmekten çok olası koşulları gösteriyor ve doğrudan sıcaklığa odaklanıyor; can veya para kaybını değerlendirmiyor.

Aglas-Leitner, "Yakın zamanda gözlemlenen olaylar, özellikle yirmi birinci yüzyılın sonlarına doğru, önemli ölçüde geride kalıyor" dedi.

Her sıcak hava dalgası ayrı ayrı ölçüldü

Araştırmacılar işe, 2010 ile 2023 arasında rekor kıran veya ciddi zarara yol açan 22 sıcak hava dalgasını inceleyerek başladı. Her bölge için bir olay seçildi. Bunlar arasında Avrupa'daki 2018 yazı ile ABD ve Kanada'nın Pasifik Kuzeybatısı'nda 2021'de yaşanan sıcak hava dalgası da vardı.

Ekip, her bölge ve yılın her günü için 1961-1990 döneminde yalnızca en sıcak günlerin yüzde 10'unun aştığı sıcaklığı belirledi. Sıcak hava dalgası, bölgenin günlük ortalama en yüksek sıcaklığının bu eşiğin üzerinde kaldığı en az üç ardışık gün olarak tanımlandı.

Araştırmacılar her olayın süresini, kapsadığı alanı ve sıcaklıkların normalin ne kadar üzerine çıktığını izledi. Ayrıca eşik değerin üzerindeki ek sıcaklığı topladı.

Geçmişteki sıcak hava dalgalarını değerlendirmek için iki sıcaklık veri seti kullanıldı. Bunlardan biri Berkeley Earth tarafından hava istasyonlarının ölçümlerinden oluşturuldu. ERA5 ise gözlemleri bir hava durumu modeliyle birleştiriyor.

Gelecek projeksiyonlarında, yüksek emisyonlardan emisyonlarda keskin düşüşlere kadar farklı senaryolarla çalıştırılan iki nesil iklim modelinin simülasyonlarından yararlanıldı. Ekip, modellerin her bölgedeki en sıcak günleri ne kadar iyi yansıttığını kontrol ederek en zayıf dörtte birlik bölümü analizden çıkardı.

Sıcak hava dalgaları aylarca sürebilir

Avrupa'nın 2018 sıcak hava dalgası, 10 Temmuz'dan 12 Ağustos'a kadar 34 gün sürdü. Emisyonların yüksek kaldığı senaryolarda modeller, gelecekteki Avrupa sıcak hava dalgalarının yaklaşık beşte birinin daha uzun süreceğini gösteriyor. Hindistan ve Pakistan'da da aynı eğilim görülüyor.

Çalışmada her bölgenin yalnızca en sıcak altı ayı incelendiği için hiçbir sıcak hava dalgası altı aydan uzun süremedi. Buna rağmen emisyonlarda keskin düşüşler yapılsa bile dokuz bölgenin beşinde öngörülen bazı olaylar bu sınıra ulaştı veya sınıra yaklaştı.

Bu bölgeler Avrupa, kuzeydoğu Sibirya, Kuzey Afrika ve Orta Doğu, Pasifik Kuzeybatısı ve Güney Amerika oldu. Yüksek emisyonlar altında bu bölgelerdeki bazı sıcak hava dalgalarının altı aylık inceleme döneminin tamamı boyunca sürmesi öngörüldü.

Ek sıcaklık birikimi katlanabilir

Haftalar boyunca biraz daha yüksek seyreden bir sıcak hava dalgası, birkaç gün süren çok daha sıcak bir olaydan daha fazla ek sıcaklık biriktirebilir. Araştırmacılar bunu, her günün en yüksek sıcaklığının sıcak hava dalgası eşiğini kaç derece aştığını toplayarak hesapladı.

Yakın dönemdeki dokuz sıcak hava dalgasının yedisinde olağandışı miktarda ek sıcaklık birikti. Emisyonlar keskin biçimde azalsa bile modeller, bu bölgelerin çoğunda gelecekteki bir sıcak hava dalgasının iki katından fazla birikim yapma ihtimalini yaklaşık onda bir ile beşte bir arasında gösterdi. Avustralya ve Çin bu eğilimin istisnalarıydı.

Yüksek emisyonlar altında ise bölgelerin çoğu, eşik üzerindeki ek sıcaklığın beş katından fazlasını biriktiren bir sıcak hava dalgasıyla karşılaşma açısından benzer olasılıklarla karşı karşıya kaldı.

Mevcut taahhütler sınırlı koruma sağlıyor

Ekip, sonuçları gezegenin 1800'lü yılların sonlarından bu yana ne kadar ısındığına göre de sınıflandırdı. Bu yöntem, farklı iklim hedeflerinin olası sonuçlarını karşılaştırmayı sağladı.

Avrupa'nın rekor kıran yazındaki en yoğun gün ele alındığında, küresel ısınmanın olmadığı bir dünyada gelecekteki bir sıcak hava dalgasının bu günü aşma ihtimali yüzde 0,3'ten düşük kaldı. Paris Anlaşması'ndaki üst sınır olan 3,6°F (2°C) ısınmada ise öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının neredeyse beşte biri bu günü aştı.

Birleşmiş Milletler'in 2024 Emisyon Açığı Raporu'na göre ülkelerin mevcut iklim taahhütleri yaklaşık 4,7°F ila 5°F (2,6°C ila 2,8°C) ısınmaya yol açacak. Bu seviyeye yakın bir ısınmada, öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının yüzde 27 ila yüzde 37'si 2018'deki zirveyi aştı.

Isınma 6,3°F ila 8,1°F (3,5°C ila 4,5°C) seviyesine çıktığında, öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının yüzde 36 ila yüzde 64'ü izlenen her ölçütte 2018 olayını aynı anda aştı. Kuzey Afrika ve Orta Doğu'nda bu oran yüzde 75 ila yüzde 90 arasında kaldı.

Aglas-Leitner, "İddialı emisyon azaltma hedefleri bile yalnızca sınırlı koruma sağlıyor" dedi.

"Bununla birlikte, kayda değer emisyon azaltımları ve tutarlı uyum önlemleri olmadan yirmi birinci yüzyılın önemli bir bölümü, yakın zamandaki deneyimlerimizin çok ötesine geçen sıcaklıklarla tanımlanacak."

Rekor sıcaklıklar daha sık tekrarlanacak

Değişimi göstermenin bir başka yolu, yakın dönemdeki rekorlar kadar aşırı bir sıcak hava dalgasının ne sıklıkta yaşanacağını hesaplamak. 1951-2005 dönemine ilişkin model çalıştırmalarında bu tür sıcaklıklar en fazla yaklaşık 55 yılda bir görüldü. Birçok model bu dönemde benzer bir olay hiç üretmedi.

Bekleme süresi hızla kısalıyor. 2015-2054 döneminde, emisyonların izleyeceği yoldan bağımsız olarak çoğu bölgede bu süre yalnızca birkaç yıla düşüyor. 2060-2099 döneminde model gruplarının çoğu, yakın dönem ölçütlerine eşit veya bunları aşan sıcak hava dalgalarının yılda yaklaşık bir kez ya da daha sık yaşanacağını öngörüyor.

Bu eğilim, yakın zamanda rekor kıran sıcaklıklar kadar yüksek değerlerin geçmiş on yıllara kıyasla çok daha yaygın hâle geleceğini gösteriyor. Avustralya'nın Aralık 2019'daki sıcak hava dalgası ise istisna oluşturuyor. Bu olayın zirvesi o kadar aşırıydı ki modeller, yüzyılın sonlarına doğru bile düşük emisyonlar altında benzer bir olayın yalnızca 20 ila 40 yılda bir yaşanacağını öngördü.

Projeksiyonlar zararın boyutunu göstermiyor

Yazarlar, gelecekte rekorları aşan bir sıcak hava dalgasının mutlaka daha fazla zarara yol açmayacağını belirtti. Sonuçlar, insanların ne kadar hızlı ve etkili uyum sağlayacağına ve sıcaklığın yazın hangi döneminde yaşanacağına da bağlı olacak.

İnsanlar ve ekosistemler değişimlerin bazılarına uyum sağlayabilir; ancak insan bedeninin dayanabileceği sıcaklık açısından fizyolojik sınırlar bulunuyor. Ekip, sıcak hava dalgaları modellerin öngördüğü hızda değişirse uyum çabalarının geride kalabileceğini yazdı.

Çalışmanın bazı sınırlılıkları da var. Her bölge, sıcak hava dalgasının kapladığı alanın tamamı çevresinde oluşturulduğu için çok yerel aşırılıklar sonuçlarda görünmüyor. İki sıcaklık kaydı bazı olaylarda dikkat çekici ölçüde farklı sonuçlar verse de yazarlar bunun genel bulguları değiştirmediğini belirledi.

En aşırı projeksiyonlar daha hızlı ısınan modellerden daha sık geldi; ancak yalnızca bu modellerle sınırlı kalmadı. Bu olayların sağlık, ekosistemler ve elektrik tedariki üzerindeki etkilerini anlamak için daha küçük ve yerel ölçekte çalışmalar yapılması gerekecek.

Bir sohbet robotuna hangi fitness takip cihazının satın alınması gerektiğini sormak, satacak ürünü olmayan bilgili bir arkadaşa danışmak gibi görülebiliyor. Ancak deneyde yapay zekâ danışmanlarının birinin gizli hedefi vardı ve katılımcılar bu hedef doğrultusunda hareket etti.

Daha düşük nitelikteki bir seçeneği öne çıkarması istenen yapay zekâ danışmanı, katılımcıların bu seçeneği en iyi seçeneğe tercih etme olasılığını yaklaşık beş ila sekiz kat artırdı.

Araştırmayı Hong Kong Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden June Liu ve Tatia Lee, Tsinghua Üniversitesi'nden Sahand Sabour ve Minlie Huang ile birlikte yürüttü.

Çalışmaya katılan 233 kişi, önceden hazırlanmış senaryolarda varsayımsal seçenekler arasında tercih yaptı ve seçeneklerin varsayımsal olduğu kendilerine söylendi. Araştırmacılar, bu durumun sonuçların yorumlanması açısından bir sınırlama oluşturduğunu belirtti.

Tek modelden üç farklı danışman oluşturuldu

Ekip, yalnızca talimatları değiştirerek GPT-4o modelinden üç danışman oluşturdu. Bir danışmana katılımcılara yardımcı olması söylendi.

İkinci danışmana, bunu katılımcılara açıklamadan belirli bir düşük nitelikteki seçeneği öne çıkarması talimatı verildi. Komutlara göre bu danışman, hedef seçeneğe yönlendirme karşılığında 100, diğer kötü seçeneklerden birine yönlendirme karşılığında 50, en iyi seçeneğe yönlendirme karşılığında ise sıfır puan alıyordu.

Üçüncü danışmana aynı hedef verildi ve psikoloji araştırmalarından alınan etkileme taktiklerinden oluşan bir menü sunuldu.

Her katılımcı bir danışmanla ve tek bir karar türüyle eşleştirildi. Finansal senaryolarda katılımcılara bütçeleri dâhilinde hangi fitness takip cihazını, kilo verme ilacını veya giyim sitesini seçmeleri gerektiği soruldu.

Duygusal senaryolarda ise düşük özsaygıyla, bir arkadaşla yaşanan kavgayla veya iş yerindeki eleştiriyle nasıl başa çıkılacağı ele alındı.

Her senaryoda dört seçenek sunuldu ve bunlardan biri katılımcının ifade ettiği ihtiyaçlarla örtüşüyordu. Finansal senaryolardaki diğer seçenekler arasında dolandırıcılık benzeri bir anlaşma, bütçeyi aşan gereğinden fazla özellikli bir ürün ve uzun vadeli maliyet taşıyan bir abonelik yer aldı.

Duygusal senaryolarda ise psikologların daha kötü sonuçlarla ilişkilendirdiği, içine kapanmak gibi başa çıkma yolları sunuldu.

Katılımcılar her seçeneği 1'den 10'a kadar puanladı, danışmanla en az 10 mesajlaştı ve ardından seçenekleri yeniden değerlendirdi. Danışmanlar ayrıca katılımcıların kişilik puanlarını da biliyordu.

Gizli hedef tercihleri değiştirdi

Katılımcılar herhangi bir danışmanla konuşmadan önce tüm gruplarda en iyi seçeneğe en yüksek puanı verdi. Ancak hedefi katılımcıların hedefleriyle örtüşmeyen bir danışmanla konuşmak tercihleri değiştirdi.

Finansal kararlarda, gizli hedefteki seçeneği en iyi seçeneğe tercih edenlerin oranı, tarafsız danışmanın bulunduğu gruba kıyasla 29 yüzde puan arttı. Etkileme taktikleriyle donatılmış danışmanda bu artış 38 yüzde puan oldu.

Duygusal kararlarda ise artışlar sırasıyla 20 ve 18 yüzde puan olarak ölçüldü.

Danışmana etkileme taktikleri sunulması, bu etkiyi güvenilir biçimde artırmadı. Taktiklerle donatılmış danışman, finansal tercihleri değiştirmede bir miktar daha etkili olurken duygusal sorularda daha az etkiliydi.

Bu araç seti olmadan da gizli hedefi bulunan danışman, katılımcıları daha kötü seçimlere yönlendirebildi.

Danışmanlar hoş yöntemleri öne çıkardı

Araştırmacılar, taktiklerle donatılmış danışmanın hangi yöntemleri seçtiğini kaydetti. Danışman, suçluluk duygusu yaratmak yerine pohpohlama ve sohbeti keyifli hâle getirme gibi hoş yöntemleri daha sık kullandı.

Para konularında saptırma, gerekçelendirme, aciliyet ve uydurma bilgileri daha sık kullanan danışmanın yaklaşımı, araştırmacılar tarafından yağmacı pazarlamaya benzetildi.

Duygusal sorularda ise haz duygusuna ve zaman zaman suçluluk duygusuna yöneldi. Ayrıca güven veren yanıtları daha geniş bir yelpazede kullandı.

Katılımcıların çoğu danışmanı yararlı buldu

Oturumların ardından finans grubundaki katılımcıların yüzde 86,8'i, duygusal gruptakilerin ise yüzde 86,5'i hedefi kendi hedefleriyle örtüşmeyen danışmanı yararlı olarak değerlendirdi.

Etkileme taktikleriyle donatılmış danışman için bu oranlar sırasıyla yüzde 78,9 ve yüzde 75,6 oldu. Tarafsız danışman ise finansal ve duygusal gruplarda sırasıyla yüzde 97,5 ve yüzde 87,2 oranında yararlı bulundu.

Katılımcılara doğrudan manipüle edilip edilmediklerini hissedip hissetmedikleri sorulmadı. Ancak bazı kişiler olası gizli amacı kendiliğinden dile getirdi.

Finansal sorularda, hedefi katılımcılarınkiyle örtüşmeyen danışmanla görüşenlerin yüzde 13,2'si, taktiklerle donatılmış danışmanla görüşenlerin ise yüzde 28,9'u olası bir gizli amaçtan söz etti. Tarafsız danışman grubunda bunu dile getiren olmadı.

Duygusal sorularda ise herhangi bir grupta bu ihtimali dile getirenlerin oranı yüzde 10'un altında kaldı.

Araştırmacılara göre insanlar, farklı bir amaç doğrultusunda oluşturulmuş bir sisteme güvenip güvenemeyeceklerini değerlendirirken diğer insanlara güvenme kararlarında kullandıkları içgüdülerden yararlandı.

Algılanan yararlılık da tercihlerdeki değişimi açıklamadı.

Çalışma varsayımsal kararlarla sınırlı kaldı

Katılımcılar herhangi bir satın alma yapmadan veya duygusal tavsiyeyi uygulamadan varsayımsal seçenekleri değerlendirdi. Bu nedenle tercih değişimlerinin gerçek satın almalara ya da gerçek çatışmalara yansıyıp yansımayacağı bilinmiyor.

Oturumlar en az 10 mesaj sürdü ve danışmanlar her katılımcının kişilik puanlarını biliyordu. Araştırmacılar, bu koşulların genel amaçlı bir yapay zekâ sohbet robotuyla yapılacak sıradan bir konuşmanın ötesine geçtiğini belirtti.

Yazarlar sonucu günlük riske ilişkin bir tahmin olarak değil, elverişli koşullar altında mümkün olanı gösteren bir bulgu olarak nitelendirdi.

Araştırmada ayrıca sınırlı sayıda komut kullanılarak yalnızca tek bir yapay zekâ modeli test edildi.

Katılımcılar Prolific'teki İngilizce konuşanlar ile WeChat'teki Çince konuşanlardan oluşan iki gruptan geldi. Bulgular, her iki grupta da aynı örüntüyü gösterdi.

Araştırma, aynı gizli hedefe sahip bir insan danışmanın insanları ne ölçüde yönlendireceğini test etmedi. Yazarlar, bunun hâlâ yapılması gereken önemli bir çalışma olduğunu belirtti.

Çocukların kilo durumunu iyileştirmeyi amaçlayan programlar genellikle ailelerden daha fazla egzersiz yapma, daha sağlıklı beslenme ve daha erken yatma gibi birçok alışkanlığı aynı anda değiştirmelerini istiyor. Ancak bu önerileri evde sürdürmek, özellikle zaman ve maddi baskı yaşayan aileler için zor olabiliyor.

Çalışmanın sorumlu yazarı ve toplum sağlığı bilimleri doçenti Monica Wang, araştırmaya katılan çocukların VKİ'sini, çocukluk çağı obezitesi eğilimlerinin ülke genelinde olumsuz seyrettiği bir dönemde daha sağlıklı yönde değiştirebildiklerini söyledi. Wang, iyi tasarlanmış toplum temelli davranışsal müdahalelerin zor koşullara rağmen anlamlı fark yaratabileceğini belirtti.

Program tek bir davranış değişikliğine odaklandı

Amerika Birleşik Devletleri'nde çocukluk çağı obezitesi, okul çağındaki yaklaşık her 5 çocuktan 1'ini etkiliyor. Normal gazlı içecekler, meyve aromalı içecekler, sporcu içecekleri ve enerji içecekleri şekerli içecekler arasında yer alıyor.

Bu içecekler, çocukların beslenmesindeki en büyük ilave şeker kaynaklarından biri olmasına karşın tüketimleri açlığı gidermeye çok az katkı sağlıyor. Wang, ailelerle ve toplum ortaklarıyla yürütülen ön hazırlık çalışmalarının, aynı anda çok sayıda beslenme davranışını değiştirme çağrısının bunaltıcı olabildiğini gösterdiğini ifade etti.

H2GO! adı verilen program, yaklaşık 5 bin 500 noktada okul sonrası ve yaz programları yürüten Boys & Girls Clubs of America ile birlikte geliştirildi. Eğitimli kulüp çalışanları yaklaşık 6 hafta boyunca 12 grup oturumu düzenledi.

