Mars görevleri için yeni temizlik yöntemi! Astronot giysileri plazmayla dezenfekte edilecek

Uzay araştırmalarında hijyen sorunu uzun süredir ciddi bir engel olarak öne çıkıyor. Sınırlı su kaynakları ve dar yaşam alanları nedeniyle astronotlar, kıyafetlerini günlerce hatta haftalarca değiştiremiyor. Alabama Huntsville Üniversitesi bünyesinde çalışan bir mühendislik ekibi, bu soruna yenilikçi bir yanıt getirdi. Geliştirdikleri plazma tabancası prototipi, kumaşa mor renkli soğuk plazma fırlatarak bakterileri etkisiz hale getiriyor. NASA'nın Marshall Uzay Uçuş Merkezi ile ortaklaşa yürütülen projede, cihazın testleri umut verici sonuçlar ortaya koydu.

Uzayda kirli çamaşır neden ciddi bir sağlık tehdidi oluşturuyor?

Birden fazla kişiyle günlerce aynı kapalı alanı paylaşmış olan herkes, giysilerin ve yaşam ortamının ne denli çabuk kötü kokmaya başladığını bilir. Bunu bir de uzay aracının son derece dar kabininde düşünün. Üstelik mesele sadece kötü kokuyla sınırlı değil. Temizlenmeyen giysiler ve çarşaflar, hastalık yapıcı bakteriler için ideal bir üreme ortamı oluşturuyor. Astronotlar aynı kıyafetleri günlerce, kimi zaman haftalarca üzerlerinden çıkarmadan giyiyor. Kullanılmış giysiler hava geçirmez torbalara mühürleniyor ve ardından ya temizlenmek üzere Dünya'ya geri gönderiliyor ya da atmosferde yanıp kül olması için uzaya bırakılıyor. Su, uzay görevlerinde son derece kıt bir kaynak olduğundan, klasik çamaşır yıkama yöntemleri uygulanabiliyor değil. Dünya yörüngesine yakın kısa süreli görevlerde bu durum idare edilebilir olsa da, Mars'a yapılacak aylarca sürecek bir yolculukta hijyen sorunu çok daha büyük bir tehlike haline geliyor.

Plazma tabancası nasıl çalışıyor ve bakterileri nasıl yok ediyor?

Mühendisler bu soruna çözüm olarak astronotların kirli kıyafetlerini kuru temizleme mantığıyla sterilize edebilecek bir yöntem geliştirdi. Ürettikleri prototip plazma tabancası, kumaşa mor renkli plazma fırlatarak yüzeydeki mikropları etkisiz hale getiriyor. Plazma, yüklü parçacıklar, iyonlar ve elektronlardan oluşan yüksek enerjili bir karışım olarak tanımlanıyor. Güneş gibi doğal plazma kaynakları aşırı sıcak olsa da, çamaşır tabancasında kullanılan plazma "soğuk" kategorisinde yer alıyor ve oda sıcaklığına oldukça yakın bir düzeyde kalıyor. Bakterileri öldüren asıl unsur ise elektronlar. Plazma tabancası kumaşa plazma fırlattığında, elektronlar çevredeki havadaki oksijen ve su buharı gibi gaz molekülleriyle çarpışıyor. Bu çarpışmalar sonucunda kimyacıların "oksitleyici türler" olarak adlandırdığı ozon gibi yeni moleküller ortaya çıkıyor. Oluşan bu oksitleyici türler, bakterinin dış zarıyla kimyasal reaksiyona girerek onu hasara uğratıyor ve nihayetinde yok ediyor. Peroksit ve çamaşır suyu gibi günlük hayatta kullandığımız dezenfektanlar da aslında aynı oksitleyici prensiple çalışıyor; ancak plazma tabancası bu işlemi herhangi bir kimyasal maddeye ihtiyaç duymadan gerçekleştiriyor.

Profesör Gabe Xu: 'Mikrobiyal yükü azaltacak ve astronot sağlığını koruyacak'

Alabama Huntsville Üniversitesi'nde profesör olan ve plazma tabancasının yaratıcıları arasında yer alan Gabe Xu, cihazın işlevini açık bir dille anlattı. Xu, yaptığı açıklamada "Bu cihaz mikrobiyal yükü azaltacak, giysileri ve diğer yumuşak yüzeyleri astronot sağlığı açısından en azından mikrobiyal düzeyde temiz tutacak" dedi. Xu ayrıca plazma tabancasının yalnızca kıyafet temizliğiyle sınırlı kalmayacağını vurguladı. Profesör, cihazın uzay giysilerini ve araçları yaşam alanından çıkıp Mars yüzeyine ayak basmadan önce sterilize etmek için de kullanılabileceğini belirtti. Bu özellik, Mars'ın yüzeyine Dünya kaynaklı mikropların taşınmasını önlemek açısından da büyük önem taşıyor.