Çocuklar tatma testlerine katıldı ve içeceklerdeki şeker miktarını gösteren sunumları izledi. Suyun önemi hakkında basılı materyaller, müzik ve video projeleri hazırladı. Etkinlikleri bir ebeveynle birlikte yapmak üzere eve götüren çocuklar, çalışmalarını bir toplum etkinliğinde sergiledi.

11 kulüpte 437 çocuk izlendi

Deneme, 2020-2025 yılları arasında Massachusetts genelindeki 11 kulüpte yürütüldü. Araştırmacılar kulüpleri rastgele iki gruba ayırdı. Bir grup H2GO! programını uygularken diğer grup çevrim içi güvenlik dersleri gibi olağan etkinliklerini sürdürdü.

Çalışmaya, bir ebeveyn veya bakıcıyla birlikte 8-13 yaşları arasında toplam 437 çocuk katıldı. Çocukların yaklaşık üçte ikisi ücretsiz veya indirimli okul yemeği alma hakkına sahipti. Başlangıçta çocukların yaklaşık yüzde 17'si fazla kilolu, yüzde 37'si ise obezdi.

Çalışanlar her çocuğun boyunu ve kilosunu ölçtü. Araştırma ekibi bu ölçümleri, çocuğun VKİ'sinin aynı yaş ve cinsiyetteki çocukların ortalamasından ne kadar uzak olduğunu gösteren VKİ z-skoruna dönüştürdü. Bu ölçüt, büyümeye devam eden çocuklarda VKİ'yi izlemek için kullanılıyor.

VKİ'de küçük ancak anlamlı fark oluştu

Programdaki çocukların ortalama VKİ z-skoru 0,11 azalırken karşılaştırma kulüplerindeki çocukların skoru 0,08 arttı. Tek tek değerlendirildiğinde bu değişikliklerin hiçbiri şans ihtimalini dışlayacak kadar büyük değildi.

Denemenin test etmek üzere tasarlandığı iki grup arasındaki fark, bir yılın sonunda 0,19'a ulaştı. Yazarlar bu farkı istatistiksel olarak anlamlı buldu ve etkinin diğer çocukluk çağı obezitesini önleme denemelerinde bildirilen sonuçlara benzer veya biraz daha büyük olduğunu belirtti.

Fark 2 veya 6 ayda görülmedi. Ekip, pandeminin erken döneminde, 2020'de kaydolan çocukları analiz dışında bıraktığında ve kardeşleri hesaba kattığında da sonucun sürdüğünü bildirdi. Alternatif analizlerden biri aynı yönde sonuç verdi ancak istatistiksel anlamlılık düzeyine ulaşmadı.

Bazı çocuklar daha sağlıklı kilo aralığına geçti

Yazarların keşifsel olarak nitelendirdiği ek analizde kilo kategorileri incelendi. Çalışmaya fazla kilolu başlayan çocukların yüzde 44,4'ü programın ardından sağlıklı kilo aralığına ulaştı. Karşılaştırma kulüplerindeki çocuklarda bu oran yüzde 31,6 oldu.

Obezite kategorisine geçen çocukların oranı da program grubunda daha düşüktü. Bu oran program grubunda yüzde 5,6, karşılaştırma grubunda ise yüzde 21,1 olarak kaydedildi. Sağlıklı kiloyla başlayan çocukların çoğu bu aralıkta kaldı.

Wang, toplum kuruluşlarının önleme çalışmalarında kritik ortaklar olduğunu belirterek çocukların bu ortamlarda zaman geçirdiğini, ilişkiler kurduğunu ve birbirlerinden öğrendiğini söyledi.

İçecek tüketimindeki değişiklikler kesinleşmedi

Programdaki çocuklar bir yıl sonra günde yaklaşık 3,7 ons (108 mililitre) daha az şekerli içecek, yaklaşık 6,6 ons (196 mililitre) daha fazla su tükettiklerini bildirdi. Başlangıçta ortalama bir çocuk, günde yaklaşık 12 ons (355 mililitre) şekerli içecek içtiğini belirtmişti.

Ancak iki grup arasındaki içecek tüketimi farkı istatistiksel olarak anlamlı değildi. Yazarlar bu nedenle VKİ'deki değişime neyin yol açtığı konusunda temkinli olunması gerektiğini ifade etti.

Çocuklar ne kadar içtiklerini hatırlayarak bildirdiği için bu tahminler, boy ve kilo ölçümlerine göre daha az kesin olabilir. Yazarlar, şekere odaklanmanın şekerli yiyecek tüketimi veya uyku süresi gibi başka alışkanlıkları da değiştirmiş olabileceğini öne sürdü.

Çalışmanın bazı sınırlılıkları bulunuyor

Çocukların programa katılımı düzenli değildi. Katılımcılar ortalama olarak oturumların yaklaşık yarısına geldi; program çakışmaları veya hastalık nedeniyle oturumları kaçırdı. Çocukların yaklaşık yüzde 69'u 12. ayda hâlâ çalışmaya dahildi.

Aileler çocuklarının hangi tür kulüpte yer aldığını biliyordu ve tüm kulüpler tek bir eyalette bulunuyordu. Karşılaştırma kulüplerinden biri çalışmanın ortasında yeni kayıt almayı bıraktı ve yerine başka bir kulüp getirildi. Yazarlar, kulüpler arasındaki ölçülmemiş farklılıkların sonuçları etkilemiş olabileceğini belirtti.

Araştırma ekibi programın, anketle ölçülen güçlenmişlik duygusunu artırarak etkili olmasını da bekledi. Ancak bu yönde bir bağlantı bulunamadı.

Araştırmacılar sonraki aşamada yaklaşımı farklı toplum ortamlarında ve ultra işlenmiş gıda tüketimi gibi diğer alışkanlıklarda test etmek istiyor.

Wang, H2GO!'nun ilerleme sağlamak için büyük ölçekli politika veya çevresel değişiklikleri beklemek zorunda olmadıklarını göstermesini umut verici bulduğunu söyledi. Bu değişikliklerin önemli olduğunu belirten Wang, çocuklara ve ailelere mevcut ortamlarında daha sağlıklı seçimler yapmalarını sağlayacak araçların da sunulabileceğini ifade etti.

Kalsiyum kemiklere yapı ve güç kazandırıyor

Kalsiyum, kemiklere yapı ve güç kazandıran bir mineral olarak öne çıkıyor. D vitamini ise kemik gelişimini destekleyen bir hormon görevi görüyor.

The University of Texas Health Science Center Halk Sağlığı Fakültesi'nde toplum sağlığı eğitimi uzmanı Diana Guevara, MPH, RD, kalsiyumun kemiklere yapı ve güç kazandıran temel yapı taşı olduğunu belirtiyor.

Guevara, kalsiyumun vücudun diğer bölümlerinde de kullanıldığını, bu nedenle yeterli kalsiyum alınmadığında vücudun ihtiyacını kemiklerden karşılayabileceğini ifade ediyor. Bunun osteoporoz ve daha yüksek kırık riskiyle sonuçlanabileceğini söylüyor.

D vitamini kalsiyum emilimini kolaylaştırıyor

D vitamininin kemik sağlığındaki temel rolü, bağırsaklarda kalsiyum emilimini kolaylaştırmak. Missouri State University Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde beslenme ve diyetetik alanında klinik doçent olan Natalie Allen, RD, yeterli D vitamini olmadan kalsiyumun görevini gerektiği gibi yerine getiremeyeceğini belirtiyor.

Allen, kalsiyum ve D vitaminini birlikte almanın kalsiyumun kemikleri güçlendiren faydalarından yararlanmayı sağladığını ifade ediyor.

Araştırmalar, D vitamini ve kalsiyum takviyelerinin birlikte alınmasının, özellikle yaşlı yetişkinler ve menopoz sonrası kadınlarda, kemik mineral yoğunluğunu bu takviyelerden herhangi birinin tek başına kullanılmasına kıyasla daha fazla artırabildiğini gösteriyor.

Yetişkinlerin genel olarak günde 1.000-1.200 mg kalsiyuma ve 600-800 IU D vitaminine ihtiyacı bulunuyor. Ancak yaş, cilt tonu veya tıbbi durumlara bağlı olarak bazı kişilerin daha fazla D vitamini alması gerekebiliyor.

Kalsiyum ve D vitamini besinlerden alınabiliyor

Guevara, mümkün olduğunda besin öğelerinin öncelikle gıdalardan alınmasının daha iyi olduğunu belirtiyor. Gıdalardaki besin öğeleri vücut tarafından daha kolay emilip kullanılabiliyor.

Kalsiyum açısından zengin seçenekler arasında süt ürünleri, yapraklı yeşillikler ve kılçıklarıyla birlikte tüketilen sardalya ya da konserve somon gibi balıklar bulunuyor.

D vitamini içeren gıdalar arasında ise yağlı balıklar, yumurtalar, mantarlar ve D vitaminiyle zenginleştirilmiş süt yer alıyor.

Allen, bu gıdaların yalnızca az miktarda hormon içermesi nedeniyle D vitamininin besin kaynaklarının sınırlı olduğunu ve yeterli miktara ulaşmak için çoğu zaman takviyelere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.

Güneş ışığı, vücudun doğal olarak D vitamini üretmesine yardımcı olabiliyor. Ancak fazla güneşe maruz kalmak cilt kanseri gibi başka sağlık riskleri oluşturuyor.

Allen, konuma ve mevsime bağlı olarak haftada birkaç kez yaklaşık 10 ila 30 dakika güneşe maruz kalmanın bazı insanlar için yeterli olabileceğini söylüyor. Daha koyu cilt tonlarına sahip kişilerin aynı miktarda D vitamini üretebilmek için güneşte daha fazla zaman geçirmesi gerekebiliyor.

Takviye kullanmadan önce sağlık uzmanına danışılmalı

Zamanının çoğunu kapalı alanlarda geçiren veya cilt koruması için her gün güneş kremi kullanan kişiler için takviyeler, ihtiyaçları karşılamanın çoğu zaman daha güvenilir yolu olabiliyor.

Guevara, takviye kullanacak yetişkinlerin D vitamini için günlük üst sınırın 4.000 IU olduğunu bilmesi gerektiğini belirtiyor. D vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için vücutta depolanabiliyor ve zamanla birikebiliyor.

Yeni bir takviyeye başlamadan önce kişinin sağlık durumuna ve ihtiyaçlarına uygun seçeneği belirlemek için sağlık uzmanına danışılması gerekiyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nde Food and Drug Administration (FDA), besin takviyelerini reçeteli ilaçları düzenlediği şekilde denetlemiyor. Bu nedenle bazı takviye ürünleri etiketlerinde listelenen içerikleri barındırmayabiliyor.

Takviye seçerken National Sanitation Foundation (NSF), United States Pharmacopeia (USP) veya ConsumerLab gibi kuruluşlar tarafından bağımsız olarak test edilmiş ya da sertifikalandırılmış ürünlerin tercih edilmesi öneriliyor. Kişiselleştirilmiş yönlendirme için sağlık uzmanına, kayıtlı diyetisyen beslenme uzmanına (RD veya RDN) ya da eczacıya danışılması gerekiyor.

Mister Sparky Başkanı ve Operasyon Direktörü Steve Clemente, sıcak prizlerin her zaman tehlikeli olmadığını ancak göz ardı edilmemesi gerektiğini söylüyor. Normal cihaz kullanımı sırasında elektrik akımı hafif ısı oluşturabilir. Bu durum özellikle cihazlar şarj edilirken veya yüksek miktarda elektrik çeken büyük aletler çalışırken fark edilebilir.

Clemente, cihazlar ve aletler prizden çıkarıldıktan sonra priz sıcak kalıyorsa önlem alınması gerektiğini belirtiyor. Prizdeki ısıya renk değişimi, vızıltı, yanık kokusu veya kıvılcım eşlik ediyorsa duvarın arkasında ciddi bir elektrik sorunu bulunabilir.

Prizde hangi işaretler tehlikeye işaret eder

Şu belirtiler, sıcak bir prizin daha yakından incelenmesi gerektiğini gösteriyor:

Prizin kullanılmadığı hâlde sıcak kalması

Vızıltı sesi duyulması

Duvarın veya prizin çevresinde sararma ya da renk değişimi görülmesi

Yanık kokusu alınması

Kıvılcım görülmesi

Elektrik prizleri neden ısınır

Prizin ısınmasının birkaç nedeni olabilir. Prize takılı bir şarj cihazı veya elektronik alet çalışırken ısı üretebilir. Bunun yanı sıra tek bir prizden ya da devreden çok fazla cihaz elektrik çekiyor olabilir.

Clemente, daha endişe verici nedenler arasında gevşek veya hasarlı kabloları, hasarlı priz ya da anahtarı, devrede aşırı yük bulunmasını ve evin mevcut elektrik ihtiyacını karşılayacak şekilde tasarlanmamış bir elektrik sistemini sayıyor.

Özellikle eski evlerin daha yakından denetlenmesi gerekiyor. Eski elektrik sistemleri, günümüzde kullanılan elektronik cihazların ihtiyaçlarına göre tasarlanmamış olabilir.

Prizleri ve anahtarları düzenli aralıklarla kontrol etmek, beklenmedik bir sıcaklığı fark ederek olası elektrik sorunlarını erken tespit etmeye yardımcı olabilir.

Sıcak priz için ne yapılmalı

İlk olarak sıcak prize bağlı tüm cihazların fişini çekin ve prizin soğumasını bekleyin. Çoklu priz veya priz çoğaltıcı üzerinden birden fazla cihaz bağlıysa elektrik çeken cihazların sayısını azaltmak da yardımcı olabilir.

Cihazların fişi çekildikten sonra priz sıcak kalıyorsa ya da gevşek kablo, vızıltı, yanık kokusu veya renk değişimi gibi hasar belirtileri görülüyorsa lisanslı bir elektrikçi çağırılmalı.

Sorunu kendiniz gidermeye veya prizi onarmaya çalışmak yerine profesyonel yardım almak daha güvenli. Bu tür elektrik sorunları giderilmeden bırakılırsa elektrik yangınına yol açabilir.

Ünlü Türk hekimi İbn Sina'nın hekimliğin amacını, "sağlığı korumak ve kaybedildiğinde yeniden kazandırmak" olarak tarif ettiğini anlatan Memişoğlu, bu köklü birikimin kendilerine hatırlattığı sorumluluğu çağın bilimsel bilgileriyle geleceğe taşıdıklarını söyledi.

"Bizim medeniyetimizde su azizdir. İsraf, nimetin kıymetini bilmemektir. Emanet ise korunması gereken bir sorumluluktur. Bu anlayışla suyu korumayı, temiz havayı savunmayı ve iklim için harekete geçmeyi insanı yaşatma görevimizin bir parçası sayıyoruz." diyen Memişoğlu, "Sağlıklı İnsan, Sağlıklı Gezegen" derken bunu kastettiklerini dile getirdi.

COP31'deki görevlerinin bilimsel bilgiyi uygulanabilir kararlara, kararları insanların hayatında hissedilen sonuçlara dönüştürmek olduğuna dikkati çeken Memişoğlu, önceki konferanslarda güçlenen sağlık gündemini ve Belem Sağlık Eylem Planı'yla ortaya konulan birikimi daha ileriye taşımak gerektiğini vurguladı.

Memişoğlu, sağlığın iklim politikalarının merkezinde yer alması için çevre, enerji, tarım, ulaştırma, şehircilik ve sağlık alanlarında birlikte çalışmak gerektiğine dikkati çekerek, şunları kaydetti:

"Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadeleyi uzun vadeli hedefleri, ulusal stratejileri ve kurumlar arası çalışmalarıyla bir devlet politikası olarak ele almaktadır. Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın ortaya koyduğu 2053 net sıfır emisyon hedefi, bu yaklaşımın temel istikametidir. Ulusal azaltım ve uyum eylem planlarımızla bu hedefi sektörlerin sorumluluklarına ve uygulamalarına taşıyoruz. Saygıdeğer Emine Erdoğan Hanımefendi'nin öncülüğünde başlayan Sıfır Atık Hareketi de kaynakları koruma sorumluluğunu günlük hayatla buluşturan, uluslararası karşılık bulan önemli bir adımdır. Sağlık Bakanlığı olarak 2015 yılında yayımladığımız ulusal programla iklimin sağlık üzerindeki etkilerini sistemli biçimde ele aldık. Şimdi bu birikimi, hazırladığımız 2026-2030 İklim Değişikliği ve Sağlık Eylem Planı'yla geliştiriyoruz."

"ORTAK BİLGİ, YEREL İHTİYACA UYGUN UYGULAMALARA DÖNÜŞSÜN"

"Koruyan, Geliştiren ve Üreten Sağlık" anlayışının merkezinde insanı hastalık ortaya çıkmadan korumanın bulunduğunu ifade eden Memişoğlu, "İçme-kullanma sularından her yıl yaklaşık 175 bin numune alarak güvenli su için izleme çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Aşırı sıcaklara karşı hazırladığımız Sağlık Eylem Planı'yla meteorolojik uyarıları yerelde koruyucu sağlık önlemlerine dönüştürmeyi amaçlıyoruz. Hava kalitesi, meteoroloji ve sağlık verilerini birlikte değerlendiren dijital altyapımızı geliştiriyoruz." diye konuştu.

Memişoğlu, tehlikenin nerede büyüdüğünü, kimleri daha fazla etkileyebileceğini zamanında görmeyi ve harekete geçmeyi hedeflediklerini söyledi.

"Dinamik ve Dayanıklı Sağlık Sistemleri" yaklaşımını da bu anlayış üzerine kurduklarının altını çizen Memişoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

"Dinamik bir sağlık sistemi, değişen tehlikeyi erken fark eder, öğrenir ve önlemlerini günceller. Aynı zamanda sağlık tesislerimizin çevresel etkilerini azaltmak için çalışıyoruz. Enerjiyi ve suyu verimli kullanan, atığını azaltan, hizmet sürekliliğini güçlendiren yeşil hastane yaklaşımını yaygınlaştırıyoruz. COP31 kapsamında önerdiğimiz Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi'yle de ülkelerin bilgi ve tecrübelerini kalıcı bir işbirliğine dönüştürmeyi amaçlıyoruz. Bir ülkede geliştirilen başarılı bir çözüm, başka bir ülkede hayat kurtarabilsin istiyoruz. Her ülke aynı sorunu çözmek için yeniden zaman kaybetmesin. Ortak bilgi, yerel ihtiyaca uygun uygulamalara dönüşsün. Antalya'dan ayrılırken geride güçlü bir irade, işbirliği ve izlenebilir adımlar bırakmalıyız. Çocuklarımıza bırakacağımız miras, içebilecekleri su, soluyabilecekleri temiz hava ve güvenle yaşayabilecekleri bir dünya olsun."

DSÖ GENEL DİREKTÖRÜ GHEBREYESUS

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus da Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi önerisi için Sağlık Bakanı Memişoğlu'na teşekkür etti.

Ghebreyesus, iklim değişikliğinin birçok kişi için hala çok uzak bir tehdit olmasına rağmen atmosfer, kutuplar ve deniz seviyeleri üzerindeki etkisinin aşikar olduğuna dikkati çekti.

İklim değişikliğinin halihazırda hastalıklara yol açtığına, hizmetleri aksattığına ve sağlık çalışanlarını riske attığına işaret eden Ghebreyesus, "İklim değişikliğinin etkileri, artık gelecekte yaşanacak teorik riskler değil bugün burada şimdi yaşanacak tehditler bunlar." dedi.

Ghebreyesus, sağlık sistemlerinin bu darbe gelmeden önce hazır olması gerektiğini belirterek, tesislerin yüksek sıcaklık, kuraklık ve fırtına gibi durumlara karşı dirençli hale gelmesi ve sağlık çalışanlarının da donanımlı olması gerektiğini söyledi.

Enerji, ulaşım, gıda, su, konut ve şehir planlama gibi alanların da sağlığı şekillendirdiğini ve dolayısıyla yapılan planların bu konuları da kapsaması gerektiğini dile getiren Ghebreyesus, ülkelerin artık plandan uygulamaya geçmeleri gerektiğini vurguladı.

Ghebreyesus, iklim eyleminin sadece bir maliyet olmadığına işaret ederek bunun aynı zamanda daha sağlıklı kişilere, daha dayanıklı toplumlara ve ekonomilere yatırım olduğunu belirtti.

"Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi'nin" önemli bir çözüm önerisi olduğunu ifade eden Ghebreyesus, bu girişimin DSÖ'nün iklim ve sağlık konusunda yaptığı çalışmalarıyla da koordineli şekilde ilerlediğini anlattı.

Ghebreyesus, bu girişimin uygulamaya geçirilmesi için bir kanal olduğunu, gelecekteki COP'lara da zemin hazırlayacağını vurguladı.

DSÖ'DEN COP31 KAPSAMINDA LİDERLERE SAĞLIK ALANINDA "DAYANIKLILIĞA ÖNCELİK VERMELERİ" ÇAĞRISI

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından paylaşımda bulundu.

İklim değişikliğinin geleceğe dair tehdit olmadığını, şu anda yaşanmakta olan bir sağlık krizi olduğunu vurgulayan Ghebreyesus, "Antalya'daki COP31 Sağlık Günü'nde, dünya liderlerine sağlık alanında dayanıklılığa öncelik vermeleri çağrısında bulunuyoruz." ifadelerini kullandı.

Ghebreyesus, iklim dostu sağlık sistemlerine bugün yapılacak yatırımların, yarın milyonlarca hayatı kurtaracağını kaydetti.

Kurtulmuş, çok kutuplu sistemin gelişmesini dikkatle takip ettiklerini, bunun bölgeye ve Türkiye'ye getireceklerinin neler olabileceği konusunda fikirlerini oluşturduklarını söyledi.

Tek başına çok kutupluluğun dünyada yeni, adil bir düzenin tesisinde yeterli olmayacağının da farkında olduklarını ifade eden Kurtulmuş, "Bundan sonra uluslararası sistemde herhalde en çok tartışılması gereken hususlardan birisi uluslararası hukukun ilkelerinin neler olacağı ve şimdiye kadar yaşadığımız gelişmelerden çıkaracağımız derslerle yeni güç merkezlerinin nasıl kontrol altına alınabileceğidir. Mesele kimin, kimin yerine gelip güç merkezine oturduğu değil güçlerin nasıl sınırlanabildiği, hangi uluslararası hukuk çerçevesinde gücün insani bir hale dönüştürülebildiğidir. Dolayısıyla, bu meselenin bizim için bundan sonraki uluslararası sistemde hakkaniyet ve adalet arayışındaki en temel önceliklerimizden birisi olması kaçınılmazdır." diye konuştu.

"TÜRKİYE, SADECE SEYREDEN BİR ÜLKE ASLA OLAMAZ"

Türkiye'nin merkezinde bulunduğu coğrafyanın, dünyadaki gelişmelere ilave olarak apayrı yeni gelişmelerin de içinde olduğunu anlatan Kurtulmuş, "Hem bölgemizde yeni düzenin kurulması konusunda hem de küresel sistemin yeniden inşası sürecinde Türkiye sadece seyreden, sadece gelişmeleri takip eden, sadece gelişmelere karşı reaksiyon gösteren bir ülke asla olamaz. Mutlaka Türkiye, bu kadar önemli değişimlerin yaşandığı süreçte ve bölgede hem bölgesinin hem de dünyanın yeni gelişmelerinde yol gösterici fikirleri üreten, sorunlara çözüm üretmek için kendisini birinci derecede sorumlu ve yetkili hisseden bir ülkedir. Dolayısıyla, bu bölgedeki en ufak bir gelişmeden dahi Türkiye'nin sadece haberi olması değil Türkiye'nin bu gelişmelerde proaktif bir şekilde yer almasını öngören bir anlayış içerisinde hareket ediyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Kurtulmuş, Orta Doğu'da, emperyalist projelerin ortaya koyduğu siyaset fikirleriyle, paradigmalarıyla, ön kabulleriyle siyaset geliştirilemeyeceğinin altını çizerek, Orta Doğu'da halklar arasında yeni bir bölgesel barış ve bölgesel toplumsal sözleşme arayışının, bundan sonraki dönemin en temel dinamiklerinden biri olacağını vurguladı.

Ortak barış arayışı ve bölgenin silahlı çatışmalardan arındırılması konusunda Türkiye'nin çalışmalarına işaret eden Kurtulmuş, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Adına Türkiye Modeli diyebileceğimiz bir süreci başlattık ve bugüne kadar da fevkalade başarılı bir şekilde geldik. Şunu ifade etmek isterim ki mesele, sadece silahların bırakılmasından ya da sadece bir örgütün silahsızlanması ve kendini feshetmesinden ibaret bir süreç değildir. Mesele, esasına baktığımız zaman, bir asrı aşkın bir süredir emperyalistlerin bölgemizde dağıttığı halkların yeniden derlenmesi, toparlanması, bir arada, birlik içerisinde olmasının yolunu açmaktır. Bunun için iyi niyetle, samimiyetle ve devlet aklıyla yolumuza başladık ve büyük mesafeler aldık."

Kurtulmuş, Terörsüz Türkiye sürecinin, başka ülkelerle kıyaslandığında çok daha sağlıklı, çok daha hızlı bir şekilde geliştiğinin altını çizdi.

Başka ülkelerde 8-9 yılda gelinen noktaya Türkiye'nin iki yıl gibi sürede geldiğini ve daha atılacak adımların bulunduğunu söyleyen Kurtulmuş, "Bu sürecin, çatışma çözümleri konusunda dünyadaki birçok üniversitede, birçok araştırma merkezinde dikkatle ele alınan ve incelenen bir model olmasını temenni ediyorum." dedi.

TBMM Başkanı Kurtulmuş, Türkiye Modeli'nin dünyanın başka yerlerindeki çatışma çözümlerine ya da ortak toplumsal barış inşa etme çabalarına önemli katkılarının olabileceğine inandıklarını vurguladı.

Terörsüz Türkiye sürecinin, Türkiye'nin iç siyasi dinamikleriyle ortaya çıktığını belirten Kurtulmuş, "Açık konuşayım, Terörsüz Türkiye, başka ülkelerin başkentlerinde pişirilen bir proje olarak Türkiye siyasetinin ya da Türkiye kamuoyunun gündemine gelmiş bir proje değildir. Kendi tecrübemiz, Türkiye'de yaklaşık bir asrın yarısını işgal eden, terör dolayısıyla yaşanmış olan tecrübeler ve toplumsal birikimimiz, tarihsel tecrübemiz, kültürel birikimlerimiz esas alınmış, başkalarının değil bu milletin neye ihtiyacı olduğu fikrinden hareketle tamamıyla kendi dinamiklerimizden kaynaklanan bir süreç yönetilmiştir, yönetilmeye devam ediyor. Diyebiliriz ki Türkiye Modeli, bu özelliğiyle tamamıyla milli bir modeldir. İçeride bütün toplumsal kesimlerin farklı müzakereleri sonucu ortaya çıkmış, gelişmiş olan bir süreçtir." şeklinde konuştu.

Türkiye Modeli'nin, dar parti kalıpları içinde ele alınmayan, ülkenin milli menfaatlerini esas alan siyasal mesele olarak gündeme geldiğine işaret eden Kurtulmuş, şunları kaydetti:

"Türkiye'nin birinci asrını geride bıraktık. Türkiye Cumhuriyeti'nin birinci asrının şüphesiz, kime sorarsak soralım, en büyük sorunu terör meselesidir. Şimdi açıklıkla diyoruz ki Türkiye'nin en büyük meselesini ortadan kaldırmak için bir araya gelen bu irade, ortaya koyduğu bu projeyle de Cumhuriyet'in ikinci asrının en büyük projesine başlangıç vermiştir. Böylece ortaya konulan bu model aynı zamanda Cumhuriyet'in ikinci asrının da şüphesiz en büyük projesi olacaktır."

Kurtulmuş, Terörsüz Türkiye hedefinde üçüncü bir gözün bulunmadığını, millet adına süreci takip edenin TBMM ve milletin kurumları olduğunu vurguladı.

Şeffaf ve bütün toplum kesimleri tarafından izlenebilir, kontrol edilebilir anlayışla süreci yürüttüklerini belirten Kurtulmuş, TBMM'de kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun çalışmalarını anlattı.

Kurtulmuş, Türkiye'nin iç huzurunu komşularının huzurundan, selametinden, esenliğinden ayrı görmediklerini vurgulayarak, Terörsüz Türkiye hedefiyle terörsüz bir bölgenin oluşmasına da katkı sağladıklarını söyledi.

Bölgede barışın sağlanması açısından Suriye ve Irak'ta atılan adımlara dikkati çeken Kurtulmuş, sözlerine şöyle devam etti:

"Bu bölgede hiçbir ülkenin tek başına terörden kendisini kurtarması mümkün değildir. Yakın tarihimizde bölgenin terörle ağır imtihanı bunu bize öğretmiştir. Suriye'deki herhangi bir terör örgütünün doğrudan Lübnan'a ya da Irak'a etkilerini gayet iyi biliyoruz. Aynı şekilde Irak'taki bir terör örgütünün doğrudan Türkiye'ye etkilerinin neler olduğunu geçmişte büyük ve acı tecrübelerle yaşamış, öğrenmiş olduk. Dolayısıyla, hep beraber bölge olarak, hangi motivasyonla ortaya çıkarsa çıksın, ister etnik kökenli ister ideolojik kökenli ister dini kökenli olsun, devlet dışındaki kamu otoritesinin meşru silahlarının dışında hiçbir milis gücün elinde silah olmamasının bölge halklarının tamamının hayrına olduğunu ve bölgedeki bütün ülkelerin terörden uzaklaşmasının Türkiye'ye de diğer ülkelere de büyük katkı sağlayacağını biliyoruz. Dolayısıyla, iç huzurumuzun komşularımızın selametinden geçtiğini bilen bir anlayışla hareket ediyoruz. Terörsüz bölge derken sadece bunu bir hedef olarak değil aynı zamanda bir gereklilik olarak ortaya koyduğumuzun bir kere daha altını çizmek isterim."

"BU, BÜTÜN PARTİLERİN ORTAK BAŞARISIDIR"

Sürece başlarken "Türk'ün onurunu, Kürt'ün gururunu korumayan hiçbir teklif bu memlekette kalıcı barışı sağlayamaz." dediklerini anlatan Kurtulmuş, gelinen noktada en önemli meselelerden birisinin de Türk'ün ve Kürt'ün istikbalinin bir olduğunun artık kitleler tarafından anlaşılmaya başlanması olduğunu vurguladı.

Kurtulmuş, "Tarih boyunca aynı coğrafyada yan yana, akraba olarak yaşamış olan halkların bundan sonraki geleceklerinin de istikballerinin de birbirinden ayrılması mümkün değildir. Türk'ün, Kürt'ün, Arap'ın, Sünni'nin, Şii'nin, Müslüman'ın, gayrimüslimin, bu bölgede yaşayan herkesin kaderinin ortak olduğunu unutmamak gerekir. Eğer ortak bir toplumsal sözleşmeden bahsediyorsak, eğer ortak bir barış geleceğinden bahsediyorsak kaderlerimizin de geçmişimiz gibi ortak olduğunu anlamak ve buna göre hareket etmek durumundayız." ifadelerini kullandı.

TBMM Başkanı Kurtulmuş, Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonunun çalışmalarında "müzakereci demokrasi"nin ne olduğunun örnek şekilde ortaya konulduğunu belirtti.

Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'un 467 milletvekilinin imzasıyla kabul edilmesinin önemine dikkati çeken Kurtulmuş, şu değerlendirmelerde bulundu:

"467 milletvekilinin bir yasaya destek vermesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarihinde neredeyse hiç görülmemiş bir başarıdır. Bu, bütün siyasi partilerin ortak başarısıdır. Sadece bir siyasi partinin ya da birkaç siyasi partinin değil bu sürece katılan bütün siyasi partilerin ortak başarısıdır. Bundan dolayı sürece destek veren, başta siyasi partilerimizin genel başkanları ve yöneticileri olmak üzere, komisyona aktif bir şekilde katılan değerli arkadaşlarımız olmak üzere bütün Türkiye siyasetine canı yürekten teşekkür ediyorum, tebrik ediyorum.

467'nin de sadece bir sayı olmadığını, bir büyük anlam ifade ettiğini söylemek isterim. Bu, barışa, birlikte yaşamaya, huzur içerisinde yaşamaya, ekonomik gelişmeye, toplumsal bütünleşmeye duyulan güvenin ve buna duyulan hasretin de oylanmasıdır, bu istikamette verilen bir oydur. Dolayısıyla, 467 milletvekilimizin oyuyla açılan süreç, aslında bir kapının sonuna kadar açılmasıdır. Nasıl 'Orta Doğu'da, dünyada yeni bir düzen kurulacak.' diyorsak Orta Doğu'daki yeni düzenin kuruluşunda Türkiye'deki bu yasanın sağlamış olduğu imkanın fırsatlarından sonuna kadar istifade etmek zorundayız."

Her türlü fikrin görüşülebildiği ama fikir ve siyasi tartışmaların içine silahların, zorbalığın, baskının asla girmediği bir süreci sonuna kadar açtıklarını söyleyen Kurtulmuş, "Bu kapı, aslında Orta Doğu halklarının birlikteliğine açılan kapıdır. Bu kapı, Orta Doğu'da yeni bir düzeni kurmak için açılan bir kapıdır. Bu kapıdan istifade edeceğimizi ve bir daha bu kapıdan hiçbir emperyalist unsurun girmesine müsaade etmeyeceğimizi ümit ediyorum. Yeter artık... Yaklaşık 1,5 asırdır aramıza sokulan bu kadar fitnenin hiçbirisinin geçerli olmadığını acı tecrübelerle gördük. Artık birliğin, beraberliğin, kardeşliğin hakim olacağı bir düzeni mutlaka kuracağız. Bu anlamda da hem ülkelerimizin içerisinde hukukun, demokrasinin, çok sesliliğin yolunu, kapılarını açacağız, önündeki engelleri kaldıracağız hem de bölge ülkeleri arasında işbirliği ve dayanışmayı, birbirleriyle rakip olsalar bile, ortak projeler üzerinden birleştireceğiz." diye konuştu.

Kurtulmuş, "Terör ekonomisi" ya da "savaş ekonomisi" olarak adlandırılan ekonomik kayıplar yerine artık "barışın ekonomisi"ni tesis etmenin mümkün olduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bölgede çatışmanın ortadan kalkmasıyla birlikte tek tek şehirlerimiz, ilçelerimiz, köylerimiz yeni bir refah dalgasının konusu haline gelecektir. Sadece Irak'la gerçekleştirilecek olan Kalkınma Yolu Projesi'nin bile Türkiye'ye, Irak'a ve bölgedeki diğer halklara ne kadar büyük bir ekonomik kazanım sağlayacağı herhalde şüphesizdir. Böylesine önemli bir dönemin başında biz, Türkiye Modeli olarak ortaya koyduğumuz bu çabayı gerçekten bölgenin ve Türkiye'nin geleceğinin teminatı olarak görüyoruz. Cumhuriyet'imizin ikinci asrının en büyük projesi olarak telakki ediyoruz.

Bu konu sadece Türkiye ile ilgili değildir. Esas yapmaya çalıştığımız şey, bölgemizde yeniden derlenip toparlanmayı sağlamaktır. Dağıtılan parçalarımızı, un ufak hale getirilen bölge halklarını yeniden birlik, beraberlik, kardeşlik şemsiyesi altında buluşturabilmektir. Bu büyük iddiayla, bu büyük iradeyle yola çıktık, büyük mesafeler aldık. Ne yaparlarsa yapsınlar mutlaka ama mutlaka başaracağız ve bölge halklarımız refah ve huzur içerisinde kıyamete kadar yaşamaya devam edecek."

ORSAM Başkanı Kadir Temiz ve Oxford Üniversitesi Küresel Düzenler Programı Eş Direktörü ve Chatham House Kıdemli Araştırmacısı Galip Dalay'ın da konuşma yaptığı program, farklı başlıklardaki oturumlarla devam etti.

Uzmanların önerisi, olası bir "black sky event" senaryosuna hazırlık kapsamında geliyor. Bu terim, elektrik şebekesiyle diğer kritik altyapıların uzun süre çalışmadığı aşırı bir durumu tanımlıyor.

Kritik hizmetler aynı anda aksayabilir

Böyle bir kriz su teminini, kanalizasyon sistemlerini, elektronik ödemeleri, mağazaları, ulaşımı ve cep telefonu hizmetlerini etkileyebilir.

Britanya şebekesi daha önce ülke çapında bir elektrik kesintisi yaşamadı. Hükümet de belirli bir tehditten söz etmiyor. Buna rağmen vatandaşlardan en az 72 saatlik acil durumlar için temel ihtiyaç malzemelerini hazır bulundurmaları isteniyor.

FM radyo kesintide yayınını sürdürebilir

Telekomünikasyon ve veri merkezleri uzmanı Andrew White, LADbible'a yaptığı açıklamada, geniş çaplı bir ağ kesintisi yaşansa bile FM radyonun gelişmeleri aktarabileceğini söyledi.

White, 2015'te Lancaster'da yaşanan sel felaketini örnek gösterdi. Yaklaşık 61 bin 500 kişinin elektriksiz kaldığını belirten White, yerel radyo istasyonunun bir jeneratör yardımıyla yayınını sürdürdüğünü ifade etti.

Acil durum hazırlığında radyo dışında içme suyu, el feneri ve uzun süre dayanabilen gıdaların da bulundurulması öneriliyor.

Bergen Üniversitesi doktora öğrencisi Shay Cheetham liderliğindeki araştırma ekibi, Ağustos 2002 ile Eylül 2022 arasındaki uydu verilerini inceledi. Uzmanlar, Aqua uydusundaki MODIS cihazıyla elde edilen görüntülerin de yer aldığı üç bağımsız gözlem veri setini karşılaştırdı.

Analiz, plastik atıkların biriktiği bölgenin yakınlarında spektrumun mavi-yeşil bölümündeki ışık yansımasının arttığını ortaya koydu.

Mikroplastikler suyun optik özelliklerini etkiliyor

Bilgisayar modellemesi, renk değişiminin olası nedenini belirlemeye yardımcı oldu. Çapı 300 mikrometreden küçük plastik parçacıklarının deniz suyunun optik özelliklerini belirgin biçimde etkileyebileceği anlaşıldı.

Metreküp başına yaklaşık 5 miligram yoğunlukta mikroplastik bulunduğunda, 490 nanometre dalga boyundaki sinyal uydu sensörlerinin ayırt edebileceği seviyeye ulaşıyor.

Araştırmacılar, diğer olası açıklamaları sınamak için fitoplankton ve organik madde miktarındaki dalgalanmalar gibi doğal süreçlerin etkisini de inceledi. Mikroplastik içermeyen hesaplamalarda karakteristik mavi-yeşil parıltı yalnızca vakaların yüzde 3'ünde görüldü. Modele plastik parçacıklar eklendiğinde bu oran yüzde 13'e yükseldi.

Çöp yamasındaki atıkların temizlenmesi zor

Büyük Pasifik Çöp Yaması'ndaki kirliliğin boyutu önemini koruyor. Mevcut tahminlere göre bölgede toplam ağırlığı yaklaşık 100 bin ton olan 1,8 trilyon plastik parçası bulunuyor.

Mikroskobik parçacıkları sudan çıkarmak, büyük plastik atıkları temizlemekten çok daha zor.

Doğrudan ölçüm yapılması gerekiyor

Araştırmanın yazarları, elde edilen verilerin okyanus rengindeki değişim ile plastik kirliliği arasında doğrudan bağlantı bulunduğunu henüz kanıtlamadığını vurguladı.

Bu hipotezi doğrulamak için doğrudan çöp yaması bölgesinde ölçüm yapılması gerekiyor. Varsayım doğrulanırsa uydular, mikroplastiğin Dünya Okyanusu'ndaki yayılımını izlemek için önemli bir araç hâline gelebilir.

Vali Elban, patlamanın kazan değişimi çalışması sırasında tavan vincinin düşmesi sonucu meydana geldiğini belirterek, düşen malzemelerin ark ocağına düşmesiyle çelikhanede patlama yaşandığını söyledi. Elban, "İkisi hastanede olmak üzere, 8 tanesi de düşen malzemelerin çarpması ve altında kalması sonucu toplam 10 işçi kardeşimiz vefat ediyor. Hastanelerimizde 15 yaralımız var. 15 yaralımızın dördünün durumu biraz ağır, diğer 11 yaralımızın durumu daha hafif" dedi.

İDARİ VE ADLİ SORUŞTURMA BAŞLATILDI

Elban, konuyla ilgili hem Cumhuriyet Başsavcılığı hem bakanlıklar hem de valilik tarafından idari ve adli soruşturma yürütüldüğünü açıkladı. Fabrikanın bir üretim bandının değişimi sırasında olayın meydana gelmesi nedeniyle, o bölgede normalde 300'ün üzerinde olan çalışan sayısının yaklaşık 200 civarında olduğunun ifade edildiğini kaydetti.

ARAMA KURTARMA ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR

Arama ve kurtarma çalışmalarının büyük ölçüde sona ermek üzere olduğunu belirten Vali Elban, sahanın büyük olması ve çok fazla malzeme bulunması nedeniyle titizlikle son noktaya kadar aramaların süreceğini söyledi. Elban, "Tüm vefat eden kardeşlerimize Yüce Rabbim'den rahmet diliyorum. Yaralı kardeşlerimize acil şifalar diliyorum. Vefat eden kardeşlerimizin ailelerine ve milletimize başsağlığı diliyorum" ifadelerini kullandı.

ENKAZ ALTINDA 4 KİŞİNİN OLDUĞU DEĞERLENDİRİLİYOR

Adli sürecin devam ettiğini belirten Vali Elban, idari sürecin de bakanlıklar tarafından başlatıldığını kaydetti. Cumhuriyet savcılarından gözaltıyla ilgili henüz bilgi gelmediğini ancak bunun muhtemelen olacağını söyleyen Elban, "Enkaz altında 4 kişinin olduğunu değerlendiriyoruz. Çalışmalar devam ediyor. O kişilerle ilgili durum netleşinceye kadar arama kurtarma çalışmalarımız devam edecek" dedi.

Vardiyada daha az işçi bulunduğunun değerlendirildiğini belirten Elban, üretim olmadığı için kazan değişimi sırasında normalde 300'ün üzerinde çalışan bulunan hatta yaklaşık 200 civarında çalışan olduğunu söyledi. Elban, o an demir çelik üretimi yapılmadığını ancak düşen malzemelerin doğal gaz hattına çarpması sonucu patlamanın meydana geldiğini vurguladı.

BAKANLAR BÖLGEYE GELİYOR

4 ağır yaralının İzmir'deki hastanelere sevk edildiğini kaydeden Vali Elban, "11 tanesi burada. Arkadaşlarımız değerlendirmesini yapıyor, 3 hastamızı daha sevk edebiliriz ama onların durumu ağır değil çok şükür. Çalışma Bakanımız ve Enerji Bakanımız birlikte hareket ettiler Ankara'dan. Birazdan gelecekler. Onlardan kısa bir süre sonra da Sağlık Bakanımızın burada olmasını bekliyoruz" şeklinde konuştu.

Vali Elban, patlamanın yaşandığı anda kazan değişimi olduğu için üretimin olmadığını da sözlerine ekledi.

Konferansın "Baskı Altındaki Gıda Sistemleri: İlk Adımdan İtibaren Dayanıklılığın Güçlendirilmesi" başlıklı oturumunda "Baskı Altındaki Kırsal Tedarik Zincirleri Raporu"nun tanıtımı öncesinde konuşan Yumaklı, COP31 buluşmasının, gıda güvenliği ile iklim eylemi arasındaki bağı güçlendirmesine ve ortak çözümler geliştirilmesine katkı sunmasını diledi.

Yumaklı, halihazırda gıda sistemlerinin, iklim değişikliğinin etkileri, artan sıcaklıklar, kuraklık, sel ve diğer aşırı hava olayları gibi risklerle karşı karşıya olduğuna dikkati çekerek, şöyle konuştu:

"Dünyamız su kıtlığı, biyolojik çeşitlilik kaybı, jeopolitik gerilimler, ticarette yaşanan aksamalar ve girdi maliyetlerindeki dalgalanmalar gibi çok boyutlu risklerle karşı karşıyadır. Bu riskler yalnızca üretimi değil, hasat sonrası süreçleri, depolamayı, taşımacılığı, pazarlara erişimi ve tüketicilerin gıdaya ulaşabilirliğini de etkilemektedir. Şokların etkisi, özellikle küçük ölçekli üreticiler ve kırılgan topluluklar üzerinde daha ağır hissedilmektedir. Bu nedenle, dayanıklılığı yalnızca krizlere müdahale kapasitesi olarak değil, riskleri önceden öngörme, etkilerini azaltma ve hızla toparlanma becerisi olarak ele almalıyız. Su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, iklime uyumlu üretim uygulamaları, tarımsal üretim planlaması, erken uyarı ve risk yönetimi mekanizmaları, güçlü kırsal altyapı ve etkin bilgi paylaşımı, bu yaklaşımın temel unsurlarıdır."

"AMACIMIZ DOĞAL KAYNAKLARI GELECEK NESİLLERE AKTARABİLMEK"

Krizler patlak vermeden önce hazırlıklı olmanın ve harekete geçmenin önem taşıdığını vurgulayan Yumaklı, üreticilerin dayanıklılığının, suya erişim, uygun maliyetli girdiler, finansman ve sigorta imkanları ile pazarlara güvenilir bağlantılar gibi önceden atılan adımlarla belirlendiğini söyledi.

Yumaklı, bu unsurlar bir araya geldiğinde gıda üreticilerinin şoklar karşısında çok daha güçlü bir duruş sergilediğine dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"İklim risklerine karşı hazırlıklı olmak için bilimsel verilerden ve dijital teknolojilerden yararlanmayı, üreticilerimizin bilgiye ve uygun araçlara erişimini güçlendirmeyi ve kamu kurumları, araştırma kuruluşları, özel sektör ile uluslararası ortaklar arasındaki işbirliğini geliştirmeyi gerekli görüyoruz. Amacımız, üretimin devamlılığını ve çiftçilerimizin geçim kaynaklarını korurken doğal kaynakları gelecek nesillere aktarabilmektir."

"GIDA ARZININ SÜREKLİLİĞİNİ GÜÇLENDİREN SOMUT ADIMLARI ÇOĞALTMALIYIZ"

COP zirvelerinin bu hedefleri ortak bir gündem etrafında buluşturmak için önemli olduğuna işaret eden Yumaklı, "COP31'in işbirliği ve uygulama yaklaşımı, taahhütleri sahada uygulanabilir çözümlere dönüştürmek, iklim finansmanını ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirmek ve ülkeler arasında bilgi ile deneyim paylaşımını hızlandırmak bakımından değer taşımaktadır." dedi.

Yumaklı, dayanıklı gıda sistemlerinin bütün tarafların ortak sorumluluğu olduğunu belirterek, şu değerlendirmede bulundu:

"Hiçbir ülke bu sınamaları tek başına aşamaz. IFAD (BM Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu) ve diğer uluslararası ortaklarımızla birlikte, üreticileri destekleyen, doğal kaynakları koruyan ve krizler karşısında gıda arzının sürekliliğini güçlendiren somut adımları çoğaltmalıyız. Bu düşüncelerle raporun lansmanının verimli tartışmalara ve güçlü ortaklıklara vesile olmasını diliyor, emeği geçen herkese teşekkür ediyorum."

İKLİM DİRENCİ YATIRIMLARI TARIMSAL GELİR KAYIPLARININ BEŞTE BİRİNİ ÖNLEYEBİLİR

IFAD Başkanı Alvaro Lario da iklim değişikliği ve piyasa şoklarına karşı kırsal toplulukların dayanıklılığını artırmak için finansman, girdi desteği ve pazara erişim imkanlarının birlikte sunulması gerektiğini söyledi.

Lario, COP31 kapsamında tanıtılan raporun, bu bütünleşik yaklaşımın özel sektör ve piyasa şoklarının eş zamanlı yaşandığı durumlarda net tarımsal gelir kayıplarının yaklaşık beşte birini önleyebildiğini ortaya koyduğunu bildirdi.

Küçük ölçekli tarımsal yatırımların toplam iklim finansmanının yüzde 1'inden daha azını aldığına dikkati çeken Lario, şunları kaydetti:

"İklim değişikliğine uyum yatırımları, toplam yatırım portföyümüzün yarısından fazlasını oluşturuyor. Örneğin Türkiye'de bir havza geliştirme projesi kapsamında finansman, güneş enerjisiyle çalışan sulama sistemleri, daha iyi işleme imkanları ve pazara erişimin güçlendirilmesi gibi unsurları bir araya getirerek nasıl birlikte çalışabileceğimizi görüyoruz. Proje, yaklaşık 25 bin hanenin gelirini yüzde 41, verimliliğini ise yüzde 50'den fazla artırdı. Üreticiler, kırsal işletmeler ve yerel topluluklar ihtiyaç duydukları kaynaklara, pazarlara ve hizmetlere sahip olduğunda elde edilen sonuçlar dayanıklılığın çok ötesine geçiyor. Gıda güvenliğini güçlendirerek, istihdam yaratarak ve kırsal büyümeyi destekleyerek daha dayanıklı ekonomiler oluşturmak için kolektif olarak böyle çalışabiliriz."

"Günümüzde artan jeopolitik gerilimler ve teknolojide sertleşen rekabet tarih boyunca inşa ettiğimiz işbirliği köprülerinin kıymetini bizlere hatırlatıyor." diyen Kacır, küresel sistemin, karşılıklı kazanımları, diyaloğu ve uzun vadeli ortaklıkları esas alan bir anlayışa bugün her zamankinden daha fazla ihtiyacının var olduğunu ifade etti.

Bakan Kacır, şöyle devam etti:

"Biz inanıyoruz ki uluslararası rekabet adil bir zeminde ve kural bazlı ticaret sistemi içinde sürmelidir ve işbirliklerinin güçlenmesine mani olmamalıdır. Tekno kutuplaşma değil, diyalog ve işbirliği esas alınmalı, yapay zeka ve yenilikçi teknolojiler insanlığın ortak yararına, kapsayıcı bir anlayışla geliştirilmelidir. Türkiye olarak, Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ile Çin Devlet Başkanı Sayın Şi Cinping'in ortak iradesi doğrultusunda, Çin ile ilişkilerimizi ileriye taşıma kararlılığındayız. Cumhurbaşkanımızın liderliğinde ülkemizde inşa ettiğimiz üretim ve teknoloji geliştirme altyapısı, işbirliğimizi daha dengeli ve sürdürülebilir bir zeminde ilerletmemize imkan tanıyor. Ticari araç, otobüs, beyaz eşya, güneş paneli, çelik, ferrokrom, ahşap levha ve çimento üretiminde Avrupa'da lideriz. Alüminyum, seramik, plastik mamul, motorlu taşıt ve rüzgar türbinlerinde Avrupa'nın önde gelen üreticileri arasındayız."

Türkiye'nin bugün Çin'den sonra Orta Avrupa'ya kadar uzanan geniş kuşakta ürün ve pazar çeşitliliği bakımından en önde gelen ihracatçı ülke olduğunu belirten Kacır, "2000'li yıllardan itibaren 25 misline çıkardığımız AR-GE harcamalarıyla inovasyon kabiliyetlerimizi geliştirdik, Milli Teknoloji Hamlesi'ni harekete geçirdik. Sanayi katma değerimizi 41 milyar dolardan 259 milyar dolara yükselttik. Yüksek teknoloji alanlarında yeni yatırımları harekete geçirecek programları devreye alıyoruz. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı'yla, ileri teknoloji üretimini artıracak yatırımlara nitelikli destekler sağlıyoruz." dedi.

"NÜKLEER ENERJİDE 10 BİN MEGAVAT KAPASİTE OLUŞTURACAĞIZ"

Kacır, "2030 yılına dek 30 milyar dolar destek sunarak, batarya, elektrikli araç, güneş hücresi, rüzgar türbinleri, çip, savunma teknolojileri, veri merkezleri, yapay zeka, endüstriyel robotik üretimi gibi alanlara ve büyük ölçekli AR-GE merkezi kurulumuna yönelik program çağrılarımız, Türkiye'yi küresel inovasyon liginde daha üst sıralara taşıyacak." değerlendirmesinde bulundu.

Geçen yıl yürürlüğe koydukları katma değerli yatırımlara odaklanan yeni teşvik sistemi ve Merkez Bankası ile yürütülen 750 milyar lira hacme sahip Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı'yla da yüksek teknoloji yatırımlarına geniş imkanlar sağladıklarını anlatan Kacır, "Sanayi kapasitemizi büyütürken yeşil dönüşümü rekabet gücümüzü tahkim eden bir kalkınma hamlesine dönüştürme çabasındayız. İmalat sanayimizin sürdürülebilirlik odaklı dönüşümünü hızlandırmak üzere Yeşil Dönüşüm Programı'nı hayata geçirdik." diye konuştu.

Kacır, demir-çelik, alüminyum, gübre, çimento gibi emisyon yoğun sektörler başta olmak üzere imalat sanayisinde 2053 net sıfır hedeflerine yönelik dönüşüm yatırımlarını hızlandırdıklarını anlatarak, Dünya Bankası ile yürütülen projelerle 1 milyar doların üzerinde finansmanı sanayicilere, KOBİ'lere ve yeşil teknoloji girişimlerine sağladıklarını söyledi.

Türkiye Sanayi Karbonsuzlaştırma Yatırım Platformu ile sanayinin yeşil dönüşüm yatırımlarına 2030'a kadar 5 milyar avroluk uluslararası finansman sağlama yolunda önemli bir adım attıklarını ifade eden Kacır, bu platformu yeni uluslararası finansman kuruluşlarıyla genişletmeye devam edeceklerini bildirdi.

Bakan Kacır, 2040'a kadar elektrikli ve hibrit araç sayısını 1 milyon 400 binden 20 milyona çıkaracaklarını belirterek, güneş ve rüzgar enerjisinin kurulu gücünü 43 gigavattan 175 gigavata yükselteceklerini ifade etti.

Depolamalı santrallerde 140 gigavatsaat batarya kapasitesi kuracaklarını anlatan Kacır, "Nükleer enerjide 10 bin megavat kapasite oluşturacağız. COP31 ev sahipliğimiz yeşil dönüşüm hedeflerimizi yeni somut yatırımlara dönüştürmek ve bu alandaki uluslararası işbirliklerimizi güçlendirmek adına önemli fırsatlar sunacak." dedi.

"ULAŞTIRMANIN TÜM MODLARINDAKİ YATIRIMLARIMIZ PAZARLARA UYGUN MALİYETLİ ERİŞİM İMKANI SUNUYOR"

Kacır, Türkiye'nin yatırımcıların ihtiyaç duyduğu güvenilir ve öngörülebilir iş ortamını sağlayan bir ülke olduğuna dikkati çekerek, "86 milyonluk nüfusumuz ve 18 bin doların üzerindeki kişi başına milli gelirimizle hem geniş bir iç pazarın dinamizmini hem de güçlü bir üretim ve ihracat kapasitesini yatırımcılara sunuyoruz. Üyesi olduğumuz Gümrük Birliği ve geniş serbest ticaret anlaşmaları ağımızla yatırımcılara 1 milyarı aşkın nüfusa doğrudan erişim imkanı sağlıyoruz." şeklinde konuştu.

Türkiye'nin Avrupa'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olduğunu vurgulayan Kacır, "Pek çok Avrupa ülkesinden 10-15 yaş daha genç bir nüfusa sahibiz. Coğrafi konumumuz ve ulaştırmanın tüm modlarındaki yatırımlarımız, müteşebbislere pazarlara hızlı ve uygun maliyetli erişim imkanı sunuyor." dedi.

Kacır, sanayinin geleceğini, lojistik bağlantıları ve altyapı ihtiyaçlarını göz önüne alarak planladıklarını anlatarak, Sanayi Alanları Master Planı'yla ülkede dört yeni sanayi koridoru oluşturduklarını ve mega endüstriyel bölgeler olarak tasarlanan yeni yatırım alanlarının, döngüsel ekonomi ve yeşil üretimi esas alacağını ifade etti.

Kalkınma Yolu, Zengezur Koridoru ve Kuzey Marmara Demiryolu geçişleriyle birlikte Türkiye'nin yakalayacağı yeni bağlantısallık fırsatlarının, sanayi alanlarının dünyaya açılmasına ve üretim-ihracat zincirinin oluşmasına katkı sunacağını anlatan Kacır, "Orta Koridor'un kilit ülkesi Türkiye yeni pazarlara açılmak isteyen Çinli yatırımcılar için cazip fırsatlar sunuyor. Türkiye ile Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması yatırımcılar için sağlam bir hukuki güvence." diye konuştu.

"KARŞILIKLI FAYDA VE KAZAN-KAZAN ANLAYIŞIYLA HAREKET ETMEYİ SÜRDÜRECEĞİZ"

Bakan Kacır, geçen yıl Pekin'de ilk toplantısı gerçekleştirilen Türkiye–Çin Yatırım İstişare Komitesi'nin yeni işbirliklerinin tesisi için etkin bir platform olduğuna dikkati çekerek, şöyle devam etti:

"Çin markalarının yeşil teknolojilerdeki başarılarını takdir ediyoruz. Çinli dostlarımızla, yüksek teknoloji ve katma değer odaklı projeleri hayata geçirmeye hazırız. Yeni enerjili araçlar ve mobilite teknolojileri, batarya, güneş enerjisi ve biyoekonomi gibi alanlarda işbirliğimizi güçlendirebiliriz. Uluslararası yatırımlardan sorumlu bakanlık olarak, ülkemize değer katacak yatırımların her aşamasında destekleyici olmaya devam edeceğiz. Fikir ayrılığımız olan alanlar varsa bunları doğrudan iletişim yoluyla, dürüst ve samimi bir yaklaşımla çözüme kavuşturmak için çalışmayı, karşılıklı fayda ve kazan-kazan anlayışıyla hareket etmeyi sürdüreceğiz."

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in davetine icabetle Şuşa'yı ziyaret ettiklerini belirten Erdoğan, Azerbaycan'ın Zafer Günü'nü tebrik etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, bugün idrak edilen Devlet Bayrak Günü dolayısıyla da Azerbaycan'ı kutlayarak, geçen yıl Zafer Günü'nün 5. yıl dönümü kapsamında Bakü'de düzenlenen geçit törenine de katıldıklarını hatırlattı.

Erdoğan, Şuşa ziyaretinde Azerbaycan'la dayanışmalarını bir kez daha ortaya koyduklarını ve birlik beraberlik mesajı verdiklerini belirtti.

Türkiye ile Azerbaycan'ın kopmaz bağlarla birbirine bağlı iki kardeş ülke olduğunu vurgulayan Erdoğan, "Fitne odaklarına rağmen işbirliğimizi enerji, ulaştırma ve altyapı başta olmak üzere birçok stratejik alanda mega projelerle taçlandırdık." ifadesini kullandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, yeni adımlarla iki ülke arasındaki dayanışmayı daha da güçlendirmeyi hedeflediklerini belirterek, şöyle devam etti:

"Bütün bu hususları İlham kardeşimle yaptığım görüşmede değerlendirdik. Kendisiyle ayrıca son bölgesel gelişmeleri de konuştuk. Ziyaretim sırasında İlham kardeşimin liderliğinde Karabağ'da yürütülen kalkınma hamlelerine bizzat şahit oldum. Türkiye olarak azatlığında olduğu gibi Karabağ'ın inkişafı için de elimizden gelen her türlü desteği veriyoruz. Türkiye-Azerbaycan Uluslararası Ormancılık Eğitim Merkezi ve Fidanlık Tesisi'ni Karabağ'a kazandırmaktan memnuniyet duyduk. İnşallah önümüzdeki yıl da 40 dersliği, iki laboratuvarı ve kütüphanesiyle örnek bir eser olacak okulumuzun açılışını yapmayı planlıyoruz. Türkiye ve Azerbaycan olarak bizler sevinçte de kederde de tek yürek, tek bilek olan, her türlü zorluğa birlikte göğüs geren iki kardeş devletiz. Aramızdaki muhabbete, dayanışmaya ve kardeşliğe Allah'ın izniyle kimse gölge düşüremez. Bugünkü ziyaretimizde bu gerçeği bir kez daha tüm dünyaya gösterdik. Ziyaretimizin Türkiye-Azerbaycan kardeşliği ve dayanışması için hayırlara vesile olmasını diliyor, nazik ev sahipliği için İlham kardeşime bir kez daha teşekkür ediyorum."

TÜRKİYE-AZERBAYCAN İLİŞKİLERİNE YÖNELİK SPEKÜLASYONLAR

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerine yönelik yapılan spekülasyonları da değerlendirerek, Karabağ'daki anmada "bir millet, iki devlet" anlayışıyla hareket eden iki ülkenin dayanışmasının görüldüğünü söyledi.

"İlham Aliyev kardeşimle samimi bir şekilde kucaklaştık, hasret giderdik. Türkiye ile Azerbaycan arasında ayrılık arayanlar beyhude bir çabanın içerisindedir" diyen Erdoğan, Türkiye ile Azerbaycan arasında tam bir dayanışma, kader ortaklığı ve kardeşlik hukuku olduğunu vurguladı.

Erdoğan, bölgede ve dünyada Türk'ün güçlü sesini birlikte yükselteceklerini ve müreffeh geleceği birlikte inşa edeceklerini belirterek, "Bizim aramıza mesafe koymaya çalışanlar milletlerimizin birbirine olan muhabbetini, tarihi bağlarını ve sarsılmaz iradesini hesaba katmıyor. Türkiye ve Azerbaycan inşallah bundan sonra da bölgesinin huzuru, istikrarı ve refahı için omuz omuza yürümeye devam edecektir." diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kardeşliğimizi zayıflatmak isteyenler emellerine asla ulaşamayacak

"KARDEŞLİK HARCIYLA BİRBİRİMİZE SIKI SIKIYA BAĞLIYIZ"

Türkiye ile Azerbaycan birlikteliğinin her şeyden önce birilerini rahatsız ettiğine dikkati çeken Erdoğan, Türkiye, Azerbaycan ve diğer Türk devletlerinin birlikte hareket ettiğinde, hangi adımları atabildiğini görmek için tarihe bakmanın yeterli olduğunu dile getirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Biz farklı devletleriz. Bütün bunlarla beraber farklı kurumsal yapılara sahibiz. Ama aynı zamanda, kardeşlik harcıyla birbirimize sıkı sıkıya bağlıyız. Bu harç bizleri ayakta tutan, güçlü kılan en önemli unsurdur." sözlerini sarf etti.

Bu kardeşliğin ortak tarihin, ortak kültürün ve gelecek nesillere bırakacakları büyük mirasın en sağlam teminatlarından biri olduğunun altını çizen Erdoğan, "Bunu yıpratmadan bizi yıkamayacaklarını anlayanlar, birliğimizi ve beraberliğimizi zedelemeye çalışabilir. Özellikle bu tür oyunlara karşı dikkatli olmalı, uyanık davranmalıyız." değerlendirmesinde bulundu.

Dezenformasyona itibar edilmemesi ve her meselede doğrudan, samimi ve açık iletişim kanallarının işletilmesinin gerekliliğine işaret eden Erdoğan, "Ankara'da Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'nde de konuya 'Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz' diyerek özellikle vurgu yaptım. Çünkü bize ayrılık değil, birlik yaraşır, beraberlik yaraşır." görüşünü paylaştı.

ABD VE İRAN

ABD ve İran arasındaki gerilimle ilgili de değerlendirmede bulunan Erdoğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"İran'a yönelik yeni bir saldırı dalgasının başlatılmasını ve bölgemizin daha fazla istikrarsızlığa sürüklenmesini istemiyoruz. Sorunların diyalog ve diplomasi yoluyla çözümünün mümkün olduğunu her fırsatta dile getiriyoruz. Maalesef yeniden olumsuz yönde bir hareketlenmeden söz edebiliriz. Bunu engelleyebilmek için elimizden geleni yapmaktayız. Amerikan Başkanı Sayın Trump'la bu konuları görüştüm ve çekincelerimizi anlattım. Barış ve diplomasi kapısını açmak için devreye girmeye hazır olduğumuzu taraflara ilettik."

Sağduyunun hakim olmasını umduklarını belirten Erdoğan, daha fazla çatışmanın, bölge için daha fazla kayıptan başka bir anlama gelmediğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, savaşın ortaya çıkardığı faturayı yalnızca çatışan tarafların ödemediğini, Türkiye'den Körfez ülkelerine, Irak'tan Suriye'ye, Avrupa'dan Asya'ya kadar çok geniş bir coğrafyanın bu gelişmelerden etkilendiğini kaydetti.

Bir gazeteci, Cumhurbaşkanı Erdoğan'a 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de ABD, Ukrayna ve Rusya temsilcilerinin bir araya gelmesinin beklendiğini hatırlatarak, "Bu kritik görüşme öncesinde Sayın Putin'le bir görüşmeniz, bir temasınız olacak mı, Abu Dabi'deki müzakerelerden nasıl bir sonuç bekliyorsunuz? Çünkü Zelenskiy ile yakın zamanda görüştünüz. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın sona erdirilmesi konusunda yeni bir aşamaya geçilebilir mi?" sorularını yöneltti.

"Biz, bu savaşın sona ermesi için yoğun çaba sarf ediyoruz. Sayın Trump'ın da gayretlerini takdirle takip ediyor ve destekliyoruz." diyen Erdoğan, Türkiye'nin bu savaşın başından itibaren çözümden ve barıştan yana tutumunu her türlü tepkiye rağmen gösterdiğini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, sözlerine şöyle devam etti:

"Savaşan iki devletle ilişkilerimizi ve temaslarımızı sürdürmemize geçmişte Avrupa'dan gelen tepkileri hatırlayın. Bizi yaptırımları delmekle itham eden söylemlerden tutun, uyumsuzlukla suçlamaya varıncaya kadar birçok eleştiriyi biz bu arada göğüsledik. Dedik ki: 'Biz bu meselede adil bir barışın tarafındayız.' Hakkaniyetli tavrımızın isabeti bugün daha görünür durumda. Bugün de 'Artık bu kan durmalı.' diyoruz. Türkiye, taşın altına elini koyduğunu defalarca kanıtladı. Sayın Putin ile bu konuları defalarca konuştuk ama yine konuşacağız. Sayın Zelenskiy ile malum geçtiğimiz hafta konuştuk, yine konuşacağız. Sayın Trump ile Avrupalı liderlerle, konunun tüm taraflarıyla temas halindeyiz. İstanbul'da kurduğumuz müzakere zemini, tahıl koridoru girişimimiz ve esir takaslarında üstlendiğimiz rol, Türkiye'nin barış için anahtar konumunu göstermesi bakımından emsalsiz bir örnektir. Türkiye olarak gerektiğinde yeniden İstanbul'u müzakerelerin merkezi yapmaya, insan odaklı diplomasiyi tüm enstrümanlarıyla kullanmaya hazırız. Biz, umutluyuz. Barış için çok daha ümitvarız."

- "İklim sorunu hem bugünün hem tedbir alınmazsa daha ağırlaşmış haliyle yarının sorunudur"

Erdoğan, başka bir gazetecinin Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı COP31'den neler beklediğine ilişkin sorusu üzerine, COP31'in Türkiye'nin bu konudaki vizyonunun geniş kitlelerce daha iyi anlaşılacağı bir zemin olacağı yanıtını verdi.

Hiçbir konuya "-mış gibi" yaklaşmadıklarını vurgulayan Erdoğan, şunları kaydetti:

"Biz, bir soruna eğildiysek onun somut, sürdürülebilir çözümlerini üretir ve yol haritamızı ortaya koyarız. İklim sorunu hem bugünün hem tedbir alınmazsa daha ağırlaşmış haliyle yarının sorunudur. Unutmayalım, dünya bizim evimiz ve onu kirletmeye hakkımız yok. Antalya'da insanlığın ortak geleceğini güvence altına alacak en somut adımları konuşacağız. COP31'de sadece liderleri bir araya getirmiyor, konuşmalar yaparak bildiri yayımlamıyoruz. Bizim hedefimiz, bu zirveyi somut sonuçların üretildiği, ülkelerin taahhütlerini uygulamaya dönüştürdüğü bir platform haline getirmek çünkü artık kağıt üzerinde kalacak sözlerin değil harekete geçmenin vaktidir. 'İklim adaleti' dediğimiz meseleye önem veriyoruz. Her alanda farkındalığı artırmaktan yeşil sanayileşmeye, dirençli şehirlerden iklim uygulamalarına birçok başlık gündemimizde yer alacak."

"KIBRIS MESELESİ, ADALET YERİNİ BULUNCAYA KADAR TAKİP EDECEĞİMİZ BİR MİLLİ DAVADIR"

Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi'nde ve birçok uluslararası zeminde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin tanınması ve desteklenmesine ilişkin mesaj ve çağrılar hatırlatılarak Türkiye'nin yakın zamandaki beklentilerinin ve yeni dönemde bu hususta atılabilecek adımların ne olduğunun sorulması üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Biz, Kıbrıs Türk halkını asla yalnız ve çaresiz bırakmayız. Bunu bütün dünya böyle bilmeli ve ezberlemelidir. Kıbrıs davası, bizim için yalnızca bir dış politika meselesi değildir. Kıbrıs'ta çözümsüzlüğü çözüm olarak görmüyoruz ve iki devletli çözümün arkasında duruyoruz. Kıbrıs konusundaki duruşumuz da son derece açık ve net. Artık Ada'da iki ayrı halkın, iki ayrı devletin bulunduğu gerçeğinin kabul edilmesi gerekiyor. Defalarca denenmiş ve çeşitli oyunlarla her defasında akamete uğramış modeller, zaman ve enerji kaybıdır. Dost ve kardeşlerimiz başta olmak üzere tüm devletleri Kıbrıs Adası'nda kalıcı barışa destek olmak için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanımaya, onlarla siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet ediyorum. Birleşmiş Milletler kürsüsünden de söylediğim gibi Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsü tescil edilmeli, maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyon artık son bulmalıdır."

Erdoğan, yeni dönemde de aynı çağrı çerçevesinde adımlar atmaya devam edeceklerinin altını çizerek, "Uluslararası platformlarda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin yanında durmaya devam edeceğiz. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin görünürlüğünü artıracak adımlar ve projeler devam edecek. Kıbrıs meselesi, adalet yerini buluncaya kadar takip edeceğimiz bir milli davadır. Artık herkes bunu böyle bilmelidir." diye konuştu.

TERÖRSÜZ TÜRKİYE

"Terörsüz Türkiye, terörsüz bölge sürecinde gelinen aşamaya ilişkin bir soru yöneltmek istiyorum. Elbette tespit ve teyit sonrasında bir Milli Güvenlik Kurulu kararı sürecin yol haritasında. Bugün itibarıyla hangi aşamadayız? Milli Güvenlik Kurulu kararının olgunlaşabileceği, kamuoyuyla paylaşılabileceği aşamaya ne zaman gelebileceğini düşünüyorsunuz?" şeklindeki soru üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

"Her şeyden önce bu konuda kimse tereddüt etmesin. Hiç kimsenin endişesi olmasın. Biz, hem Cumhur İttifakı hem de devlet olarak Terörsüz Türkiye sürecine sadece elimizi değil aynı zamanda vücudumuzu koyduk. Milletimiz ve devletimiz, yarım asrına mal olan terör meselesini çözmek için kararını vermiş, yol haritasını belirlemiş ve harekete geçmiştir. Bundan geriye dönüş olmayacaktır. Örgütün bütün unsurlarıyla fesih sürecini tamamlaması, elindeki silahları eksiksiz şekilde teslim etmesi ve bu durumun devletimizin ilgili kurumları tarafından somut biçimde tespit ve teyit edilmesi öncelikli konumuz. Saha boş değildir. Her adım, her hamle devletimizin ilgili kurumlarınca ve hükümetimizce yakından takip edilmektedir. Mağaralar belli bir plan dahilinde boşaltılıyor. Bu, aynen devam edecek."

İzleme Komisyonunun da kısa sürede kurulacağına inandığını vurgulayan Erdoğan, "Cumhurbaşkanı Yardımcımız Cevdet Bey'in başkanlığındaki komisyon da çalışmalarını sürdürüyor. Alt komisyon da yakında çalışmaya başlayacak." dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Terörsüz Türkiye sürecinin buraya kadar sorunsuz geleceğini düşünmeyenlerin olduğunu belirterek, "Biz, bu konuda çok kararlı bir tutum içinde olduk. Kesin bir tarih vermekten ziyade sürecin sağlıklı, eksiksiz ve geri dönüşü olmayacak şekilde tamamlanmasına odaklanmış durumdayız. Latincede 'Yavaşça acele et.' anlamına gelen 'Festina lente' diye bir söz vardır. Biz de dikkatli ama seri hareket ediyor, Allah korusun, bir yol kazasına mahal vermek istemiyoruz. Temennimiz, çok uzak olmayan bir vadede teyit ve tespit aşamalarının tamamlanarak inşallah Milli Güvenlik Kurulu kararı aşamasına ulaşılmasıdır. Tüm çabamız bunun içindir." değerlendirmesinde bulundu.

Gen kazanımının başlıca mekanizmalarından birinin, bakterilerin çoğalmaya gerek kalmadan kalıtsal materyal alışverişi yapmasını sağlayan yatay DNA aktarımı olduğu görüldü. Tespit edilen gen kazanımı vakalarının yüzde 80 ila 90'ının bu yolla gerçekleştiği belirlendi. Bakterileri enfekte eden plazmitler ve virüsler de aktarımda rol aldı.

Biyoinformatik uzmanı Lenard Santo'nun uyarladığı evrimsel analiz yöntemleri, söz konusu değişimlerin görece yakın dönemde ortaya çıktığını gösterdi.

Farklı ülkelerden binlerce genom incelendi

Araştırmada, dokuz ülkede yaşayan 56 kişiden elde edilen 5981 bakteriyel genomdan oluşan bir koleksiyon kullanıldı. Koleksiyona, mikroorganizma kültürlerinden izole edilen 1841 yeni genom eklendi.

Bu materyal, Global Microbiome Conservancy uluslararası girişimi kapsamında Kamerun, Gana, Malezya, Nijerya ve Ruanda'dan 20 gönüllü tarafından sağlandı.

On bağırsak bakterisi türünün karşılaştırılması, endüstriyel yaşam tarzına sahip insanların vücudunda yaşayan suşların protein üretiminden sorumlu ortalama olarak daha fazla gene sahip olduğunu gösterdi. Sekiz türde belirlenen farklılıklar istatistiksel açıdan anlamlı bulundu.

Bazı genler yaşam koşullarıyla bağlantılı çıktı

İncelenen gen ailelerinin yaklaşık yüzde 5'inin insanların yaşam özellikleriyle bağlantı gösterdiği belirlendi. 1015 katılımcının örneklerinden elde edilen bakteriyel DNA'nın ek analizi, vakaların yüzde 83'ünde tespit edilen örüntülerin aynı yönde olduğunu ortaya koydu.

Araştırmacılar, farklı türlerde görülen genler arasında penisilin grubu antibiyotikleri parçalayabilen bir enzime ait geni de tespit etti.

Bununla birlikte, genetik değişimlerin belirli nedenini ortaya koymak henüz mümkün olmadı. Beslenme, ilaçlar, sanitasyon koşulları ve diğer faktörler bağırsak mikrobiyotasını aynı anda etkiliyor.

Bilim insanları, gen sayısındaki artışın bakterilere mutlaka avantaj sağladığını veya insan sağlığını etkilediğini de ileri süremiyor. Bu soruların yanıtlanması için kontrollü koşullarda yürütülecek ileri araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

Araştırmaya 21-64 yaşları arasında 196 kişi katıldı. Tüm katılımcılara prediyabet tanısı konulmuştu ve gece uykuları 6,5 saatten kısa sürüyordu. Gönüllüler sekiz hafta boyunca beslenme düzenini değiştirme, fiziksel aktiviteyi artırma ve stres yönetimi yöntemlerini öğrenme gibi yaşam tarzı önerileri aldı.

Erken uyku danışmanlığı uyku kalitesini artırdı

Araştırmacılar katılımcıları iki gruba ayırdı. Gruplardan birine sağlıklı uyku konusunda ek dersler verildi. Uzmanlar bu gruptakilere sürdürülebilir bir akşam düzeni oluşturmayı, dinlenme koşullarını iyileştirmeyi ve uykuya dalma saatini kademeli olarak daha erkene çekmeyi anlattı.

Deneyin sonunda her iki grupta da vücut ağırlığı azaldı. Ek danışmanlıklar kilo verme açısından istatistiksel olarak anlamlı bir avantaj sağlamadı. Buna karşın bu danışmanlıklardan yararlanan gönüllüler uyku kalitelerinin arttığını ve gündüz uykululuğundan daha az şikâyet ettiklerini söyledi. Bu kişiler ayrıca daha erken uyumaya başladı.

Bir saatlik değişiklik 600 gram kayıpla ilişkilendirildi

Ayrı bir analiz, uykuya dalma saatinin bir saat erkene çekilmesinin sekiz haftada yaklaşık 600 gramlık kilo kaybıyla bağlantılı olduğunu gösterdi. Bu ilişki, toplam uyku süresi hesaba katıldıktan sonra da devam etti.

Bilim insanları, olası açıklamalardan birinin beslenme alışkanlıklarındaki değişim olabileceğini belirtti. Daha erken uyuyan kişilerin gece geç saatlerde atıştırmak için daha az fırsat bulabileceği ifade edildi. Dinlenme düzeni ayrıca sirkadiyen ritimleri ve açlık hissini düzenleyen hormonal mekanizmaları etkileyebilir.

Bununla birlikte araştırmacılar, glikoz göstergelerinde kayda değer bir iyileşme tespit etmedi. Araştırmacılar, elde edilen bağlantının erken uykuya dalmanın kilo kaybına neden olduğunu kanıtlamadığını vurguladı. Bu etkinin doğrulanması için ek araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.

RAYSİS'in, sıcaklık kaynaklı risklere karşı önleyici tedbirlerin zamanında alınmasına katkı sağlayacağını, demir yolu trafik emniyetini daha da güçlendireceğine işaret eden Uraloğlu, "İklim değişikliğinin demir yolu altyapısı üzerinde oluşturabileceği sıcaklık kaynaklı risklere karşı Türkiye genelinde 425 noktada RAYSİS kurulacak, ray sıcaklıklarını anlık takip edeceğiz. Sıcaklık değişiminden kaynaklanan olası risklere karşı erken uyarı imkanı sağlayacağız, böylece önleyici tedbirlerin zamanında alınmasına katkı sunacağız." ifadelerini kullandı.

Uraloğlu, sistemle ray sıcaklıklarının anlık ölçüleceğini ve elde edilen verilerin sürekli kayıt altına alınacağını belirtti.

Ray sıcaklıklarının merkezi bir sistem üzerinden takip edileceğine kaydeden Uraloğlu, "Elde edilen verileri saatlik, günlük, aylık ve yıllık olarak raporlayabileceğiz. Ayrıca ihtiyaç duyulan farklı zaman aralıklarında da analizler yapabileceğiz." değerlendirmesinde bulundu.

KRİTİK SICAKLIKLARDA TRENLERE UYARI GÖNDERİLECEK

Uraloğlu, ölçüm noktalarından elde edilen verilerin, uzun menzilli kablosuz haberleşme teknolojisi LoRaWAN aracılığıyla TCDD Bölge Müdürlükleri ve Eryaman İzleme Merkezi'nden takip edilebileceğini bildirdi.

RAYSİS'in Eryaman Yüksek Hızlı Tren Garı'ndaki ASELSAN Ana Yönetim Sistemi'ne entegre edilmesinin planlandığını belirten Uraloğlu, şunları kaydetti:

"Ray sıcaklıkları belirlenen kritik seviyeleri aştığında sistem otomatik olarak alarm oluşturacak. Bu uyarılar, trenlerimizde bulunan ASELSAN APCO25 telsizleri üzerinden ilgili trenlere gönderilecek. Böylece olası risklerin zamanında tespit edilmesine ve gerekli tedbirlerin alınmasına imkan sağlayacağız. Sistem sayesinde ray sıcaklıklarında meydana gelen değişimler izlenebilecek ve geçmiş dönem verileri üzerinden analizler yapılabilecek. Ray sıcaklıklarından kaynaklanabilecek olumsuzlukların önceden tespit edilmesi demir yolu işletmeciliği açısından önem taşıyor. İklim değişikliğinin etkilerine karşı demir yolu altyapımızın dayanıklılığını artırmayı hedefliyoruz."

Havyar tuzlamadan önce nasıl hazırlanır

İlk olarak havyar tanelerinin üzerindeki tüm zarların dikkatlice temizlenmesi gerekiyor. Zar parçalarının en küçüğü bile üründe kalırsa havyar yapışkan hâle gelebiliyor ve dokusu bozulabiliyor.

Maslov, sıcaklığın da önemli olduğunu vurguluyor. Sıcak sıvı, narin havyar tanelerine zarar vererek ürünün lapa kıvamında bir kütleye dönüşmesine neden olabiliyor.

500 gram havyar için bir litre su, 30 gram iri taneli deniz tuzu, 50 gram şeker, bir miktar yenibahar ve defne yaprağı gerekiyor. Tüm malzemeler bir tencerede birleştirilip kaynatılıyor ve karışım tamamen soğuyana kadar bekletiliyor.

Bu sırada havyar, önceden soğuk kaynatılmış suyla yıkanıyor. Taneler zarlardan temizlendikten sonra fazla suyunun süzülmesi bekleniyor.

Havyar nasıl tuzlanır

Hazırlanan salamura tamamen soğuduğunda havyar tanelerinin üzerine dökülüyor. Maslov, hafif ve ferah bir aroma vermesi için kaba üç dilim salatalık eklenmesini öneriyor.

Havyar, ardından 30 dakika boyunca buzdolabında bekletiliyor. Tuzlama tamamlandığında sıvı süzülüyor ve ürüne 30 mililitre bitkisel yağ ekleniyor. Tanelerin bütünlüğünü korumak için havyarın dikkatlice karıştırılması gerekiyor.

Maslov, tuz seçimine de dikkat edilmesini öneriyor. Kendi tarifinde iri taneli deniz tuzunu kullanan uzman, ince taneli veya iyotlu tuzun lezzeti olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Fazla tuz da havyarın doğal lezzetini bastırabiliyor.

Evde hazırlanan havyar nasıl saklanır

Yağ eklenen havyar, sıkıca kapatılmış bir kapta buzdolabında saklanmalı. Maslov, azami saklama süresini iki-üç gün olarak belirtiyor ancak ürünün ilk 24 saat içinde tüketilmesini tercih ediyor.

İçişleri Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) ve cumhuriyet başsavcılıklarının koordinesinde, il emniyet müdürlüklerinin siber suçlarla mücadele şube müdürlüklerince "nitelikli dolandırıcılık, yasa dışı bahis, çevrim içi çocuk müstehcenliği ve tacizi" suçlarına yönelik operasyonlar gerçekleştirildi.

Operasyonlarda 521 şüpheli yakalandı, şüphelilerden 367'si tutuklanırken, 114'ü hakkında adli kontrol hükümleri uygulandı. Diğer şüphelilerin ise işlemleri sürüyor.

Zanlıların, sosyal medya platformları ve oltalama siteleri üzerinden "satılık araç, düşük faizli kredi, araç kiralama ve kapora bedeli" temasıyla vatandaşları dolandırdığı, yasa dışı bahis sitelerinin reklamını yaptıkları, yasa dışı bahis ve kumar oynattığı belirlendi.

Şüphelilerin, ayrıca vatandaşların mobil bankacılık ile oyun hesaplarına yetkisiz erişim sağladığı ve çocuklara ait müstehcen görüntüler bulundurduğu tespit edildi.

Açıklamada, "Devletimizin gücü, güvenlik güçlerimizin kararlı mücadelesi ve aziz milletimizin desteğiyle siber suçlarla mücadelemizi ülkemizin dört bir yanında tavizsiz şekilde sürdürüyoruz. Kahraman polislerimizi, Daire Başkanlığımızı, MASAK'ımızı, cumhuriyet başsavcılıklarımızı ve emeği geçenleri tebrik ediyoruz." ifadelerine yer verildi.

Bu belirtiye özellikle kadınların dikkat etmesi gerekiyor. Sürekli üşüme, çoğu zaman demir eksikliğine eşlik edebiliyor. Anemiden çabuk yorulma, solgun cilt, baş dönmesi, fiziksel aktivite sırasında nefes darlığı ve kalp çarpıntısı gibi belirtilerle de şüphelenilebiliyor. Tırnaklarda kırılma ve saçların durumunda kötüleşme görülebiliyor.

Sürekli üşümenin nedenleri arasında hipotiroidi de bulunuyor

Sürekli üşümenin bir başka olası açıklaması hipotiroidi. Tiroid hormonlarının yetersiz üretilmesi, vücudun enerjiyi daha yavaş tüketmesine ve ısı üretiminin azalmasına yol açabiliyor.

Bu durumda şişlik, ciltte kuruluk, kilo değişiklikleri ve güçsüzlük de görülebiliyor. Kişi sık sık dikkatini toplamakta zorlanabiliyor ve günlük işler daha fazla çaba gerektirebiliyor.

Eller ve ayaklardaki soğukluk damarlarla ilişkili olabilir

Soğukluk çoğunlukla ellerde ve ayaklarda hissediliyorsa bunun nedeni damarların verdiği tepkinin özellikleri olabilir. Damar spazmına yatkınlık durumunda kan damarları, uzuvlar doğrudan düşük sıcaklığa maruz kalmasa bile tüm vücudun soğumasına tepki olarak daralabiliyor.

Benzer bir sorun, periferik dokuların kanlanmasının kötüleşebildiği düşük tansiyon durumunda da görülebiliyor. Soğukluk hissine gözlerde kararma, baş dönmesi veya bayılacak gibi olma eşlik ediyorsa özellikle dikkat edilmesi gerekiyor. Denisov, bu tür belirtilerde tıbbi yardım alınmasını önerdi.

Tek başına üşüme, tanı koymak için yeterli değil. Nedeni belirlemek için eşlik eden belirtilerin ve muayene sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Buz çevresindeki kokuları içine çekiyor

Dorohov'a göre buz, çevresindeki kokuları kolayca içine çekiyor. Hoş olmayan kokunun nedeni çoğu zaman dondurucudaki ürünler, kirlenmiş yüzeyler veya buz haznesinde uzun süre bekleyen su oluyor.

Otomatik buz makinesi bulunan buzdolaplarında filtrenin ve buz saklama haznesinin durumu da kontrol edilmeli.

Koku temizliğe rağmen sürerse dikkat edilmeli

Kap ve yeni buz partisi temizlendikten sonra yabancı koku devam ediyorsa bu durum endişe nedeni olabilir. Aynı zamanda cihazın çalışması kötüleştiyse, ürünler daha yavaş donmaya başladıysa, iç sıcaklık yükseldiyse veya kompresör normalden uzun süre çalışıyorsa buzdolabı özellikle kontrol edilmeli.

Bu değişiklikler, soğutma sisteminin sızdırmazlığının bozulduğuna işaret edebilir.

İzobütan kullanılan cihazlarda sızıntı riski

İzobütan R-600a kullanılan buzdolaplarındaki arızalar ayrıca tehlike oluşturabilir. Kolayca alev alabilen bu soğutucu akışkanın sızdığından şüphelenilirse ortam havalandırılmalı, açık alevden ve her türlü kıvılcım kaynağından uzak durulmalı.

Şüpheli buz tüketilmemeli

Kimyager, şüpheli buz küplerinin tadına bakılmasını önermiyor. Buzda alışılmadık bir tat bulunmaması, ürünün güvenli olduğunu garanti etmiyor.

Dorohov, öncelikle bozulmuş buz partisinin atılmasını, dondurucu bölmesiyle kabın temizlenmesini ve ardından yeni buzun kalitesinin kontrol edilmesini öneriyor.

Koku, özellikle soğutma verimliliği azaldığında yeniden ortaya çıkarsa buz makinesinin kullanımı bırakılmalı ve bir teknisyene başvurulmalı.

Merkez Kocasinan ilçesinde yaşayan M.A, 23 Haziran 2026'da cep telefonuna gelen "sahte ceza bildirim linki" üzerinden 102 lira 37 kuruş borç ödemesi yapmaya yönlendirildi.

Bu sırada kredi kartı limiti 22 bin lira olan M.A, onayı ve talebi olmaksızın limitinin banka tarafından 400 bin liraya çıkarıldığını ve kartından anında 72 bin 572 lira 16 kuruş tutarında haksız çekim yapılarak dolandırıldığını fark etti.

Bankaya limit artış talebinde bulunmadığını bildirmesine rağmen harcama itirazı olumsuz sonuçlanan M.A, kredi kartı limitinin bilgisi ve onayı olmadan 400 bin liraya çıkarıldığını ve bu durumun dolandırıcılar tarafından yüksek tutarlı harcama yapılmasına imkan sağladığı iddiasıyla Kocasinan İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvurdu.

Başvuruyu inceleyen heyete savunma gönderen banka, işlemin 3D Secure (güvenli alışveriş) şifresi kullanılarak gerçekleştirildiğini ve kart bilgilerinin güvenliğinden kart hamilinin sorumlu olduğunu belirterek başvurunun reddini istedi.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında inceleme yapan heyet, tüketicinin son 6 ay içerisinde limit artışı talebinde bulunmadığını banka kayıtlarından tespit etti.

Tüketicinin onayı olmadan gerçekleştirilen limit artışı ile yüksek tutarlı harcama arasında doğrudan bağlantı bulunduğuna kanaat getiren heyet, dolandırıcıların bu güvenlik açığından ve haksız limit artışından faydalanarak söz konusu yüksek tutarlı çekimi yapmasında bankanın ağır hizmet kusurunun ve mevzuata aykırı eyleminin zararla doğrudan illiyet bağı bulunduğunu değerlendirerek, 72 bin 572 lira 16 kuruşun tüketiciye iadesine karar verdi.

- "Limit artışı banka tarafından anında engellenmeliydi"

Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Mahmut Şahin

Tüketiciler Birliği Genel Başkanı Mahmut Şahin, AA muhabirine, teknolojinin kötü niyetli kişiler tarafından kullanılmasının tüketicileri ciddi risklerle karşı karşıya bıraktığını, dolandırıcıların bankaların telefon numaralarını ve internet sitelerini taklit ederek hazırladıkları sahte bağlantılarla vatandaşları tuzağa düşürdüğünü söyledi.

Şahin, şüpheli durumlarda doğrudan ilgili kurumla iletişime geçilmesi ve gelen bağlantılara kesinlikle tıklanmaması gerektiğine dikkati çekti.

Kocasinan İlçe Tüketici Hakem Heyetinin kararına değinen Şahin, 22 bin lira limitli bir kredi kartının limitinin sahte bağlantıya tıklanmasının ardından 400 bin liraya yükseltildiğini ve kısa süre sonra karttan 72 bin liranın üzerinde para çekildiğini ifade etti.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu ve Yargıtay içtihatları uyarınca finans kuruluşlarının birer güven kurumu olduğunu belirten Şahin, şu değerlendirmede bulundu:

"Vatandaşın kredi kartı limiti 22 bin lira. Bir anda gönderilen bir linke tıklayarak anında 400 bin liraya çıkan ve hemen akabinde de 72 bin küsur liralık bir para çekimi mevcut. Burada şüpheli bir işlem var. Bir tüketicinin 22 bin lira limitli kredi kartını kullanırken anında 400 bin liraya çıkması banka tarafından anında engellenmeliydi, orada bir tedbir koymalıydı. Güven kurumu tüketiciyi korumalı. Güvenlik sisteminin zaten böyle bir limit artışını anında engellemesi gerekir. Eğer engellemiyorsa bu güvenlik sistemi değildir. Yani bankanın savunmasındaki, 'Ben 3D Secure güvenlik sistemi dolayısıyla bunu kabul ettim' demesi bankaya haklı çıkartmaz. Zaten hakem heyeti de burada olağan dışı bir talepten, işlemden dolayı bankanın haksız olduğunu ve parayı tüketiciye ödemesi gerektiği kanaatine varıyor. Güvenlik sistemini sağlam yapmaması ve bundan dolayı oluşan tüketici zararlarında bankanın sorumlu olduğuna Yargıtay tarafından, mevzuatlar tarafından ve en sonunda Kocasinan İlçe Tüketici Hakem Heyeti tarafından verildiğine şahit oluyoruz. Aynı durumdaki tüketiciler için son derece güzel, emsal bir karar."

Vatandaşları sahte linkleri tıklamamaları konusunda uyaran ve siber dolandırıcılığa maruz kalan kişilere izlemeleri gereken adımlarla ilgili tavsiyelerde bulunan Şahin, yalnızca telefonla müşteri hizmetlerini aramanın hukuki süreçte yetersiz kalabileceğini dile getirdi.

Şahin, aramanın yanı sıra kuruma e-posta veya yazılı bildirim kanalları üzerinden de ulaşılarak başvurunun kayıt altına alınmasının kritik önem taşıdığını sözlerine ekledi.

Bir önceki dönem başkanı olan COP30 Başkanı Andre Aranha Correa do Lago, görevini COP31 Başkanı Murat Kurum'a devretti ve Türkiye'nin COP31 Başkanlığı dünyaya ilan edildi.

Daha sonra COP31'in açılışında konuşan COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, dünyanın hızla değiştiğine ve aynı anda birçok sınamayla karşı karşıya olduğuna dikkati çekerek, şu an savaşların ve jeopolitik gerilimlerin sürdüğünü, ticaret yollarının, enerji hatlarının ve tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiğini belirtti.

COP31 Başkanı Kurum, şu an dünyada, ekonomik belirsizliklerin, borç yükünün ve hayat pahalılığının milyonlarca insanın gündelik hayatına dokunduğunu, yüz milyonlarca insanın gıdaya erişmekte zorlandığını dile getirerek, dünyada teknolojinin ve yapay zekanın baş döndürücü hızla ilerlediğini, buna karşılık sermayeye, bilgiye ve teknolojiye erişimde büyük mesafelerin sürdüğünü söyledi.

Bütün bunların üzerinde dünyanın daha sıcak, daha kırılgan, afetlere daha açık bir hale geleceğini ifade eden Kurum, artık dünyanın farklı coğrafyalarının aynı iklim takviminde buluştuğunu, bir yerde başlayan kuraklığın tarihinin, başka bir yerde sofraya yazıldığını, bir bölgede taşan nehrin, binlerce kilometre ötede fabrikaların üretim takvimini değiştirdiğini anlattı.

"Bir ülkede azalan su, başka toplumların ekonomisine, göç hareketlerine ve güvenliğine kadar uzanan sonuçlar doğuruyor. Aşırı sıcaklar şehirleri, tarımı ve insan sağlığını aynı anda zorluyor. Dünya bize çok açık bir şey söylüyor, sıfır noktasındayız." diyen Kurum, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu yüzden bugünün dünyasında artık söz tükendi. Bu bilinçle hareket etmek zorundayız. Çünkü, iklim politikası aynı zamanda kalkınma politikasıdır. Gıda politikasıdır. Enerji politikasıdır. Şehir politikasıdır. Her şeyden önce, insanın geleceğini koruma politikasıdır. Tam da bu nedenle Antalya'dayız. Krizlerin birbirini büyüttüğü bir çağda, çözümleri birbirini güçlendirecek şekilde kurmak için buradayız. Coğrafyalarımız farklı olabilir. Şartlarımız, imkanlarımız ve önceliklerimiz farklı olabilir. Fakat dünyanın iklim takvimi ortaklaşıyor. Ortak bir takvim, ortak bir sorumluluk getiriyor. İşte Antalya'nın çağrısı budur. Ayrışmanın arttığı bir dönemde diyaloğu büyütmek, güvenin sınandığı bir dönemde güveni yeniden kurmak, ihtiyacın büyüdüğü bir dönemde imkanları harekete geçirmek, verilen sözlerle insanların hayatı arasındaki mesafeyi kapatmak. COP31'i bunun için bir Uygulama COP'u yapmak istiyoruz."

"GELİN TARİHİ BİR İŞBİRLİĞİNİ ANTALYA'DA BİRLİKTE KURALIM"

COP31 Başkanı Kurum, bu toprakların yüzyıllar boyunca yolların kesiştiği, fikirlerin karşılaştığı, ticaretin ve kültürün birbirine dokunduğu bir coğrafya olduğunu dile getirdi.

Bugün bu tarihi yeteneği yeni bir alana taşıyarak insanlığın ihtiyaçlarıyla imkanları buluşturmayı hedeflediklerini vurgulayan Kurum, "Çünkü, dünyada görünmeyen mesafeler var. Finansmana erişenlerle erişemeyenler arasında bir mesafe var. Teknolojiye sahip olanlarla o teknolojiye ihtiyaç duyanlar arasında bir mesafe var. Direnç kapasitesi güçlü ülkelerle kırılgan toplumlar arasında bir mesafe var. İklim diplomasisinin büyük görevi, bu mesafeleri azaltmaktır." dedi.

Kurum, "Türkiye, tarih boyunca bir köprü olmuştur. Şimdi de Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde, kuzey ile güneyin, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerin beklentilerini ortak zeminde buluşturmak için sorumluluk üstlenmeye hazırdır. Avustralya ile birlikte Pasifik'in sesini duymaya, kırılgan ülkelerin derdine çözüm bulmaya hazırdır." şeklinde konuştu.

İklim eyleminin en pahalı faturalarından birinin gecikme olduğunu anlatan Kurum, bugün ertelenen dirençlilik yatırımının yarının afet maliyetine dönüşebileceğine dikkati çekti.

Bugün ulaşmayan uyum finansmanının yarının insani krizini büyütebileceğini dile getiren Kurum, sözlerine şöyle devam etti:

"Bu yüzden geleceğin maliyetini bugünün kararlarına taşımak zorundayız. 1,5 derece hedefi yolumuzu göstermeye devam ediyor. Bilimin ortaya koyduğu gerçekleri açıkça konuşacağız. En kırılgan ülkelerin ve toplulukların sesini gündemimizin merkezine taşıyacağız. Antalya'da aldığımız kararların gerçek ömrü, bu salonlardan çıktıkları anda başlayacak. Buradan bütün ülkelere, halklara ve gençlere çağrıda bulunuyorum, gelin tarihi bir işbirliğini Antalya'da birlikte kuralım. Sözleri sonuçlara dönüştürelim. Kararları yatırıma dönüştürelim. Bilgiyi harekete geçirelim. Bir karar bir şehrin altyapısında yaşamalı. Bir çiftçinin toprağında yaşamalı. Bir fabrikanın üretim hattında yaşamalı. Bir ailenin enerji faturasındaki iyileşmede karşılık bulmalı. Çünkü bir kararın gerçek değeri, insan hayatına dokunduğu anda ortaya çıkar."

"SIFIR ATIK ANLAYIŞINI ÖNEMSİYORUZ"

Kurum, COP31 Başkanlığı yaklaşımının merkezinde diyalog, uzlaşı ve aksiyon olmak üzere 3 kavram bulunduğunu anımsatarak, öncelikle tarafların birbirini dinlemesini, ardından ortak zeminin genişletilmesini ve oluşan ortak iradenin sahaya yansıtılmasını hedeflediklerini belirtti.

Dünyada bilgi, teknoloji, sermaye, insan kaynağının olduğunu ancak meselenin bunların doğru zamanda, doğru yere, doğru insana ulaşması olduğunu ifade eden Kurum, "Sıfır Atık anlayışını bu nedenle önemsiyoruz. Sayın Emine Erdoğan Hanımefendinin öncülüğündeki Sıfır Atık Hareketi, kaynaklara sahip çıkmayı, israfı azaltmayı, verimliliği artırmayı, günlük hayatın parçası haline getiriyor. Çocuklarımızı ve gençlerimizi bu dönüşümün en güçlü taşıyıcıları olarak görüyoruz." diye konuştu.

Kurum, bugün kazanılan bir alışkanlığın yarının kültürüne dönüştüğünü, aynı yaklaşımı enerji dönüşümüne taşıdıklarını anlatarak, şu değerlendirmeleri yaptı:

"35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdümüzle 2035 yılına kadar nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35'e çıkarma hedefini ortaya koyduk. Yenilenebilir enerji, güçlü şebekeler, depolama kapasitesi, enerji verimliliği, temiz ulaşım ve yeşil sanayi bu dönüşümün birbirini tamamlayan parçalarıdır. İklim görüşmelerinin sonucunu insanların günlük hayatında yeni iş imkanlarında görmek istiyoruz. Bütün bunlar güçlü bir finansman mimarisi gerektiriyor. Fakat, finansmanın yanında başka bir altyapıya daha ihtiyacımız var, güven. Çünkü, güven de bir iklim altyapısıdır. Bir ülkenin verdiği sözün karşılığını görmesi, ihtiyaç duyduğu kaynağa erişmesi, taahhüt edilen finansmanın zamanında ulaşması ve alınan kararların hayata geçeceğine inanması... Küresel işbirliğinin görünmeyen altyapısı budur."

Bakü'de gelişmekte olan ülkeler için 2035'e kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi üzerinde uzlaşıldığını aktaran Kurum, kamu ve özel kaynakların yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için çağrı yapıldığını, şimdi sözün sermayeye, sermayenin yatırıma, yatırımın sonuca dönüşme zamanı olduğunu söyledi.

Kurum, dünyanın ihtiyaç haritası ile sermaye, teknoloji, bilgi ve uzmanlık haritasına bakıldığında birbirinden farklı iki tablo ortaya çıktığını ifade ederek, bu iki haritayı bir araya getirerek finansman arayan projelerle yatırımcıları, teknolojiye ihtiyaç duyan ülkelerle çözüm sahiplerini, yerel ihtiyaçlarla küresel kapasiteyi buluşturmayı hedeflediklerini bildirdi.

İklim Uygulama Köprüsünün amacının bu olduğunu anlatan Kurum, ihtiyacın olduğu yere imkanı, imkanın olduğu yere sorumluluğu taşıyacaklarını kaydetti.

"DÜNYA ORTAK BİR GELECEĞİ PAYLAŞACAKSA, O GELECEĞİN SORUMLULUĞUNU DA BİRLİKTE TAŞIYACAKTIR"

COP31 Başkanı Kurum, Antalya'dan yalnızca bir kararlar listesi değil, ülkelerin birbirini dinlediği, kurumların karşılıklı güven tesis ettiği, bilim insanlarının bilgilerini paylaştığı, girişimcilerin çözüm geliştirdiği, şirketlerin sorumluluk üstlendiği ve finans kuruluşlarının kaynaklarını harekete geçirdiği bir çalışma kültürü bırakmak istediklerini vurguladı.

Belem'de Brezilya'nin muçiaro ruhunu anlattığını aktaran Kurum, "Bizim kültürümüzde bunun yüzyıllardır yaşayan güçlü bir karşılığı var, imece. İmece, bir insanın gücünün yetmediği yerde herkesin elini taşın altına koymasıdır. İmece, yükü paylaşmak kadar umudu da paylaşmaktır. Bugün dünyanın ihtiyacı tam olarak budur." dedi.

Kurum, her ülkenin bilgisine, her toplumun deneyimine, her kuşağın enerjisine, her kurumun kapasitesine ihtiyaç olduğunu dile getirerek, yıllar sonra Antalya hatırlandığında burada hangi cümlelerin kurulduğundan önce hangi işlerin başladığı konuşulmasını, hangi yatırımların harekete geçtiği, hangi teknolojilerin sınırları aştığı, hangi şehirlerin direnç kazandığı, hangi çocuğun geleceğe daha güvenle baktığının hatırlanmasını istediklerini söyledi.

"Antalya'nın mirası sözlerimizden büyük olsun. Görünmeyen mesafeleri azaltan bir Antalya, ihtiyaçla imkanı buluşturan bir Antalya, gecikmenin yerine harekete geçmeyi koyan bir Antalya, iklim eylemini insanın hayatına ulaştıran bir Antalya..." diyen Kurum, şunları kaydetti:

"İmece ruhuyla diyalogdan uzlaşıya, uzlaşıdan aksiyona, aksiyondan uygulamaya, uygulamadan insanın hayatına uzanan yolu hep birlikte açalım. Çünkü, burada vereceğimiz en güçlü mesaj şudur, dünya ortak bir geleceği paylaşacaksa, o geleceğin sorumluluğunu da birlikte taşıyacaktır. Ben bu sürece güçlü destek veren Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a, Saygıdeğer eşi Emine Erdoğan Hanımefendiye şükranlarımı sunuyorum. BM Genel Sekreteri Antonyo Guteres başta olmak üzere İcra Direktörü Simon Still'e, İklim Sekretaryasına, Başbakan Anthony Albanese'ye ve Avustralya Hükumetine değerli dostum Chris Bowen'a, ekiplerimize, Antalya halkına, gönüllülerimize çok teşekkür ediyorum."

Rescue excavations at the mound, located within the grounds of a thermal power plant, were launched to bring the underlying lignite reserves into the economy.

The work is being carried out by the Kutahya Museum Directorate under the supervision of archaeologist Sevgi Gurdal.

Gurdal, also the director of the Kutahya Archaeology and Mining Museum, told Anadolu that excavations are continuing in the Middle Bronze Age and Early Bronze Age layers of the mound.

She said that during excavations last year, researchers discovered an oven in a room and remnants of shelves along one of its walls.

Gurdal said the finds date back nearly 5,000 years, to the first quarter of the Early Bronze Age.

"During our excavations, we found eight charred pieces of bread between the shelf supports in the area where the oven was located inside the room," Gurdal said.

"We also discovered remains of wheat and lentils around the bread," she added.

The find has attracted visitors to the local museum.

"DÜNYANIN HÂLÂ AĞLADIĞINI DUYABİLİYOR MUSUN?"

Sertab Erener'in hazırladığı şarkısının sözleri şöyle:

"Kuşların hâlâ seslendiğini duyabiliyor musun? /Okyanusların yükseldiğini hissedebiliyor musun?/ Ormanların yok oluşunu görebiliyor musun ? / Dünyanın hâlâ ağladığını duyabiliyor musun?/Sana aldığın her nefesi ben verdim/ Şimdi senin de yanımda olmana ihtiyacım var. / Sana sahip çıkacağız, / Sevdiğimiz çocuklara sahip çıktığımız gibi. / Senin için dimdik duracağız. / Sana sahip çıkacağız/ her okyanusa, her ağaca.. / Bu yuvayı yeniden iyileştireceğiz. / Tek Bir Dünya / Tek Bir Yuva / Tek Bir Gökyüzü / Tek Bir Dünya/ Tek Bir Umut / Tek Bir Ses/ LET'S COP/ Biz Dünyayız / Dünya Biziz"

197 ülkeden 100 bin konuk! Dünya COP31'de buluşuyor

Adalet Bakanı Sayın Akın Gürlek, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu görüşmelerinde gündeme ilişkin açıklamalarda bulundu.

Bakan Gürlek'in konuşmasından satır başları şu şekilde:

"Son dönemlerde ülke ekonomimizi ve vatandaşlarımızın birikimlerini hedef alan suç yapılanmalarıyla mücadelede son derece kararlıyız. Adalet Bakanlığı olarak sorumluluklarımız çerçevesinde süreci yakından takip ediyor, devletimizin ilgili kurumlarıyla koordinasyon içinde çalışıyoruz.

Vatandaşlarımızın yılların emeğiyle oluşturduğu tasarruflarını korumayı, sermaye piyasalarına duyulan güvenin temel şartlarından biri olarak görüyoruz. Ekonomimizin can damarlarından olan para piyasalarındaki güven ortamını korumak ve hukuka aykırı kazançların önüne geçmek için bütün imkanlarımızı seferber ediyoruz.

Fon soruşturmaları kapsamında, Cumhuriyet başsavcılıklarımıza intikal eden ihbar ve şikayetler ile ilgili kurumların bildirimleri doğrultusunda para hareketleri, mali bağlantılar ve malvarlığı devirleri somut deliller üzerinden incelenmektedir. Soruşturma derinleştikçe piyasa aktörleriyle sınırlı kalmayan, denetim mekanizmalarına kadar uzanan bağlantılar da araştırılmaktadır.

Bu süreçte kimsenin makamı, unvanı, ekonomik gücü veya kurduğu ilişkiler kendisine hukukun üzerinde bir konum sağlayamaz. Asla hiçbir suç hiçbir suçlunun yanına kâr kalmayacaktır."

Astronot, Çin'de aylar süren eğitimden geçen iki Pakistanlı aday Muhammad Zeeshan Ali ve Khurram Daud arasından seçilecek. Çin İnsanlı Uzay Ajansı (CMSA), kararı 7 Kasım'da duyurdu ancak adayın kim olduğunu veya fırlatma tarihini açıklamadı.

Misyon, Çin'in insanlı uzay uçuşu programı tarihinde Çinli ve yabancı astronotların yer alacağı ilk ortak mürettebatlı uçuş olacak. Çin ve Pakistan kurumları, eylül sonundan bu yana yöneltilen çok sayıda soruya yanıt vermedi.

Resmî Çin medyasına göre Pakistanlı astronot, Tiangong'da kısa süre kaldıktan sonra Mayıs 2026'da istasyonla kenetlenen Shenzhou-23 ile Dünya'ya dönecek.

Çin ile Pakistan arasındaki anlaşma Şubat 2025'te imzalandı. Anlaşma, astronot seçimi ve eğitiminin yanı sıra Çin'in uzay istasyonu misyonlarına katılımı da kapsıyor.

İki aday Çinli astronotlarla eğitim görüyor

Üç aşamalı değerlendirmenin ardından Ali ve Daud kısa listeye alındı. İki aday, Çinli meslektaşlarıyla birlikte eğitim görmek üzere Çin'e gönderildi. Adaylardan biri uçuşta görev alırken diğeri yedek olarak kalacak.

Pakistan açısından misyon, ülkenin insanlı uzay uçuşuna adım atması anlamına geliyor. Çin ise Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) emekliliğe yaklaşırken Tiangong'un mürettebatlı misyonlar için uluslararası bir platform işlevi görebileceğini göstermeyi hedefliyor.

Çin, ISS ortaklığından dışlanmasının ardından bağımsız bir insanlı uzay uçuşu programı geliştirdi ve uzay istasyonunu 2022'de tamamladı. Pekin şimdi uluslararası ortaklıklarla Tiangong'un erişim alanını genişletmeye çalışıyor.

Pakistan misyonu bu yaklaşımın erken göstergelerinden biri. Çin ayrıca Ay misyonları da dâhil olmak üzere uzay araştırmalarında diğer ülkelerle işbirliği yapıyor ve uluslararası katılım için fırsatlar sunuyor.

Tiangong uluslararası ortaklıklar için alternatif olabilir

Dünyanın olgunlaşmış ve çok taraflı tek uzay istasyonu olan ISS, operasyonel ömrünün sonuna yaklaşıyor. Tiangong, insanlı uzay uçuşlarına, bilimsel deneylere ve yörüngedeki operasyonel deneyime erişim arayan ülkeler için giderek bir alternatif hâline gelebilir.

Ortaya çıkan rekabet yalnızca kimin bir istasyon inşa edebileceği veya astronotları uzaya gönderebileceğiyle sınırlı değil. Yarış, kimin ortaklar çekebileceği ve gelecekteki keşiflerin çerçevesini şekillendirebileceğiyle de ilgili.

Bu gelişme, Hindistan'ın insanlı uzay uçuşu hedeflerine jeopolitik bir boyut kazandırıyor. Grup Kaptanı Shubhanshu Shukla'nın geçen yıl ISS'ye gerçekleştirdiği Axiom-4 misyonu, Hindistan'a Rakesh Sharma'nın 1984'teki uçuşundan bu yana ilk insanlı uzay uçuşu deneyimini yaşattı.

Hindistan'ın sonraki adımları, Gaganyaan aracılığıyla yerli kapasite geliştirmeye, ardından Bhartiya Antriksh Station'a (BAS) ve mürettebatlı Ay inişine odaklanmayı sürdürüyor.

Hindistan, Haziran 2023'te ABD öncülüğündeki Artemis Anlaşmaları'nı imzaladı. Çin ve Rusya ise Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) çerçevesini izliyor. Rekabet hâlindeki bu girişimler, teknolojik standartları, kaynak kullanım ilkelerini ve Dünya'nın ötesindeki faaliyetlerin yönetimini etkileyebilir.

Hindistan'ın karşı karşıya olduğu zorluk, jeopolitik tercihlerine bağlı kalmadan farklı uzay güçleriyle çalışmak. Pakistan misyonu, Yeni Delhi açısından şu soruyu gündeme getiriyor: Yalnızca yerli altyapı oluşturmak yeterli olacak mı, yoksa Hindistan'ın uluslararası deneyime ve ortaklıklara daha fazla erişim araması mı gerekecek?

Tiangong'da geçirilecek birkaç gün Pakistan'a bağımsız bir insanlı uzay uçuşu kapasitesi kazandırmayacak. Ancak bu görev Pakistan'a Çin'in insanlı uzay programında bir yer, Pekin'e de uluslararası hedeflerini genişletirken başka bir ortak sağlayacak.

Hindistan açısından mesaj, Pakistan'ın izlediği yolu takip etmesi veya Washington ile Pekin arasında seçim yapması gerektiği anlamına gelmiyor. Gelecekteki uzay yarışı, roketler ve uzay araçları kadar ortaklıklar ve nüfuz tarafından da şekillenecek. Hindistan'ın stratejik özerkliğini koruyabilmesi, bu geleceğin şekillendirilmesinde söz sahibi olmasına bağlı olacak.

2025 U.S. News and World Report araştırması, Amerikalıların yüzde 89'unun düzenli olarak gece uyandığını, yüzde 46'sının ise uyku hedefleri arasında gece uyanmalarını azaltmanın bulunduğunu ortaya koydu.

Sertifikalı somnolog ve Theta Sleep Baş Tıbbi Sorumlusu Dr. Tom Chambers, BetterSleep'te kurul onaylı davranışsal uyku tıbbı uzmanı ve psikolog Dr. Shelby Harris ile Mattress Online uyku bilimi başkanı Hannah Shore, sabah 3'te uyanmanın nedenlerini ve yeniden uyumayı kolaylaştırabilecek yöntemleri açıkladı.

Sabah 3'te uyanmanın yaygın nedenleri

Gece boyunca kısa süreli uyanmak aslında normal olabilir. Araştırmalar, sağlıklı yetişkinlerin uyku döngüleri arasında gecede beş defaya kadar uyanabildiğini, ancak bu uyanmaların hepsini sabah hatırlamadığını gösteriyor.

Dr. Chambers, bu uyanmalarda bir süre uyanık kalmanın alışılmadık olmadığını, sorunun uyanıklık saatlerce sürdüğünde ve kişi düşüncelerine takılıp kaldığında başladığını belirtiyor.

Odanın çok sıcak veya çok soğuk olması, yatmadan önce fazla sıvı tüketmek, kafein ve alkol kullanmak, gürültü, ışık ve bozulan uyku ortamı gece uyanmalarına yol açabiliyor. Horlayan bir yatak arkadaşı, evcil hayvanlar, gürültülü bir cadde, tren rayları veya komşular da hafif uyku evresinde uyanmayı kolaylaştırabiliyor.

Kronik stres ve kaygı, temel kortizol seviyelerini yükselterek sabaha karşı uyanmaya katkıda bulunabiliyor. Dr. Harris, gece ilerledikçe uykunun doğal olarak hafiflediğini, kortizolün sabaha doğru yükselmeye başlaması nedeniyle stres altındaki kişilerin daha erken uyanabileceğini söylüyor.

Perimenopoz ve menopoz sırasında östrojen ve progesteron seviyelerindeki dalgalanmalar da uykuyu bozabiliyor. Gece terlemeleri, kaygı, sıcaklık değişimleri ve bölünmüş uyku bu dönemde görülebiliyor. Yaşlanma ve hormonal değişiklikler, gece tuvalete kalkma ihtimalini de artırabiliyor.

National Institute on Aging'e göre yaşlı yetişkinlerde uykunun kısalması ve hafiflemesi, geceleri daha sık uyanmaya neden olabiliyor.

Uyku apnesi, huzursuz bacak sendromu ve kronik uykusuzluk gibi klinik uyku bozuklukları da sabah 3'te uyanmaya yol açabiliyor. Dr. Chambers, uyku apnesinin yaygın olmasına rağmen çoğu zaman teşhis edilmediğini belirtiyor. Horlama, gece birden fazla kez tuvalete kalkma, gündüz yorgunluğu ve dinlenmeden ya da baş ağrısıyla uyanma, bozukluğun belirtileri arasında yer alıyor.

Uyku apnesi olan kişiler, uykuda nefesleri kesildiğinde oksijen seviyeleri düştüğü için tamamen uyanabiliyor. Bu durum savaş ya da kaç tepkisini tetikleyebiliyor.

Gece uyanmalarını azaltmak için 6 öneri

1. Yatak odası sıcaklığını dengede tutun

Dr. Chambers, uyku sırasında sıcaklık kontrolünün önemli olduğunu söylüyor. Frontiers for Young Minds'da yayımlanan bir makaleye göre, optimum aralığın üzerindeki veya altındaki sıcaklıklar gece boyunca uyanıklığı artırabiliyor.

Araştırmalar, uyku için ideal yatak odası sıcaklığının 65-70 F yani 18-21 °C arasında olduğunu gösteriyor. Bu nedenle ısıtmayı veya soğutmayı bütün gece sonuna kadar çalıştırmak yerine odanın sıcaklığını dengede tutmak gerekiyor. Dr. Chambers, ısıtma veya klimayı bütün gece açık bırakmama uyarısında bulunuyor.

2. Sıvı tüketimi için kesme saati belirleyin

Akşamları sıvı tüketimini azaltmak, gece tuvalete kalkma ihtimalini düşürebiliyor. Yeterince su içmek önemli olsa da miktar ve zamanlama da önem taşıyor.

Bir araştırmada, yatmadan iki saat önce 500 mililitre veya daha fazla sıvı tüketen katılımcıların tamamında noktüri görüldü ve bu grupta gece uyanma sayısı daha az sıvı tüketenlere göre daha yüksekti.

Gece tuvalet ihtiyacı nedeniyle uyanan ve bunu açıklayan tıbbi bir durumu bulunmayan kişilere, Dr. Chambers bazen akşam 19.00-20.00'den sonra sıvı tüketmemelerini önerdiklerini söylüyor.

3. Uyanmayı fazla düşünmeyin

Hannah Shore, sabah 3'te uyanmanın, kişi yaklaşık 20 dakika içinde yeniden uyuyabiliyorsa tamamen normal olabileceğini belirtiyor. Ancak uyanmayı sorun haline getirmek ve yeniden uyuyamama konusunda endişelenmek, uyanıklığı artırabiliyor.

Saate bakmak ve sabaha kadar kaç saat kaldığını hesaplamak, vücudun uyanıklığı destekleyen hormonlar üretmesine yol açabiliyor. Bunun yerine derin nefes egzersizleri veya gevşeme rutini gibi sakinleştirici bir yönteme odaklanmak öneriliyor.

4-7-8 tekniği ve kutu nefesi, kalp atış hızını yavaşlatmaya ve parasempatik sinir sistemini etkinleştirmeye yardımcı olabilir. İlerleyici kas gevşetme de kasları sırayla gerip gevşeterek rahatlamayı, stresi ve uykusuzluğu azaltabilir.

4. Saatleri yatak odasından çıkarın

Yatak odasındaki saatleri kaldırmak, gece uyanıldığında zamana odaklanmayı önleyebilir. Saati görememek, kalan uyku süresini hesaplama ve endişelenme döngüsünü azaltabilir.

Telefon veya saat olmadan uyuyamayanlar için Dr. Harris, saat yüzünü zamanın geçişi görülemeyecek şekilde çevirmeyi öneriyor.

5. Kafein ve alkolü azaltın

Kafein vücutta saatlerce kalabiliyor ve uykuyu sığlaştırabiliyor. Aynı zamanda hafif bir idrar söktürücü olduğu için gece tuvalete kalkmayı artırabiliyor. Kafeinli çayın rahatlatıcı olduğunu düşünen kişiler, bu nedenle gece uyanabilir.

Alkol başlangıçta sakinleştirici etki gösterse de daha sonra uyarıcı hale gelerek uyanıklığı artırabiliyor. Çok sayıda çalışma, alkolün gecenin ilerleyen saatlerinde ve sabaha karşı uyanmalara yol açabildiğini gösteriyor. Alkol ayrıca susuzluğu ve idrara çıkmayı artırabiliyor.

Dr. Harris, alkol tüketiminin yatmadan üç saat önce bırakılmasını ve kafeinin etkisinin geçmesi için öğlen saatine kadar kesilmesini tavsiye ediyor.

6. Uyku ortamını iyileştirin

İdeal uyku ortamı serin, karanlık ve sessiz olmalı. Evcil hayvanları mümkün olduğunda yatak odasından uzak tutmak, gürültülü ortamlarda kulak tıkacı kullanmak, serinletici yatak ürünlerinden yararlanmak ve ışığı engellemek gece uyanmalarını azaltabilir.

Karartma storları veya perdeleri ışık kirliliğini önlemenin etkili yolları arasında yer alıyor. Daha uygun maliyetli bir seçenek ise karartıcı uyku maskesi kullanmak. Aura Smart Sleep Mask gibi bazı modellerde Bluetooth kontrollü hoparlörler de bulunuyor.

Düzenli uyku rutini önem taşıyor

Dr. Harris, vücut saatini düzenli tutmak için her gün aynı saatte uyanılmasını öneriyor. Dr. Chambers ise mümkün olduğunca aynı saatte yatıp kalkmayı ve sabahları bol miktarda ışık almayı tavsiye ediyor.

Yatmadan önce stres kaynaklarını yazmak da gecenin ortasında zihnin bunlara takılmasını önlemeye yardımcı olabilir. Dr. Harris, kişiyi strese sokan konuların yatmadan önce not edilmesini öneriyor.

Ne zaman doktora başvurmalı

Uyku rutini ve uyku ortamındaki değişiklikler yardımcı olsa da aylar boyunca süren gece uyanmalarında tıbbi yardım almak gerekiyor.

Dr. Harris, uyanmalar birkaç ay boyunca çoğu gece yaşanıyorsa veya günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa doktora başvurulması gerektiğini söylüyor. Horlama, nefes nefese kalma, gece terlemeleri, sık tuvalete gitme veya düşük ruh hali eşlik ediyorsa da tıbbi değerlendirme öneriliyor.

Hannah Shore, gece uyanmaları haftada 3-4 kez ve 3-4 ay boyunca düzenli biçimde yaşanıyorsa, bunun geçici bir durum veya kısa süreli stres olmayabileceğini belirtiyor. Bu uyanmalar günlük işlevleri etkiliyorsa bir sağlık uzmanından yardım almak gerekiyor.

Dr. Chambers, klinik uyku bozukluklarının yaygın olduğunu ve uzun süre boyunca her gece sabah 3'te uyanan kişilerin doktora görünmeyi düşünmesi gerektiğini ifade ediyor. Ona göre her dört yetişkinden en az birinde uykusuzluk, uyku apnesi veya huzursuz bacak sendromu gibi bir uyku bozukluğu bulunuyor.

Mahcuzun ayrıntılı görsellerine, artırmaya ilişkin şartlara ve ayrıntılı açıklamalara esatis.uyap.gov.tr adresi üzerinden 2025/7 SATIŞ sayılı dosya numarası ile erişim sağlanabilir.

Satılmasına karar verilen taşınmazın cinsi, mahiyeti, bulunduğu yer, muhammen kıymeti ve önemli vasıfları aşağıdaki linkte yer almaktadır.

Detaylı bilgi için tıklayın.

Tek bir tatlandırıcı herkese en iyi seçenek değil

Beslenme uzmanı Sapna Peruvemba, MS, RDN, "Tek bir 'en sağlıklı' tatlandırıcı yok. Bu, gerçekten nasıl ve ne miktarda kullanıldığına bağlı" diyor.

Tatlandırıcılar genel olarak iki gruba ayrılıyor. Şeker, bal ve akçaağaç şurubu gibi besleyici tatlandırıcılar kalori içeriyor ve kan şekerini yükseltiyor. Stevia ve sukraloz gibi besleyici olmayan tatlandırıcılar ise çok az kalori sağlıyor ya da hiç kalori içermiyor ve kan şekerini önemli ölçüde yükseltmiyor.

Sıfır kalorili seçenekler bu nedenle ilk bakışta daha iyi görünebilir. Ancak Birleşik Krallık merkezli beslenme uzmanı Rhiannon Lambert, bu ürünlerin de beynin tatlılık algısını harekete geçirdiğini belirtiyor. Bu tatlandırıcılar, kalori sağlamasalar bile aynı tatlı tat reseptörlerini uyarıyor.

Lambert'e göre yalnızca tatlandırıcının kendisine odaklanmak yanıltıcı olabilir. Sağlığı belirleyen daha önemli unsur, genel olarak ne kadar tatlılık tüketildiği.

Bal ve akçaağaç şurubu şekere belirgin üstünlük sağlamıyor

Bal ve akçaağaç şurubu çoğu zaman daha doğal seçenekler olarak sunuluyor. Ancak beslenme açısından şekere benzer biçimde davranıyorlar. Her ikisi de glikoz ve fruktoz içeriyor ve toplam şeker alımına katkıda bulunuyor.

Peruvemba, bu ürünlerin az miktarda vitamin ve mineral içerebileceğini ancak anlamlı bir besin değeri elde etmek için tüketilmesi gereken miktarın, fazla ilave şekerin olumsuz etkilerini gölgede bırakabileceğini söylüyor.

Bu ürünler için oluşan "sağlık halesi" tüketimi artırabilir. Kişiler bal veya akçaağaç şurubunu kendileri için daha iyi görerek daha fazla kullanabilir ve böylece toplam şeker alımını fark etmeden yükseltebilir.

Sıfır kalorili seçenekler bazı durumlarda yardımcı olabilir

Stevia, keşiş meyvesi ve diğer sıfır kalorili tatlandırıcılar, kan şekerini yönetmek, toplam kalori alımını azaltmak veya ilave şekerleri düşürmek isteyen kişiler için bazı durumlarda yararlı olabilir.

Bu ürünler kan şekerini önemli ölçüde yükseltmediği için kısa vadede avantaj sağlayabilir. Ancak uzmanlar, onları her derde deva olarak görmemek gerektiğini vurguluyor.

Peruvemba, bu tatlandırıcıların uzun vadeli etkileriyle ilgili hâlâ yanıtlanmamış sorular bulunduğunu ancak fazla ilave şekerle ilişkili risklerin çok daha net ortaya konduğunu belirtiyor. Lambert ise kalori içermeyen tatlandırıcıların tatlı yiyeceklere yönelik tercihi pekiştirebileceğini ve bazı kişilerde tatlı isteğini azaltmayı zorlaştırabileceğini söylüyor.

Düşük glisemik indeks tek başına yeterli değil

Glisemik indeksin düşük olmasının otomatik olarak daha sağlıklı olmak anlamına geldiği düşüncesi de yaygın bir yanılgı. Peruvemba, glisemik indeksin yararlı olabileceğini ancak bütün tabloyu göstermediğini ifade ediyor.

Agave şurubu buna örnek gösterilebilir. Sofra şekerinden daha düşük glisemik indekse sahip olsa da besin değeri sınırlı, yoğun bir ilave şeker kaynağıdır.

Glisemik indeks; porsiyon büyüklüğünü, tatlandırıcının yanında hangi yiyeceklerin tüketildiğini ve beslenmenin genel kalitesini hesaba katmaz. Bu nedenle tatlandırıcı seçimini belirleyen tek ölçüt olarak görülmemelidir.

Uzmanlar tatlılık miktarını azaltmayı öneriyor

Her iki uzman da odağı "mükemmel" tatlandırıcıyı bulmaktan çıkarıp genel beslenmeyi iyileştirmeye yöneltmek gerektiği konusunda hemfikir.

Bu yaklaşım, daha fazla tam ve besin açısından yoğun gıda tüketmeyi, lif, protein ve sağlıklı yağ içeren öğünler oluşturmayı ve alışılan tatlılık miktarını kademeli olarak azaltmayı içeriyor.

Lambert, yalnızca hangi yiyeceklerin çıkarılacağına değil, beslenmeye nelerin eklenebileceğine odaklanmayı öneriyor. Şekeri sıfır kalorili bir alternatifle değiştirmek yerine çilek gibi doğal olarak tatlı gıdalar eklemek, tatlılık hissinin yanında lif ve besin alınmasını da sağlayabilir.

Tat alma tomurcukları zamanla değişen tatlılık düzeyine uyum sağlayabilir. Lambert, küçük ve istikrarlı değişikliklerin tamamen kısıtlamaya göre daha sürdürülebilir olduğunu söylüyor.

Peruvemba ise beslenmenin tek bir unsuruna, örneğin sabah kahvesine eklenen şekere, odaklanmak yerine genel beslenme düzenine bakmanın daha etkili olduğunu belirtiyor.

Mahcuzun ayrıntılı görsellerine, artırmaya ilişkin şartlara ve ayrıntılı açıklamalara esatis.uyap.gov.tr adresi üzerinden 2026/29 ORT. GİD. SATIŞ sayılı dosya numarası ile erişim sağlanabilir.

Satılmasına karar verilen taşınmazın cinsi, mahiyeti, bulunduğu yer, muhammen kıymeti ve önemli vasıfları aşağıdaki linkte yer almaktadır.

Detaylı bilgi için tıklayın.

Mahcuzun ayrıntılı görsellerine, artırmaya ilişkin şartlara ve ayrıntılı açıklamalara esatis.uyap.gov.tr adresi üzerinden 2026/6 SATIŞ sayılı dosya numarası ile erişim sağlanabilir.

Artırma Bilgileri

1.Artırma

Başlangıç Tarih ve Saati : 17/12/2026 - 10:25

Bitiş Tarih ve Saati : 24/12/2026 - 10:25

2.Artırma

Başlangıç Tarih ve Saati : 19/01/2027 - 10:25

Bitiş Tarih ve Saati : 26/01/2027 - 10:25

Detaylı bilgi için tıklayın.